هر وقت اسم خطه گیلان میاد، خواه ناخواه به یاد دلاوری های میرزا کوچک خان خواهید افتاد.
فقط گیلان سر سبزی و منظره و کوه و دریا نداره بلکه دلیر مردانی چون میرزا هم داره.
افتخار میکنم به این خاک.
راستی :افتتاح اولین کنگره ملی بزرگداشت میرزا کوچک جنگلی با سخنرانی وزیر ارشاد
مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی گیلان خبر داد: اولین کنگره ملی بزرگداشت میرزا کوچک جنگلی با سخنرانی وزیر ارشاد در مجتمع فرهنگی و آموزشی زیباکنار افتتاح می شود.
به گزارش خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا) - منطقه گیلان و به نقل از روابط عمومی اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی گیلان، حمید نیکرو، مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی گیلان با تاکید بر لزوم تبیین نقش روحانیت در نهضت های ضد استعماری ملت ایران بخصوص قیام جنگل در یک قرن اخیر، اظهار داشت: هدف اصلی کنگره بزرگداشت میرزا کوچک خان با توجه به روحانی بودن میرزا، تبیین جایگاه و تاثیر علما و روحانیون دراندیشه استعمارستیزی و استبداد ستیزی ملت ایران است.
وی با بیان اینکه قیام میرزا کوچک خان جنگلی در راه حق، عدالت و آزادی بود، به اهداف برگزاری اولین کنگره ملی میرزا کوچک خان جنگلی اشاره کرد و اظهار داشت: تبیین نقش بیداری مردم در دوران استعمار خارجی و استبداد داخلی که در آن زمان در کشور حاکم بود و تقویت روحیه خودباوری و اعتقادات دینی در بین جوانان این سرزمین از جمله اهداف برگزاری این کنگره است.
نیکرو اظهار داشت:
اولین کنگره ملی بزرگداشت میرزا کوچک جنگلی، ساعت 3 بعدازظهر روز شنبه 11 آذرماه 91 همزمان با سالروز شهادت میرزا کوچک خان جنگلی با قرائت پیام رهبر معظم انقلاب و سخنرانی دکتر حسینی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی آغاز خواهد شد.
مسوول کمیته فرهنگی و هنری اولین کنگره ملی بزرگداشت میرزا کوچک جنگلی با اشاره به اینکه در این کنگره، مقالات برتر ارایه و پنلهای علمی برگزار خواهد شد، به فعالیت کمیته فرهنگی و هنری در این کنگره اشاره کرد و گفت: یکی از مهمترین موضوعاتی که در این کنگره مورد توجه قرار گرفته، بخش اسناد بود و تلاش شده، اسنادی که در ارتباط با قیام جنگل وجود دارد را جمعآوری کنیم و بخشی از آنها نیز در قالب کتابهایی منتشر خواهد شد.
وی، مکان برگزاری اولین کنگره ملی بزرگداشت میرزا کوچک خان جنگلی را مجتمع فرهنگی و آموزشی زیباکنار شهرستان رشت اعلام کرد و گفت: مهمانان زیادی از سراسر کشور در این کنگره که عمدتا از اساتید حوزه و دانشگاه هستند، شرکت خواهند داشت و قرار است از مقالات برتر در کنگره نیز تقدیر شود.
نیکرو با بیان اینکه در بخش ارائه مقاله اسامی اساتیدی چون دکتر ولایتی، دکتر دوانی و آیت الله محمدی گلپایگانی به چشم می خورد، افزود: این برنامه با سخنرانی رییسجمهور به پایان خواهد رسید.
---------------------------------------------
اینهم یادگاری از طرف بچه های دلیر شمال به رسم یاد بود برای دوستان :
میرا کوچی خان
میرزا كوچك
یونس به میرزا كوچك مشهور بود. پردش میرزا بزرگ نام داشت و به همین علت خاطر او را میرزا كوچك می خواندند. میرزا پس از بازگشت از تبعید، در اندیشه قیامی فراگیر بود. احمد شاه هنوز به سن قانونی نرسیده بود و نایب السلطنه به جای او حكومت می كرد. نایب السلطنه ، نخست وزیر و بسیاری از وزیران و امرای حكومت ، فراماسون و نوكر انگلیس بودند. فرمانروایان گیلان نیز تنها در اندیشه خوشگذرانی بودند و سربازان روسی كه در پی اولتیماتوم ، شمال ایران را اشغال كرده بودند، هنوز در این منطقه جای داشتند.
