تالار گفتگوی بیداری اندیشه

وَ أَنْ يَسْتَحْوِذَ عَلَيْنَا الشَّيْطَانُ

خدایا پناه به تو می برم از حاکمیت و تسلط شیطان

أَلَمْ أَعْهَدْ إِلَيْكُمْ يا بَنِي آدَمَ أَنْ لا تَعْبُدُوا الشَّيْطانَ إِنَّهُ لَكُمْ عَدُوٌّ مُبِينٌ (یس،آیه60)

مگر با شما عهد نبستم و نگفتم اى فرزندان آدم شيطان را اطاعت مكنيد

كه او براى شما دشمنى آشكار است.


1- احتناک

احتناک یعنی دهنه بر حیوانات زدن و زمام او را در اختیار گرفتن.

لَئِنْ أَخَّرْتَنِ إِلى‏ يَوْمِ الْقِيامَةِ لَأَحْتَنِكَنَّ ذُرِّيَّتَهُ إِلاَّ قَلِيلاً (اسراء،آیه62)

ترجمه: اگر مرا تا روز قيامت عمر دهى تمامى فرزندان او را جز اندكى فريب داده گمراه مى‏كنم‏.

2- وَ اسْتَفْزِزْ مَنِ اسْتَطَعْتَ مِنْهُمْ بِصَوْتِكَ وَ أَجْلِبْ عَلَيْهِمْ بِخَيْلِكَ وَ رَجِلِكَ وَ شارِكْهُمْ فِي الْأَمْوالِ وَ الْأَوْلادِ وَ عِدْهُمْ وَ ما يَعِدُهُمُ الشَّيْطانُ إِلاَّ غُرُوراً (اسراء،آیه64)

ترجمه: با آواز خود هر چه توانستى از ايشان بفريبى بفريب و از مدارج كمال پائين بياور و تا آنجا كه مى‏توانى لشگر سوار و پياده‏ات را بر سرشان بتازان و احاطه‏شان كن و در اموال و اولادشان شركت كن و وعده‏هاى دروغيشان بده، آرى شيطان چيزى جز دروغ و فريب وعده‏شان نمى‏دهد.

3- اغواء

قالَ فَبِعِزَّتِكَ لَأُغْوِيَنَّهُمْ أَجْمَعِينَ * إِلاَّ عِبادَكَ مِنْهُمُ الْمُخْلَصِينَ (ص،آیه83)

ترجمه:گفت پس به عزتت سوگند كه همه و همه‏شان را گمراه خواهم كرد

مگر بندگان مخلصت از ايشان را.

4- تزئین

قالَ رَبِّ بِما أَغْوَيْتَنِي لَأُزَيِّنَنَّ لَهُمْ فِي الْأَرْضِ وَ لَأُغْوِيَنَّهُمْ أَجْمَعِينَ (حجر،آیه39)

ترجمه: گفت: پروردگارا بخاطر اينكه اغوايم كردى هر آينه در زمين

زينت مى‏دهم در نظر آنان، و هر آينه همگيشان را اغواء مى‏كنم‏.

5- امید بخشی کاذب

وَ لَأُضِلَّنَّهُمْ وَ لَأُمَنِّيَنَّهُم‏(نساء،آیه119)

ترجمه: و گمراهشان مى‏كنم و آرزومندشان مى‏سازم‏.

6- محاصره کامل

قالَ فَبِما أَغْوَيْتَنِي لَأَقْعُدَنَّ لَهُمْ صِراطَكَ الْمُسْتَقِيمَ * ثُمَّ لَآتِيَنَّهُمْ مِنْ بَيْنِ أَيْدِيهِمْ وَ

مِنْ خَلْفِهِمْ وَ عَنْ أَيْمانِهِمْ وَ عَنْ شَمائِلِهِمْ وَ لا تَجِدُ أَكْثَرَهُمْ شاكِرِين(اعراف،آیه16 و 17)‏

ترجمه: شيطان گفت كه چون تو مرا گمراه كردى من نيز بندگانت را از راه راست گمراه مى‏گردانم

آن گاه از جلو رو و از پشت سر و از طرف راست و چپ به آنان مى‏تازم،

و بيشترشان را سپاسگزار نخواهى يافت‏.


