تالار گفتگوی بیداری اندیشه

مشاهده تالار در قالب اصلی: نقش مطالعه و جایگاه آن در اسلام
شما درحال مشاهده محتوای قالب بندی نشده این مطلب هستید.برای مشاهده نسخه قالب بندی شده روی لینک فوق کلیک کنید

بخوان به نام پرور‌دگارت كه جهان را آفرید. همان خدایی كه انسان را از خون بسته به وجود آورد. بخوان كه پروردگارت از همه بزرگوارتر است. همان پروردگاری كه به وسیله قلم تعلیم داد

بدین ترتیب نقطه‌ی آغاز رسالت و دعوت اسلامی بر مبنای خواندن و مطالعه شكل گرفت و اعجاز اسلام، قرآن و راه رسیدن به آن مطالعه و تدبر در آن بود.تاریخ هیچ تمدنی خالی از كتاب و كتابت نبوده ‌است، همه فرهنگ‌ها با كتاب آغاز می‌شوند و با كتاب رشد می‌كنند. در این میان آیین مقدس اسلام بیشترین بهره را از كتاب برده‌ است، چرا كه پیامبر عظیم‌الشأن اسلام رسالتش را با فرمان «خواندن» از سوی خداوند آغاز می‌كند و در همین فرهنگ مقدس است كه خداوند منان به قلم سوگند یاد می‌كند و معجزه‌ آخرین فرستاده‌اش را یك كتاب قرار داده‌ است.

در اهمیت نقش كتاب در تكامل جوامع انسانی همین بس كه تمام ادیان آسمانی و بزرگان تاریخ بشری از طریق كتاب جاودانه مانده‌اند.

اسلام آغاز رسالت قرآنی‌اش را با قلم شروع می‌كند و ارزشی كه قلم و تعلیم و تربیت در قرآن دارد بر كسی پوشیده نیست‌....
«والكتاب المبین» و این تعبیر نشانگر ارزش و اهمیت كتاب و نوشتار است. ارزش خواندن و مطالعه در صدر اسلام به حدی بود كه در پایان جنگ بدر كه تعداد زیادی از مشركین به اسارت مسلمانان در آمدند، اعلام شد كه هر یك از مشركین اگر فدیه بپردازد یا به 10 نفر از مسلمانان سواد خواندن و نوشتن را بیاموزد آزاد خواهد شد. از اهمیت علم و مطالعه در اسلام، آن هم بدترین شرایط جنگ خبر می‌دهد، تا آن جا كه اسلام سواد و مطالعه را با مصالح كلی خود حتی در شرایط جنگی یكی می‌داند.

در قرآن کریم 322 بار کلمه "کتابت" در 37 صیغه مختلف به کار گرفته است. برای مثال 263 بار لفظ کتاب، کتب و مکتوبات در قرآن آمده است.
سوره حمد را فاتحه الکتاب می خوانند و در ابتدای دومین سوره قرآن نیز لفظ کتاب به کار رفته و باز در جایی از این کتاب عظیم، خداوند متعال وصف کتابت را به خود منصوب کرده است ( و کتبنا فی الارواح ).
در طول تاریخ نیز همواره توصیه علما و بزرگان علم و ادب بر اهمیت کتاب و مطالعه بوده است. در دین اسلام نیز توجه ویژه‌ای به این مساله شده و احادیث فراوانی از پیامبر و ائمه اطهار(علیهم السلام) در این رابطه نقل شده که حاکی از اهمیت این مساله در نزد آنان است،

تا آن جا که معصومین کتابخوانی و مطالعه و تفکر را در حد فریضه برای امت می دانند.
در بعضی از روایات و احادیث از كتابخانه به عنوان بوستان نام برده شده و توصیه شده است كه علم را با نوشتن و كتابت در بند كنید و زیباترین تعبیر‌، اطلاق عنوان كتاب به قرآن است.