میرزا درصدد بود با گردآوری مجتهدان گیلانی در یك مبارزه با اشغالگران خارجی و دولت مستبد همه گیلانیان را به قیام فرا خواند. بدین منظور هیات اتحاد اسلام را تشكیل داد. همه اعضای این هیات روحانی بودند. آیه الله سید عبدالوهاب صالح ضیاء بری ریاست اتحاد اسلام را بر عهده داشت .(1447)بدین سان هسته اولیه نهضت جنگل در سال 1333 ق ، در نرگستان (1448)شكل گرفت .(1449)هیات اتحاد اسلام مرامنامه ای در نه 9 ماده تصویب كرد كه بر اساس آن حكومت باید در دست نمایندگان مردم باشد. مرامنامه دارای 34 ماده حقوقی ، مدنی ، انتخابات ، كشاورزی ، مالیاتها، آموزش و پرورش ، بهداشت و... بود.(1450)
میرزا كوچك با مشورت دكتر حشمت كه در لاهیجان طبابت می كرد، تصمیم گرفت پایگاهی در انبوه جنگلهای گیلان برای آغاز عملیات نظامی علیه روسها تاسیس كند. در ابتدا اعضای نهضت جنگل به صد نفر نمی رسیدند. سلاح آنان عبارت بود از داس ، تبر، اسلحه های شكاری و تعدادی از اسلحه های قدیمی یادگار مانده از نبردهای مشروطه . اندك اندك جنگلیها با شبیخون به سربازخانه های روسی در گیلان ، به تفنگ و مهمات بیشتری مجهز شدند.
دولت ایران تحت فشار روسها به سركوبی نهضت جنگل پرداخت . روسها نیز با توپخانه و سربازان تا دندان مسلح به نبرد با جنگلیها پرداختند. جنگلیها در تلاش برای بیرون راندن اشغالگران روسی از كشور، در نبردهای سهمگینی به دشمن تلفات وارد ساختند. شمار دشمن بیش از تعداد جنگلیها بود و اسلحه و مهمات آنها هم به مراتب بیشتر. اما ایمان و شجاعت جنگلیها سبب شد تا آنها در درگیریها پیروز باشند. دولت مركزی با اطلاعیه های فراوان مردم را از پیوستن به جنگلیها و كمك به آنها بر حذر داشت . روسها نیز به وسیله اعلامیه ها به مردم گیلان اخطار كردند كه از پشتیبانی جنگلیها بپرهیزند.
نخستین نبرد سنگین جنگلیها با قوای دولتی در 26 محرم 1335 ق . در كسما شكل گرفت . جنگلیها دشمن را تار و مار ساختند.
روسها پس از شكست قوای دولت ایران ، تصمیم گرفتند خود علیه جنگلیها وارد كارزار شوند. سیصد قزاق روسی به همراه پنجاه قزاق ایرانی با اسلحه و مهمات فراوان در ماكلوان با جنگلیها درگیر شدند. در این نبرد نیز جنگلیها پیروز شدند.
روسها و دولت مركزی ایران پس از شكست در برابر جنگلیها با تجهیز قوای خویش با چهار هزار قزاق و توپخانه روسها و هفتصد قزاق ایرانی به محاصر جنگلیها پرداختند.
جنگلیها در این نبرد تن به شكست داده ، عقب نشینی كردند.(1451)
كسما مركز گردهمایی جنگلیها شد و گوراب زرمخ پایگاه نظامی آنها بود. روز به روز بر شمار داوطلبان عضویت به نهضت جنگل افزوده می شد.
ارتش روسیه در سال 1917 م . در جنگ با آلمان شكست سنگینی را متحمل شد. انقلاب كمونیستی در روسیه پدید آمد. اما هنوز برخی از ژنرالهای تزاری در برابر انقلاب سرخ مقاومت می كردند. انگلیس در جنگ جهانی با روسیه جزو گروه متفقین بود. انگلیسیها از سوی عراق ، به سمت جنوب ایران پیشروی كرد. و تا همدان پیش آمده بودند. پس از مدتی توانستند قزوین را هم فتح نمایند آنها درصدد بودند به حمایت از ژنرالهای تزاری ، با ارتش روسیه كه در شمال ایران بود، به باكو بروند. دولت انگلستان به نهضت جنگل پیغام داد كه در صورت اجازه عبور ارتش انگلیس از گیلان به روسیه ، بریتانیا حكومت میرزا كوچك را در گیلان به رسمیت خواهد شناخت . پاسخ میرزا منفی بود. میرزا حاضر نبود برای رسیدن به هدف مقدس خود دست یاری به سوی استعمار پیر انگلیس دراز كند.(1452)
ژنرال دنسترویل ، فرمانده قوای انگلیس در ایران كه تا قزوین پیش آمده بودند، با هیات اتحاد اسلام به گفتگو پرداخت . اما نتیجه ای نداشت . بیچراخوف ، فرمانده قوای روسی در گیلان با انگلیسیها همدست شد و درصدد اعزام نیروهایش با باكو برای قلع و قمع انقلاب كمونیستی گردید. در پل منجیل سهمگین ترین نبرد نهضت جنگل بین جنگلیها از یك طرف و روسها و انگلیسیها از سوی دیگر شكل گرفت .
تعداد نفرات و تجهیزات آنها به مراتب فزون تر از جنگلیها بود. سرانجام دشمن پیروز شد و جنگلیها با دادن تلفات سنگین عقب نشینی كردند.(1453)
انگلیسیها و روسها پس از پیروزی در جنگ منجیل ، به سوی انزلی به راه افتادند و توانستند رشت ، مركز استان گیلان را اشغال كنند. هواپیماهای انگلیسی هر روز مواضع جنگلیها را در فومن و صومعه سرا بمباران می كردند.
