۹/آذر/۹۰, ۱۰:۰۸
1- در آيات و روايات بر اصل فراگيرى علم تأكيد فراوان شده است. 1
2- در متون اصلى دين ما با طرح حقايقى چون: برتر بودن عالم از عابد، محبت خداوند به جويندگان علم، احترام به دانشمندان مساوى با احترام به پروردگار و... به جايگاه والاى دانشمندان اشاره شده است.2
3- در پارهاى روايات بر اين حقيقت تأكيد شده است كه علم بايد براى رضاى خداوند باشد.3
حضرت رسول اكرم ص به روايت اميرمؤمنان ع مىفرمايد:
«هر كه علم را براى رضاى خدا طلب كند به هيچ بابى از آن دست نمىيابد مگر آن كه به سبب آن در نفس خود داراى فروتنيى افزونتر مىشود و در ميان مردم بيشتر به تواضع مىپردازد و ترس او از خدا افزايش پيدا مىكند و كوشش او در كار دين بيشتر مىشود. اين كس همان است كه از علم سود مىبرد و بايد آن را بياموزد. 4
4- در فرهنگ دينى علم بايد براى فهميدن باشد نه براى جدال كردن، فخرفروشى و فريب دادن ديگران. 5
5- هر چند در روايات افضل علوم، علم به خدا (و علوم دينى) دانسته شده است؛
اما در عين حال ؛
افضل دانشها، علمى دانسته شده كه در آن خلوص باشد و نافعترين علم، علمى تلقى گشته است كه به آن عمل شود 6
6- دانشى كه در متون روايى از آن تمجيد و تقدير شده است دانشى است كه خصايص زير را داشته باشد و فرق نمىكند در چه عرصه و ساحتى باشد، دينى باشد يا غيردينى، انسانى باشد يا طبيعى و...
امام صادق(علیه السلام) مىفرمايد:
«هر كس كه علم بياموزد و به آن عمل كند و براى خدا آن را به ديگران تعليم دهد، در ملكوت آسمانها او را عظيم مىخوانند و مىگويند براى خدا آموخت براى خدا عمل كرد و براى خدا به ديگران تعليم داد». 7
7- اما اگر علم و دانش براى خدا نبود و رضاى حضرت حق در آن مقصود و منظور اصلى نباشد علمى است كه حجاب اكبر خواهد بود و چنين علمى آدمى را به كمال نمىرساند ولو آن كه علم دينى باشد.
ويژگىهاى ذيل را مىتوان نشانهايى از "علم فاسد" و "حجاب اكبر" دانست:
--- براى دوستى دنيا و شيفته شدن آن 8
رسول اكرم(صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم) مىفرمايد:
«هر كس براى دنيا و مقام پيدا كردن در چشم مردمان و مورد توجه قدرتها شدن به جستجوى علم برآيد به بابى از آن نمىرسد مگر آن كه عظمت و كبريايى او در نزد خودش افزون مىشود و زبان و دست درازى او بر مردمان افزايش پيدا مىكند و بىتوجهى او به خدا و دورى او از دين بيشتر مىشود» 9
--- ادعا و خودبزرگبينى 10
--- كتمان علم (همان)
--- گرفتن مزد و كار درست نكردن
امام صادق(علیه السلام) فرمود:
«عيسى بن مريم به ياران خود گفت: واى بر شما علماى بد، مزد مىگيريد و كار نمىكنيد، نزديك است كه صاحب كار از شما خواستار كارش شود و شما نزديك آنيد كه از دنيا بيرون رويد و وارد تاريكى گور شويد» 11
--- رياستطلبى
پيامبر(صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم) فرمود:
«اى اباذر هر كس علم را براى آن بخواهد كه مردمان رو به سوى او كنند، بويى از بهشت به مشام او نخواهد رسيد» 12
حضرت على(علیه السلام) مىفرمايد:
«سر علم، فروتنى و تواضع است و چشم آن، تهى بودن از رشك [و حسد] و گوش آن، فهم و زبان آن، راستگويى و قلب آن، نيت نيكو و عقل آن، شناخت اسباب امور و از ثمرات آن است: تقوا و دورى گزيدن از هوس و هوا و پيروى از هدايت و پرهيز كردن از گناهان و دوست داشتن برادران و گوش دادن به سخنان دانشمندان و پذيرفتن از ايشان. نيز از ثمرات آن است، فروگذاشتن انتقام با قدرت و قبيح شمردن ارتكاب باطل و پسنديدن پيروى از حق و گفتار راست و دورى گزيدن از شادى به غفلت و از انجام دادن هر كارى كه مايه پشيمانى شود. علم بر عقل مىافزايد و در آموزنده خود صفات پسنديده مىآفريند... و آز را سركوب مىكند و مكر را از كار مىاندازد و بخل را مىكشد و جانور وحشى را به بند مىاندازد و آدمى را به درستى در گفتار و كردار مىرساند» 13
1-فاطر25 - بقره269 - انعام122 و...
2-الحياة ج2،صص 280- 282
3-همان،ص 330
4-همان، حديث اول
5-همان،ص 332
6-همان، ص 529،حديث 13834، 13835 و 13836
7-الحياة،ج 2،ص 336،ح 3
8-الحياة،ج 2،ص 343
9-همان
10-همان، ص 344
11-الحياة،ج 2،ص 345، بخش «ه»
12-همان،ص 347،حديث اول
13-الحياة، ج 2، ص 335، حديث 8