1- وسوسه

الَّذِي يُوَسْوِسُ فِي صُدُورِ النَّاسِ (ناس،آیه5)

ترجمه: كه در دل مردم وسوسه مى‏كند


2- نزغ و فساد انگیزی

إِنَّهُ لَيْسَ لَهُ سُلْطانٌ عَلَى الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَلى‏ رَبِّهِمْ يَتَوَكَّلُونَ *إِنَّما سُلْطانُهُ

إِنَّ الشَّيْطانَ يَنْزَغُ بَيْنَهُم‏(اسراء،آیه53)

ترجمه: چون شيطان مى‏خواهد ميان آنان كدورت بيفكند كه شيطان براى انسان دشمنى آشكار است.

3-استحواذ و فراموشی یاد خدا

اسْتَحْوَذَ عَلَيْهِمُ الشَّيْطانُ فَأَنْساهُمْ ذِكْرَ اللَّهِ أُولئِكَ حِزْبُ الشَّيْطانِ

أَلا إِنَّ حِزْبَ الشَّيْطانِ هُمُ الْخاسِرُونَ (مجادله،آیه19)

ترجمه: شيطان بر آنان مسلط شده ياد خدا را از دلهايشان برده اينان حزب

شيطانند آگاه كه حزب شيطان زيانكارند.

4- وعده به فقر و فحشاء

الشَّيْطانُ يَعِدُكُمُ الْفَقْرَ وَ يَأْمُرُكُمْ بِالْفَحْشاءِ وَ اللَّهُ يَعِدُكُمْ مَغْفِرَةً مِنْهُ وَ فَضْلاً وَ اللَّهُ واسِعٌ عَلِيمٌ(بقره،آیه268)

ترجمه: شيطان به شما وعده تنگدستى مى‏دهد، و به بدكارى وا مى‏دارد،

و خدا از جانب خود آمرزش و فزونى به شما وعده مى‏دهد، كه خدا وسعت بخش و دانا است‏.

مبارزه با شیطان

1- استعاذه

وَ إِمَّا يَنْزَغَنَّكَ مِنَ الشَّيْطانِ نَزْغٌ فَاسْتَعِذْ بِاللَّهِ إِنَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ (200)

ترجمه: و چون از شيطان وسواسى به تو رسيد به خدا پناه جوى كه وى شنوا و دانا است‏.

2- ایمان و توکل

إِنَّهُ لَيْسَ لَهُ سُلْطانٌ عَلَى الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَلى‏ رَبِّهِمْ يَتَوَكَّلُونَ *إِنَّما سُلْطانُهُ

عَلَى الَّذِينَ يَتَوَلَّوْنَهُ وَ الَّذِينَ هُمْ بِهِ مُشْرِكُونَ (نحل،آیه99و100)

ترجمه: كه او را بر كسانى كه ايمان دارند و به پروردگار خويش توكل مى‏كنند

تسلط نيست.تسلط وى فقط بر كسانى است كه دوستدار اويند و كسانى كه به خدا شرك آورند.

نساء:83 : و لولا فضل الله عليكم و رحمته لا تبعتم الشيطان الا قليلا
اگر فضل و رحمت خدا شامل حال شما نبود، به غير از دسته ي كمي همگی شيطان را پیروی مي كرديد .


اینجا هم به نقل از حضرت یوسف میگه :
وَمَا أُبَرِّئُ نَفْسِي إِنَّ النَّفْسَ لَأَمَّارَةٌ بِالسُّوءِ إِلَّا مَا رَحِمَ رَبِّي إِنَّ رَبِّي غَفُورٌ رَحِيمٌ ... 53 یوسف

پس راه غلبه بر شیطان و نفس ... شامل فضل و رحمت خدا شدن است .
که اونم راهش اینه :

فاما الذين امنوا بالله و اعتصموا به فسيدخلهم في رحمة منه و فضل و يهديهم اليه صراطاً المستقيم (نساء/ 175)