بیانات در ديدار اعضاى ستاد برگزارى كنگره بزرگداشت میرزا كوچكخان جنگلی
بسماللّهالرّحمنالرّحيم
قضيّهى مرحوم ميرزا كوچك جنگلى يك قضيّهى ويژه است؛ اگرچه كه در آن دورهى خاص - يعنى در دورهى فاصلهى بين مشروطيّت و سرِ كار آمدن رضاخان - حوادث گوناگونى در كشور بهوجود آمده و همزمان با نهضت جنگل، چند كار بزرگ ديگر هم در گوشه و كنار كشور - مثل مرحوم شيخ محمّد خيابانى در تبريز، يا كلنل محمّدتقى خان پسيان در مشهد - اتّفاق افتاده كه اينها همه تقريباً همزمان است، لكن قضيّهى جنگل يك قضيّهى ويژه است. خب ما قضاياى تبريز را و حضور مرحوم شيخ محمّد خيابانى و اينها را خوب ميدانيم ديگر، هم در تاريخ نوشته شده و هم قضاياى خصوصى و اطّلاعات زيادى داريم، امّا آن صبغهى مردمى و نجابتى كه در كار مرحوم ميرزا كوچك خان جنگلى هست، در هيچ كدام از اين دو سه كار ديگرى كه همزمان در آن دوره اتّفاق افتاد در سرتاسر ايران، نظير ندارد. ميرزا كوچك - همين طور كه اشاره كرديد - يك روحانى است، يك طلبه است. البتّه من شنيده بودم، نقل شد براى ما از سالها پيش كه ايشان مرحوم ميرزاى شيرازى را درك كرده، لكن خيلى باوركردنى نيست. اين را مرحوم پدرم نقل ميكرد از مرحوم آ سيّد علىاكبر مرعشى - كه شوهر خواهر پدر ما بود، يعنى باجناق مرحوم شيخ محمّد خيابانى بود - كه او از بزرگان علمايى بود كه منزوى بود در تهران؛ او گفته بود كه ميرزا كوچك درس ميرزا را درك كرده. به نظرم نمىآيد اين خيلى قابل تأييد باشد، زيرا كه سنّ ميرزا كوچك در وقتى كه ميرزاى شيرازى از دنيا رفته، چهارده پانزده سال بيشتر نبوده، بعيد به نظر ميرسد كه ايشان توانسته باشد درك كند مرحوم ميرزاى شيرازى را؛ لكن در اينكه طلبه بوده، در اينكه روحانى بوده، هيچ شكّى نيست؛ در حوزهى خودِ رشت، بزرگانى هم در آن وقت بودهاند كه ميتوانسته از آنها استفاده كند، در اين هيچ ترديدى نيست. بنابراين منشأ حركت ميرزا كوچك خان يك منشأ صددرصد دينى و اعتقادى است.
رفتار او هم يك رفتار دينى و اعتقادى است، يعنى انسان مشاهده ميكند با اينكه در درون تشكيلات خودشان مخالفينى داشت، بعضى از اقشار گوناگون ممتاز هم با او مخالفت ميكردند، امّا مرحوم ميرزا كوچك در برخورد با اينها كاملاً حدود شرعى را رعايت ميكرده و اهل درگيرى با داخل نبوده. مثلاً كسانى بودند كه مخالفتهاى اعتقادى با ايشان داشتند؛ همراهان ايشان - آن افراطىها - ميگفتند اينها را بزنيم سركوب كنيم! ميرزا كوچك نميگذاشته، جلوى اينها را ميگرفته و مانع ميشده از اينكه اين كار را بكنند؛ يعنى رفتار هم يك رفتار دينى است.
و حركت، يك حركت صددرصد اسلامى و ايرانى است. خب آن زمان - ميدانيد ديگر - آن غوغاى نهضت ماركسيستى و تشكيل شوروى و هياهويى كه در دنيا و در بين ملّتها راه افتاده بود و جاذبهاى كه براى بعضى از ملّتها بهوجود آورده بود، طبعاً يك عدهاى را مجذوب خودش كرده بود و دوروبرىهاى ايشان هم از اين طريق به ايشان خيانت كردند؛ لكن اين مرد، هم بهخاطر پايبندىاش به اسلامْ جذب تفكّر ماركسيستى نشد و رد كرد بهطور صريح و قاطع آن نظريّه را - با اينكه جزو نزديكترينهايى كه با او از اوّل همراه بودند، گرايش پيدا كردند؛ البتّه آنها هم ناكام از دنيا رفتند، هيچكدام آنها هم خيرى از اين زندگى نديدند و از آن جريان بلشويكى هيچ خير و تجاوب جوانمردانهاى مشاهده نكردند - و مخالفت كرد، هم با اجنبى مخالف بود؛ يعنى چون سياستى بود كه از طرف اجانب بود، با اينكه اينها مقابلهشان با دستگاههاى حاكم مثل انگليس و روسهاى قزّاق و مانند اينها بود، امّا درعينحال به آن طرف هم جذب نشد؛ استقلال را حفظ كرد. يك نمونهى خيلى برجستهاى است ميرزا كوچك خان؛ خداوند انشاءاللّه درجاتش را عالى كند.