به گفته اکثر جامعه شناسان، اقوام و مللی که با مطالعه مانوس بوده و کتاب و کتابخوانی در میانشان رواج بیشتری داشته است، توانسته اند فرهنگی ماندگارتر و پویاتر از خود به جای بگذارند و میراث فرهنگی و گنجینه های معارف و دستاوردهای عالمان و فرهیختگان خود را به نسل های دیگر منتقل کنند.
این نشانه‌های روشن و همچنین پیشنیه فرهنگی ما یعنی تعدد كتاب‌ها و كتابخانه‌ها در عصر شكوفایی تمدن اسلامی و آثار مكتوب نام‌آوران و دانشمندان مسلمان ایرانی همه ناظر بر اهمیت كتاب و كتابخوانی است.
امروزه نیز اهمیت مطالعه در توسعه فردی و اجتماعی بر همگان آشکار شده است، لذا توجه دولتمردان و سیاست‌گذاران بر این مساله معطوف گشته است تا جایی که امروزه به مطالعه نه تنها به عنوان یک مزیت، بلکه به عنوان یک ضرورت نگریسته می‌شود.
در این راستا برنامه ریزی صحیح فرهنگی علاوه بر حفظ هویت عقیدتی و قومی عاملی است که منجر به ایستادگی در مقابل هجوم فرهنگ بی فرهنگی بیگانه شد، و به حفظ فرهنگ خودی می انجامد.

اینترنت و استفاده از آن از یک سو و رسانه های گروهی مانند سینما و تلویزیون از سوی دیگر به قدری گسترش پیدا کرده که حتی در کوچکترین روستاها نیز مردم، خصوصا قشر جوان ساعت های بسیار زیادی از وقت خود را صرف استفاده از تلویزیون، سینما و اینترنت می کنند.

این مهم هرچند در ظاهر امری خوش‌یمن و فرهنگ ساز جلوه می کند اما اگر مو شکافانه به این امر نگریسته شود، مشاهده می شود که هر چند اثر گذار باشد و فرهنگ ساز اما از سوی دیگر بر روی مخاطبان خود نسبت به کتاب و کتاب خوانی اثر منفی می گذارد، به نحوی که عموم کسانی که شیفته جذابیت های تلویزیون و اینترنت هستند دیگر کمتر جذب کتاب و کتاب خوانی می شوند و این امر نه تنها به صلاح ایشان که به صلاح جامعه نیز نیست.

رسانه های جمعی خصوصاً اینترنت مخاطبانی کوتاه‌طلب، خلاصه‌طلب و در عین حال تنوع‌طلب تربیت می‌کند که این گونه مخاطبان هیچ انگیزه ای برای انتخاب و مطالعه کتاب ندارند .

آنچه مسلم است به هیچ وجه نمی توان جلوی ارابه چموش رسانه ای همچون اینترنت را گرفت اما می توان با یک برنامه ریزی صحیح، کارشناسی شده و مدون و منظم تا حدودی مانع از حذف کتاب و فرهنگ کتابخوانی شد.

رهبر معظم انقلاب در این باره می فرمایند:
امروز مسائل و شبهات و افکار جدید مطرح است آن کسی که می خواهد اسلام را مورد حمایت قرار بدهد باید فکر و ابتکار جدید و صلاحیت های لازم را برای برخورد با شبهات در خودش به وجود بیاورد.
یا در جای دیگری می فرمایند : « کتابخوانی باید مثل خوردن و خوابیدن و سایر کارهای روزانه در زندگی مردم وارد شود. »

مطالعه كردن، یعنی بهتر و بیش‌تر دانستن و بهتر دانستن، یعنی بهتر سخن گفتن، بهتر اندیشیدن و بهتر عمل كردن و چه كسی یافت می‌شود كه از این خصوصیات بی‌نیاز باشد.

خداوند می‌فرماید: "هل یستوی الّذین یعلمون والّذین لا یعلمون": بگو آیا كسانی كه می‌دانند با كسانی كه نمی‌دانند، مساوی‌اند؟"
وقتی جهل و بی خبری، جامعه ای را از پای درآورد، یا شبهه ها ذهن جوانان را فلج کند، بدون شک یکی از مهم ترین کارهایی که می تواند آفت جهل را بزداید، مطالعه است و آنچه می تواند شبهه های ذهنی را دفع کند و ایمان و اطمینان را به قلب ها باز آورد، کتاب خوانی است.

از آن جا که امروزه دامنه علوم و موضوعات و کتاب ها گسترش یافته است، بنابراین بر کتابخوانان عزیز است که فرصت و نیرو و مجال را به خواندن بهترین ها و لازم ترین ها اختصاص دهند.

سخن نغز امیر بیان حضرت علی علیه السلام را هماره به یاد داشته باشند که فرمود: «دانش، بیش از آن است که بتوان بر آن احاطه یافت؛ پس از هر دانشی بهترین آن را برگیرید». عمل به این سخن حضرت علی علیه السلام ، سبب می شود تا مطالعه کنندگان و کتابخوانان ارجمند با مشکل کمبود وقت، کم تر مواجه شوند، به اهداف مطالعاتی بهتر دست یابند، و از هرز رفتن فرصت ها و صرف شدن سرمایه در پای کارهای بیهوده و مطالعات کم ارزش و بی ثمر، جلوگیری نمایند.