تزئین و تسویل، راه نفوذ شیطان

















“اللهم انا نعوذ بک من ... ان یطمع نفسه فی اضلالنا عن طاعتک و امتهاننا بمعصیتک او ان یحسن عندنا ما حسن لنا او ان یثقل علینا ما کره الینا”.
شیطان از راههای مختلفی انسانها را مورد تهاجم قرار می دهد. مهمترین سلاح شیطان و اولین راه نفوذ او در انسان، غافل کردن است. یعنی شیطان در مرحله اول می کوشد تا انسان را از خطر و ضرر، غافل کند، چون وقتی انسان از خطر چیزی غافل شد به آسانی به آن مبتلا شده، به سهولت، حقیقت سودمندی را از دست می دهد. شیطان با سرگرم کردن انسان به لهو و لعب و زخارف دنیا، او را از یاد حق باز می دارد و قیامت را از یاد وی می برد و از این طریق وی را گرفتار عذاب شدید الهی می کند. در گام دوم اگر کسی به یاد خدا و قیامت بود، شیطان می کوشد تا او را از راه جهل مرکب و تزیین: “و زین لهم الشیطان اعمالهم”(نمل/۲۴) و تسویل: “الشیطان سول لهم و املی لهم”(محمد/۲۵) یعنی بد را خوب جلوه دادن یا خوب را خوبتر جلوه دادن، از فضیلتی مهم یا اهم باز بدارد، مثل اینکه انسان را سرگرم کار مستحبی می کند تا وی را از واجب باز دارد یا او را سرگرم واجب مهم می کند تا او را از واجب اهم محروم کند. قرآن کریم از زبان شیطان می فرماید: “رب بما اغویتنی لازینن لهم فی الارض و لاغوینهم اجمعین؛ خداوندا، به خاطر آنکه مرا به هلاکت افکندی هر آینه در زمین (باطل را) در نظرشان زینت می دهم (آنان را خواهم فریفت) و همگی شان را به راه هلاکت می برم”(حجر/۳۹.) یعنی شیطان آرزوها و خیالاتی را برای انسان مطرح می کند “لامنینهم”(نساء/۱۱۹) و چیزهایی را در نظر انسان زینت می دهد که زینت ارض است، نه زیور قلب و جان انسان، چه اینکه زینت جان انسان، ایمان به خدای سبحان است: “حبب الیکم الایمان و زینه فی قلوبکم”(حجرات/۷)، نه خانه و باغ و امکاناتی که زینت زمین محسوب می شود. اگر کسی خانه خوب و مجللی ساخت، زمین را مزین کرده است نه خود را. این مغالطه، کار شیطان است که زینت های زمین را از طریق آرزو، زینت انسان وانمود می کند.
شیطان با ابزار تزئین و تسویل، در عقاید و اخلاق آدمی نفوذ کرده و کاری می کند که انسان با اراده و انتخاب خود شقاوت را بر سعادت ترجیح داده و با گرایش به لذات زودگذر، هلاکت خویش را امضاء می کند. امام سجاد (علیه السلام) در فراز مذکور در صدر بحث، از تزئین و تسویل شیطان به خدا پناه برده، عرضه می دارد: “خداوندا، به تو پناه می بریم از اینکه (شیطان) در گمراهی ما برای بازداشتن از طاعتت، و زبون نمودن ما به نافرمانیت خود را به طمع اندازد و یا اینکه نزد ما آنچه را که او برایمان نیکو جلوه داده، نیکو باشد، و یا آنچه (از عبادات) را که او برای ما ناگوار و ناخوشایند نشان دهد، بر ما سنگین و ناگوار باشد”. بدیهی است در مقابله با دشمن همواره باید از سلاح مناسب استفاده کرد. بندگی واقعی خداوند و محبت حقیقی او، قویترین سلاح در مقابل شیطان است.
در واقع عبادت توام با عشق و محبت، همان اخلاصی است که شیطان از روز نخست عجز خود را در برخورد با آن اعلام کرده و بیان داشته که دسترسی به مخلصین ندارد: “لاغوینهم اجمعین الا عبادک منهم المخلصین”. از این رو امام سجاد (علیه السلام) در فراز بعدی این دعا از خداوند چنین مسئلت می دارد: “خداوندا، شیطان را به سبب عبادتت از ما دور گردان و به پایداری ما در محبت تو، خوارش گردان و میان ما و او پرده ای قرار ده که آن را ندرد، و سد محکمی ایجاد کن که آن را نشکافد”.