كار شما هم با اين اهدافى كه ذكر كرديد و با ترتيبى كه گفتيد بسيار كار خوبى است. البتّه كتاب دربارهى ميرزا كوچك زياد نوشته شده. خوشبختانه اخلاص اين مرد موجب شده كه بر خلاف ديگر كسانى كه در اين صراطهاى مبارزات و مانند اينها وارد شدند، اسمش سر زبانها باشد و همه بشناسند او را، در حالى كه خيلى از اين كسانى را كه من اشاره كردم مردم نمىشناسند اصلاً و اسمشان را هم - بعضىها را - نشنفتهاند، لكن ايشان در بين مردم شناخته شده است، كتاب دربارهاش نوشته شده. سعى بشود يك كار جامع و داراى نكته - نكتههاى اساسى زندگى او - بهوجود بيايد، تا انشاءاللّه چهرهى او بيشتر در بين مردم ما، جوانهاى ما شناخته بشود.
بله يك واحد مينياتورى را ايشان از نظام اسلامى و جمهورى اسلامى را در رشت و در همان محدودهى خاصّ خودش - گيلان - بهوجود آورده. از شما دوستانى كه در اين زمينه كار ميكنيد متشكّريم، و ميخواهيم هم كه همكاران دولتى و مسئولين تبليغاتى و مانند اينها با شما همكارى كنند، و كمك كنند انشاءاللّه اين كار به بهترين وجهى تمام بشود.
والسّلام عليكم و رحمةاللّه و بركاته
دوستان سلام
جنگلیها در شوال 1336 ق . به زرادخانه انگلیسیها در رشت كه در جاده چمار سرا - پسیخان واقع شده بود شبیخون زدند. اما انگلیسیها با كمك هواپیماها، توپخانه و اسلحه های سنگین توانستند آنان را به عقب نشینی وادار كنند. جنگلیها هر روز، تقریبا در یك حمله چریكی به انگلیسیها و روسها به آنان ضرباتی وارد می ساختند.
[b]انگلیسیها برای اینكه هر چه سریع تر به روسیه بروند، خواستار مذاكره با هیات اتحاد اسلام و آتش بس شدند. نمایندگان هیات اسلام و انگلیس در 22 مرداد 1298 ش . در ((صفه سر)) رشت با هم به گفتگو نشسته ، اعلام آتش بس نمودند. بر اساس مواد توافقنامه قرار شد كه جنگلیها اجازه عبور به نیروهای نظامی انگلیس را بدهند و انگلیسیها هم در امور داخلی ایران و گیلان دخالت نكنند.(1454)
جنگ جهانی اول پایان یافت . انگلیسیها، مغرور از پیروزی بودند. وثوق الدوله ، عامل سر سپرده انگلیسیها به نخست وزیری ایران گماشته می شود. وثوق الدوله برای اجرای مقاصد شوم خود، به نیرنگ متوسل شده ، به میرزا كوچك پیغام صلح می دهد، ولی پس از ناامیدی از جنگلیها تیمور تاش ، را به استانداری گیلان می گمارد تا وی بتواند نهضت جنگل را نابود سازد. تیمور تاش ، جلادترین فرمانروای گیلان به قلع و قمع جنگلیها پرداخت . دهها نفر به جرم كمك مالی به جنگلیها اعدام و صدها نفر زندانی شدند.
روز به روز جنگلیها در وضعیت بدتری قرار می گیرند. قزاقان روسی و ایرانی به پشتیبانی سربازان انگلیسی كوههای گیلان را زیر پای گذاشته تا به قلع و قمع جنگلیها بپردازند.
تسلیم شدن حاج احمد كسمایی (از مشاوران میرزا كوچك و از رهبران نهضت جنگل ) و تسلیم شدن و شهادت دكتر حشمت ، برای میرزا كوچك و نهضت جنگل بسیار كمر شكن بود.
در همین روزنامه جنگل به افشاگری می پردازد و پرده از خیانتهای وثوق الدوله بر می دارد. پس از مدتی ، اعلام خطر روزنامه جنگل بر همگان هویدا می شود. وثوق الدوله با امضای قرارداد 1919 میلادی با انگلیسیها، ایران را به صورت مستعمره بریتانیا قرار می دهد.
روزنامه جنگل (ارگان رسمی نهضت جنگل ) به مخالفت با این قرارداد می پردازد.
شیخ محمد خیابانی و آیه الله سید حسن مدرس در مجلس چهارم شورای ملی به مخالفت با قرارداد می پردازند.
