تالار گفتگوی بیداری اندیشه

شيوه مناظرات انبيا و امام صادق (علیه السلام)

از آنجا که سيره انبيا و نيز ائمه هدي بايد همواره الگوي ما باشد لذا بررسي و تحليل زواياي گوناگون سيره ايشان ضروري به نظر ميرسد. همچنين به جهت اين که پرداختن به سيره تبليغي و روشهاي مختلف انبيا و ائمه اطهار در راه رسيدن به هدف يعني پاسداري از مرزهاي مکتب و حفظ و نگهداري آن داراي اهميت ويژه اي است به مصداق سخن گرانبهاي حضرت علي (علیه السلام) درباره قرآن که فرمودند: آن کتاب خدا قرآن است پس از آن بخواهيد تا سخن بگويد چرا که آن هرگز سخن نميگويد. اما من شما را از آن خبر ميدهم بدانيد که در قرآن علم آينده و حديث گذشته است. درد شما را درمان است و راه سامان دادن کارتان در آن است.

کتاب شيوه مناظرات انبيا و امام صادق (علیه السلام) نوشته سيده فاطمه حسيني ميرصفي از سوي انتشارات چاپ و نشر بين الملل منتشر شده است.

در این کتاب نوسنده بر آن شده تا مناظره و شيوههاي مختلف آن را در سيره انبيا با توجه به آيات قرآن و نيز شيوههاي مناظرات امام صادق (علیه السلام) را با استفاده از متون تاريخي و روايي بررسي و تحليل نمايد و با بررسيهاي مقدماتي مشاهده کرده که مناظرات و روياروييهايي از انبياي عظام در قرآن کريم و ائمه هدي با دگرانديشان در زمينههاي مختلف در منابع روايي و حديثي ما ثبت و ضبط شده و در اين زمينه ميراث جاودانهاي براي رهپويان راه حق و هدايت جويان وجود دارد. از سوي ديگر با توجه به اين که مناظره همچون ديگر روشهاي تبليغي اصول و مبادي خاصي دارد که بايد آداب و موازين آن رعايت شود تا موفقيت حاصل آيد لذا از راه بررسي و تحليل مناظرات انبياي عظام در قرآن کريم و امام جعفر صادق راه و روشهاي مناظره استنباط و استخراج کرده است چرا که فراگيري و آشنايي با سيره انبيا و امامان معصوم و نيز نحوه برخورد ايشان با گروههاي مختلف فکري و اعتقادي در جامعه جهت اجراي شيوههاي رفتاري آنان در عصر حاضر لازم و ضروري است.

عناوين آمده در کتاب شيوه مناظرات انبيا و امام صادق در شش بخش با ترتيب ذيل است:

بخش اول: کليات: فصل اول: مناظره چيست؟، معناي لغوي، اصطلاحي، هدف مناظره، فوايد مناظره، نقش مناظره در تکامل علوم و معارف و تاريخچه تحول مناظره؛
فصل دوم: جدل چيست؟ معناي لغوي، اصطلاحي، جدل به معناي عام، جدل به معناي خاص، انواع جدل، جدال به احسن، جدال به غيراَحسن، قرآن و جدال اَحسن، سرچشمههاي اصلي مجادله به باطل، پايمال نمودن حق و اثبات حق، نداشتن دليل و برهان، جهالت، پيروي از وسوسههاي شيطاني، عناد با حق و اصرار بر باطل، کبر و غرور و سرنوشت ستيزه جويان مغرور؛
فصل سوم: آداب و آفات مناظره: الف: شرايط و آداب بحث و مناظره، قداست هدف با اثبات حق و حق جويي، اولويت امر به معروف و نهي از منکر نسبت به مناظره، مناظره با افراد برجسته علمي، داشتن اخلاص و انصاف در مناظره، رعايت ادب در مباحثه و رويارويي، اجتهاد مناظره کننده، ب: آفات و نتايج سوء مناظره نادرست، نپذيرفتن حق، تظاهر و رياکاري، خشم و غضب، کينه توزي و حسد، سخنان ناروا و گفتارهاي حرام، تکبر و خود بزرگ بيني، تجسس و کنجکاوي در عيوب طرف مناظره، شادماني از اندوه ديگران و نارضايتي از شادماني ديگران، خودستايي و نفاق و دورويي،

بخش دوم: شيوههاي انبيا در مناظرات: دعوت به توحيد و نفي شرک، نسبت دادن قوم به خودشان، گفتار آرام و رعايت ادب در برابر تهمتها، استدلال منطقي، قرار گرفتن در جايگاه پرسشگر، مقايسه، استدلال از طريق محسوسات، انذار و اتمام حجت با مشرکان، اقناع تدريجي، مناظره با رييس گروه، تحريک وجدان با تکيه بر عنصر عقلانيت، باطل کردن مدعاي افراد با استفاده از ادعاي خود آنها، اولويت امر به معروف و نهي از منکر، قاطعيت در اظهار عقايد و تبليغ رسالت، يادآوري نعمتهاي الهي، ترديد افکني در ميان مخالفان، ايجاز بعد از اطناب و عامل موفقيت انبياء؛

بخش سوم: سيره امام صادق: زندگاني امام صادق، اوضاع سياسي عصر امام صادق، شرايط فرهنگي و فکري جامعه در عصر امام صادق، نحوه برخورد امام صادق با تاثير سوء فرهنگ هاي غيراسلامي، دانشگاهي به وسعت تاريخ، شاگردان و حاملان فقه امام صادق، ابوسعيد ابان بن تغلب، هشام بن حکم، زراه بن اعين شيباني، موصن الطاق، عبدالرحمن بن حجاج بجلي، حمران بن اعين شيباني، مخاطبان امام صادق، ابن مقفع، ابن ابي ليلي، ابن ابي العوجاء؛
بخش چهارم: مناظرات امام صادق، مناظرات و پاسخگويي به شبهات، مناظرات امام صادق در منابع روايي، انواع مناظرات، موضوعات مطرح شده در مناظرات با امام صادق، شيوههاي ورود به بحث، سوالات مطرح شده با امام صادق؛
بخش پنجم: شيوه مناظرات امام صادق: دعوت به توحيد و اثبات وجود خدا، پاسخ کوتاه و مستدل، استدلال عقلي و منطقي، ايجاد صورتهاي مختلف براي مدعاي فرد مقابل، مورد خطاب قرار دادن افراد با صفات نيکو و رعايت ادب، باطل کردن مدعاي فرد با استفاده از کلام وي، قرار گرفتن در جايگاه پرسشگر، تذکر دادن به امور ملموس در زندگي، برخورد کوبنده، رد قياس و راي، محسوس نمودن امور معقول، هدايت تدريجي از راه جدل، خطابه و برهان و نمونههايي از مناظرات،

بخش ششم: نتيجه گيري: بررسي شيوههاي انبيا، راه اهل بيت، راه قرآن، بررسي شيوههاي امام صادق و منابع و مآخذ.

مجید املشی