در احادیث زیادی از امام علی (علیه السلام) بر لزوم مطالعه تاکید شده است.


کسی که با کتابها خود را آرامش دهد٬هیچ آرامشی را از دست ندهد.
منبع: شرح غرر الحکم۵⁄٢٣٣

شایسته ی مرد عاقل آنست که نظر صائب خردمند را بر اندیشه خود بیفزاید و دانش خویش را بعلم دانشمندان پیوند دهد.
منبع : غررالحکم ،ص384



رسول اکرم (صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم) فرمود : اطاعت از فرمان الهی و پرستش ذات اقدس او بر اثر علم است ، خیر دنیا و آخرت در پرتو علم بدست می آید ، و شرّ دنیا و آخرت از جهل و نادانی دامنگیر انسان میشود.
64منبع : بحار ،جلد1،ص
گزیده ای از منزلت عقل در هندسه معرفت دینی

[تصویر: 7060_250_350.jpg]


مولف
:جوادی آملی



کتاب منزلت عقل در هندسه معرفت دینی علی رغم عنوان پیچیده و ثقیلی که دارد به تبیین ارتباط علم و دین و به خصوص ارتباط علوم دانشگاهی و مفاهیم دینی می پردازد و پاسخی مناسب به این سوال می دهد که آیا اصولاً علم غیر اسلامی داریم یا نه؟


در ادامه، استاد جوادی (دام ظله) با توجه به مسائل فوق، به مسأله مهم و ارزشمند "اسلامی شدن دانشگاه ها" پرداخته و راه کارهایی برای این موضوع ارائه داده اند.


کتاب "منزلت عقل در هندسه معرفت دینی" دارای 2 بخش است که بخش اول با عنوان منزلت عقل دارای 4 فصل است . فصل اول با عنوان تحلیل مفاهیم پایه مسائلی چون مراد از دین، مراد از عقل و وحی و نقل می پردازد .فصل دوم با عنوان شأن عقل در قلمرو دین موضوعاتی چون عقل و بعد هستی شناختی دین، عقول کامله و بعد هستی شناختی دین، عقل و بعد معرفت شناختی دین، محدودیتهای ادراکی عقل در حوزه دین را بررسی می کند.فصل سوم با عنوان نسبت عقل و نقل در قرآن و فصل چهارم با عنوان تعارض عقل و نقل اختصاص دارد.[b]مشاوره[/i]

بخش دوم این کتاب شامل آثار و نتایج هماهنگی و همتایی عقل و نقل است که دارای 4 فصل می باشد. فصل اول با عنوان تعارض علم و دین، موضوعاتی چون فرضیه نه علم است و نه علمی، معنای حجیت علم، محدودیت قلمرو تجربه، تمایز تعارض با دین از محاربه با آن و نفی توازی علم و دین بررسی می کند.[b]مشاوره ازدواج[/i]

فصل دوم این کتاب با عنوان اسلامی کردن علوم و دانشگاهها به راه حل اسلامی کردن دانشگاه می پردازد .فصل سوم با عنوان تأثیر همگانی عقل و نقل در قلمرو علوم اسلامی به مسائلی چون تصحیح تبویب علم اصول، نسبت کلام و فلسفه با دین، قلمرو دین و مسئله خاتمیت می پردازد. فصل چهارم از این بخش مسئله تفکیک را بررسی می کند که از مدعیات مکتب تفکیک، وحی ناب و خلوص فهم، اختلاف فهم در علوم نقلی، همگامی عقل و نقل ، تفسیر، تطبیق و تأویل تشکیل می شود.


در پایان این کتاب به فهرست آیات، روایات، اشعار، اعلام، کتب و منابع اشاره شده است .


این کتاب گزیده منزلت عقل در هندسه معرفت دینی می باشد.
پیامبر عظیم‌الشأن اسلام رسالتش را با فرمان «خواندن» از سوی خداوند آغاز می‌كند و در همین فرهنگ مقدس است كه خداوند منان به قلم سوگند یاد می‌كند و معجزه‌ آخرین فرستاده‌اش را یك كتاب قرار داده‌ است.
آدرس های مرجع