شیخ محمد خیابانی در تبریز علیه قرارداد 1919 م . قیام می كند. مردم به حمایت از او بر می آیند. خیابانی نماینده ای به گیلان می فرستد تا با اتحاد با نهضت جنگل علیه دولت مركزی همكاری نمایند. نماینده وی با هیات اتحاد اسلام به گفتگو می نشیند و پیام خیابانی را به آنها می رساند. هیات اتحاد اسلام پس از شور و بررسی نظر خود را اعلام می دارند. اما متاسفانه تلاش خیابانی با مرگ ناگهانی و مشكوك نماینده اش در ((زیده )) ناكام می ماند.
آیه الله سید حسن مدرس در استفتایی كه در جمادی الثانی 1339 ق . از ایشان می شود، به پشتیبانی از نهضت جنگل می پردازد. در قسمتی از فتوای تاریخی وی آمده است . ((جلوگیری از دخالت خارجه و نفوذ سیاست آنها در گیلان عملیاتی بوده بس مقدس كه به هر مسلمانی لازم . خداوند همه ایرانیان را توفیق دهد كه نیت و عملیات آنها را تعقیب و تقلید نمایند.))(1455)
نهضت جنگل بحرانی ترین وضعیت خود را در طول قیام پشت سرگذارد. جنگلیها از جنگ و بی خانمانی خسته شده بودند. روز به روز از شمار جنگلیها كاسته می شد. در همین هنگام فرمانده قزاقهای روسی در تهران در نامه ای به میرزا كوچك خواستار تسلیم وی می شود. پاسخ دندان شكن میرزا و نثر زیبای او می طلبد كه متن نامه فرمانده قزاقخانه و پاسخ میرزا را بیاوریم .
جناب میرزا كوچك خان
از آنجایی كه دولت علیه ایران ، شخص مرا كه رئیس آتریاد تهران و چند سال است به ایران به درستی و راستی خدمتگزار هستم جهت قلع و قمع ریشه فساد جنگل تعیین فرموده ... هرگاه جناب عالی را در محكمه عدل الهی حاضر نمایند و سوال و جواب شود كه آنچه خسارات و تلفات به اهالی بیچاره از بدوالی ختم ، وارد آمده ؛ مسوول درگاه الهی كیست ، گمان می كنم انصاف خواهید داد و شرمنده خواهید شد. بدیهی است انسان كامل برای فایده موهوم راضی بدین مسوولیت بزرگ نمی شود و نیز به من هم این طور دستگیر شده است كه با آن صفات عالی شما، برای شخص خود راضی به اذیت مسلمین بیچاره نخواهید بود. لذا با كمال اطمینان و قول شرف نظامی و خدای یكتا قسم است چنانچه به اردوی قزاق ایران و به من پناهنده شوی و حرف مرا بپذیری ، قول می دهم كه وسایلی فراهم داریم كه بقیه عمر خود را با كمال احترام و با مشاغل عالی به آسودگی زندگانی نمائی ... محلی را برای ملاقات و حرف آخر معین كنید كه در آن محل با شما ملاقات شود تا رفع اشتباهات افواهی شده باشد.
رتمستر كیكاچینكوف - رئیس اتریاد طهران
پاسخ میرزا كوچك :
هو الحق
به تاریخ لیله 22 شهر ذی حجه الحرام 1337 جناب رئیس اتریاد طهران - رتمستر كیكاچینكوف .
دیر آمدی ای نگار سر مست !...
وجدانم به من امر می كند در استخلاص مولد و موطنم كه در كف قهاریت اجنبی است ، كوشش كنم شما می فرمایید نظام نظر به حق یا باطل ندارد و مدعیان دولت را هر كه و هر چه هست باید قلع و قمع نمود تا دارای منصب و مقام گردد بنده عرض می كنم . تاریخ عالم به ما اجازه می دهد هر دولتی كه نتوانست مملكت را از سلطه اقتدار دشمنان خارجی نجات دهد، وظیفه ملت است كه برای خلاصی وطنش قیام كند اما كابینه حاضر می گوید: من به محض استفاده شخصی باید مملكت را در بازار لندن به ثمن بخس بفروشم . در قانون اسلام مدون است كه كفار وقتی به ممالك اسلامی مسلط شوند، مسلمین باید به مدافعه برخیزند، ولی دولت انگلیس فریاد می كشد كه من اسلام و انصاف نمی شناسم ، باید دول ضعیف را اسیر آز و كشته مقاصد مشووم خود سازم ...
با این ادله وجدانم محكوم است در راه سعادت كشورم سعی كنم گو آنكه كروره نفوس و نوامیس و مال ضایع شود، در مقابل جوابی را كه موسی به فرعون و محمد به ابوجهل و سایر مقننین و قائدین آزادی و روحانی در محكم عدل الهی می دهند، من هم می دهم .
بنده و همراهانم ، شما و پیروانت در این دو خط مخالف می رویم ، باید دید عقلای عالم به جسد كشته ما می خندند و یا به فاتحیت شما تحسین می كنند؟! فرضا به تمام مراتب فوق احتمال كذب رود، یعنی بنده حقیقه یك فرد جاه طلب نفسانی تصور شده ، به مواعید جناب عالی متمایل گردم ؛ آن وقت عرض می كنم كسانی كه تسلیم گردیده و ورقه ممهور دولت را در دست داشته ، همه را به دار آویخته ، حبس كرده و یا تبعید نمودید. بنده را با چه رو بعد از این عملیات باز تكلیف به تسلیم شدن نمایید؟ در خاتمه كه در خواس ملاقات كرده بودید عرض می كنم اشخاصی كه دارای شرافت قولی نیستند ملاقات كردن با ایشان از قاعده عقل بدر و بیرون است فقط بین ما و شما را باید خداوند حكم فرماید. كوچك جنگلی .(1456)
بامداد روز سه شنبه 28/2/1299 ش . /29 شعبان 1338 ق . ناوهای روسی سواحل بندر انزلی را به توپ می بندند. نیروهای نظامی انگلیس كه برای رفتن به روسیه و سركوبی انقلاب كمونیستی روسیه ، انزلی را اشغال كرده بودند، بسرعت عقب نشینی كرده ، روسیها انزلی را به تصرف در می آورند. عقب نشینی مشكوك انگلیسیها خبر از نقشه از پیش طرح شده روسها و انگلیسیها را می داد. احتمال می رود كه انگلیس و شوروی در پی یك توافق پنهانی درصدد اجرای قرارداد 1919 م . بودند.
روسها به نهضت جنگل امید بسته بودند. آنها می خواستند از این آب گل آلود ماهی بگیرند. كمونیستهای روسی به میرزا كوچك پیغام می دهند كه حاضرند با آنها همكاری نمایند. پیشنهاد همكاری روسها در هیات اتحاد اسلام ، در كنگره مطرح و توافق می شود كه میرزا كوچك از سوی این هیات برای مذاكره با روسها به انزلی برود. میرزا در انزلی با استقبال چشمگیر مردم انزلی رو به رو می شود و سپس به مذاكره با روسها می پردازد.
میرزا كوچك با روسها در موارد زیر به توافق می رسد:
1. تاسیس حكومت جمهوری انقلابی در گیلان
2. عدم مداخله شوروی در ایران
3. عدم اجرای اصول كمونیزم و منوع بودن تبلیغات كمونیستی در گیلان
بامداد روز جمعه ، شانزدهم رمضان 1338 ق . جنگلیها وارد رشت - كه انگلیسیها از آنجا عقب نشینی كرده بودند می شوند و حكومت جمهوری را در گیلان اعلام می نمایند.(1457)
تاسیس حكومت جمهوری انقلابی در گیلان ثمره پر بار مبارزات نهضت جنگل است . بر اساس توافق میرزا كوچك و روسها، كمیته ای مركب از جنگلیها و روسها اعضای كمیته انقلاب را تشكیل می دادند. میرزا كوچك سر كمیسر و كمیسر جنگ این كمیته انتخاب شد.
با كنار رفتن هیات اتحاد اسلام از صحنه رهبری نهضت جنگل ، كمونیستها اندك اندك پستهای كلیدی را در دست می گیرند. احسان الله خان دوستدار و خالو قربان كه رهبری نظامی كردهای نهضت جنگل را بر عهده داشتند، دارای افكار كمونیستی بودند. روسها به توافق خود با میرزا كوچك پای بند نبوده ، در رشت به تبلیغات كمونیستی می پرداختند. مردم متدین گیلان كه تا پیش از تاسیس جمهوری انقلابی در گیلان با بذل جان ، مال و فرزند از هیچ كوششی در كمك به نهضت جنگل دریغ نداشتند، با دیدن تبلیغات كمونیستی از حمایت از نهضت جنگل دلسرد شدند.
مجتهدان گیلانی كه بنیانگذار هیات اتحاد اسلام و رهبران نهضت جنگل ، و از ابتدای نهضت همراه نهضت بودند، به كنج مسجد و حوزه علمیه پناه آورده ، خود را كنار كشیدند. صدها نفر از كمونیستهای روسی به گیلان آمده ، به تبلیغات كمونیستی پرداختند. به دنبال اوج گیری تبلیغات كمونیستی در گیلان و اقدامات خود سرانه روسها و كمونیستهای ایرانی در گیلان ، و طرح نقشه ترور میرزا و دستگیری همفكرانش ، میرزا كوچك در روز جمعه 22 شوال 1388 ق . - 18/4/1299 ش . به نشان اعتراض به فومن رفت و اعلام كرد تا زمانی كه جلو اقدامهای كمونیستها گرفته نشود، به رشت بر نخواهد گشت .
كودتای سرخ در رشت از سوی روسها شكل گرفت . بسیاری از یاران میرزا كوچك دستگیر شدند. هیات دولت انقلابی جدید در رشت تشكیل شد و احسان الله خان به سمت سر كمیسر و خالو قربان به عنوان كمیسر جنگ پیشه وری به عنوان كمیسر كشور انتخاب شد.
كمونیستهای ایرانی درصدد اجرای كمونیسم در ایران و تاسیس جمهوری سوسیالیست در گیلان بودن . كودتا چیان كمونیست در پی دستگیری و كشتن همه همفكران میرزا كوچك بر می آیند و كودتا گران در جنگلهای گیلان به جنگ با یاران میرزا كوچك می پردازند.
میرزا كوچك در نامه هایی به رهبران كمونیستها در شوروی ، جنایتهای كمونیستهای ایرانی در گیلان و شرح كودتای آنها را بازگو می نماید. در یكی از این نامه ها كه در تاریخ 15 ذیقعده 1338 ق . نوشته شده ، آمده است :
((مع الاسف تصوراتمان به عكس نتیجه داد. هنوز اطراف گیلان را قشون شاه پرست و عناصر مستبد احاطه دارند و هنوز قشون انگلیس از حدود گیلان خارج نشده و مسائل حیاتی بین ما و شما حل نگردیده است و با این احوال شما در رشت و انزلی به اختلاف ، حتی به منازعه شروع نموده اید...
اگر این اقدامات شما دوام پیدا كند ناچاریم به هر وسیله باشد به تمام احرار و سوسیالیستهای دنیا حالی كنیم كه وعده های شما همه اش پوچ و عاری از صحت و صداقت اند. به نام سوسیالیزم اعمالی را مرتكب شده اید كه لایق قشون مستبد نیكلا و قشون سرمایه داری انگلیس است ...))(1458)
كودتاگران در رشت ، انزلی و دیگر شهرها و روستاهای گیلان به یاران میرزا كوچك یورش می برند و بسیاری از آنها را شهید، زخمی و اسیر می كنند. در شهرها و روستاهای گیلان به غارت اموال مردم می پردازند و تمامی ادارات رشت و انزلی را تصرف می كنند. دولت مركزی از اختلاف در نهضت جنگل استفاده می برد و با تمام قوا به سوی رشت به پیش می تازد و موفق می شود در 30/4/1299 ش . (دو هفته پس از كودتای سرخ ) رشت را از تصرف كودتا چیان آزاد سازد. كودتا گران با پشتیبانی روسها موفق به تصرف دوباره رشت می شوند.
چهار ماه ، میرزا در جنگل به سر می برد. در طول این مدت وی با نامه های فراوان به رهبران كمونیستها در شوروی ، فرستاده آنها را از اعمال روسها در گیلان با اطلاع می سازد.
ادامه دارد...
کودتا گران در آبان 1299 ش . پیام آشتی برای میرزا کوچک می فرستند. میرزا در پاسخ نامه آنها چنین می نویسد:
((... بدون اطلاع کمیته و شورای انقلاب ، قشون از روسیه وارد شد. تبلیغات کمونیستی آغاز و متعاقبش دخالتها و اذیتها و پس از کودتای شب چهارم ذیقعهد 39 (13) و گرفتن زمام امور در دست و تصرف اموال مردم و تعرض به ...
مرا خائن ، بد عهد، بی وفا و دزد خواندید و راضی نشدید در بیغوله ها و زوایای جنگل آسوده و بی طرف بمانم ، به تعقیبمان آمدید.
دو ماه زمام انقلاب را به معیت یکدیگر به طور ملایمت در دست داشتیم . منجیل تا لوشان فتح شدند. از طرف دیلمان ، قزوین در تهدید بود. گیلانیان با میل و رغبت کمک فکری و مالی می کردند. از تمام نقاط مملکت ندای مساعدت بلند بود. قرارداد معروف موقوف الاجراء و شاه ایران در مقام تغییر پایتخت از طهران به اصفهان بر آمد. انگلیسیها از قزوین شروع به عقب نشینی کردند. به همان حال اگر باقی مانده بودیم ، فتح مرکز (تهران ) امکان پذیر می گشت .[/b]
اکنون سه ماه و نیم است که زمام انقلاب در دست شماهاس . گیلان وسیع و پر نعمت به صورتی در آمده که از تهیه معاشش عاجز است و شما نیز از یک شهر گدا، مخارج بلدیه را به زحمت تهیه می کنید. اگر نظر دقتی به خارج از محوطه رشت بیفکنید، می بینید که هزاران نفر از ترس غارت و کشته شدن و ننگ ناموس در جاده های قزوین و جنگلهای گیلان آواره اند و چقدرشان نفله شده و مرده اند در نتیجه این اوضاع ، انگلیسیها که از قزوین در حال عقب نشینی بودند، تا رستم آباد جلو آمدند. شاه ایران به عوض تغییر پایتخت به تجهیز قوا پرداخت . تعرض را شروع نمود. پس از دوبار عقب نشینی تا انزلی ، مجددا رشت را تصرف ، اما هنوز نتوانسته اید تا رستم آباد پیشروی نمایید. شعله آزادی تبریز در نتیجه این مخالفتها خاموش شد...
نام سوسیالیست و بلشویک به حدی منفور شده که کسی حتی در خواب میل ندارد آن را بشنود... حاجی شیخ محمد حسن و میرزا عبدالحسین خان را در انزلی دستگیر کردید... شیخ عبدالله خان در رشت شهید شد...
من اگر چه در گوشه جنگل منزوی ام ، لیکن از اوضاع جهان بی اطلاع نیستم و یک نمونه اش را که در کشور ما روی داده است ، برای استحضارتان می نویسم : انگلیسیها پیشنهاداتی به دولت ایران داده و جنگ با بلشویکها را به عهده گرفته اند. پیشنهادات مزبور از این قرارند:
1. امضاء و اجرای قرارداد معروف (قرارداد 1919 م .)
2. تشکیل پارلمانی از وکلایی که در دوره زمامداری وثوق الدوله انتخاب شده بودند.
3. تسلیم قزاقخانه به انگلیسیها و اخراج صاحب منصبان روس . کابینه مشیر الدوله این پیشنهادات را نپذیرفت و استعفا داد. شاه قبول نموده ، سپهدار رشتی را مامور تشکیل کابینه و اجرای پیشنهادات مزبور نمود.(1459)
در سوم اسفند 1299 ش .، قزاقان ایرانی ، به فرماندهی رضاخان از قزوین به تهران حمله برده ، پایتخت را تصرف می کنند. کودتای سوم اسفند را انگلیسیها طرح و رهبری کرده بودند. سید ضیاء که تمایلات شدید انگلیسی داشت ، به نخست وزیری و رضا خان به عنوان سردار سپه انتخاب می شود. احسان الله خان و خالو قربان به فومن می آیند و با میرزا کوچک آشتی می کنند. کمیته جدید انقلاب به ریاست میرزا کوچک در مرداد 1300 ش . تشکیل می شود. در این کمیته روسها هیچ پستی ندارند. قرار می شود کمیته جدید انقلاب ، هفته ای یک بار در روستای ((ملا سرا)) برگزار گردد. میرزا کوچک در فومن به سر می برد و شماری اندک از جنگلیها باقی می مانند. گروهی از آنها شهید، زخمی یا دستگیر شده ، و بسیاری هم رفاه را برگزیده ، دست از جنگ می کشند. خالو قربان و حیدر خان عمو اوغلی در پی توطئه ای دیگر برای کشتن میرزا کوچک و به دست گرفتن قدرت بر می آیند. اما این بار میرزا پیشدستی کرده ، توطئه را در نطفه خفه می کند. بدین سان میرزا کوچک با تعدادی انگشت شمار از یارانش به جنگلهای انبوه گیلان پناه می برد.
رضا خان با تمام قوا در پی سرکوبی نهضت جنگل می آید و رشت را از تصرف کردها بیرون می آورد. خالو قربان خود را به رضا خان تسلیم می کند و به درجه سرهنگی مفتخر می شود. سید جلال چمنی و سید محمد تولمی نیز تسلیم می شوند. اینک رضا خان با همراهی نیروهایی که تار و پود جنگل را می شناسند و سالیانی در کنار میرزا کوچک اند، به دنبال دستگیری میرزا کوچک بر می آید.
پاییز 1300 ش . بسیار زرد و فصل برگ ریزان بود. یاران همه رفته بودند و میرزا تنها مانده بود. تنها تنی چند از یاران وفادارش با او بودند. میرزا در یکی از آخرین نامه هایش به یکی از دوستان می نویسد:
((اتکای من و همراهانم به خداوند دادگری است که در بسیاری از این ممالک حفظم نموده است ... افسوس می خورم که مردم ایران مرده پرستند و هنوز قدر این جمعین را نشناخته اند.))
تنهاترین سردار نخستین سال قرن چهاردهم هجری شمسی در سوگ یاران شهیدش چون ابر می گریست . او به یاد آخرین سردار شهیدش شیخ محمد خیابانی اشک می ریخت . میرزا در آذر 1300 ش . به سوی کوههای خلخال به راه افتاد تا بتواند در آنجا دوستان قدیمش را گرد آورد و دوباره قیام را آغاز نماید. اما برف بی امان می بارید. شلاق بادهای سرد کوههای بلند گیلان بر صورت رنج کشیده اش فرود می آمد. سرانجام سردار جنگل در یازدهم آذر 1300 ش . در کوههای گیلوا، جان به جان آفرین تسلیم کرد.
پیکرش در زیر برف و بوران یخ زده بود. ساعتی بعد به دستور خان طالش سرش را از تن جدا کرده ، به رشت آوردند . خالو قربان ، یار دیروز میرزا سرش را به تهران آورد و به رضا خان تسلیم نمود. سر میرزا را در گورستان حسن آباد تهران دفن کردند. پس از آن ، یکی از یاران میرزا، مخفیانه سرش را به رشت آورد، در کنار پیکرش در ((سلیمان داراب )) رشت به خاک سپرد.
محمد رضا سفاک امانی
پایان
روحش شاد
![[تصویر: ____20111204_1150932975.jpg]](http://graphic.ir/pictures/__2/___28/____20111204_1150932975.jpg)
![[تصویر: soleymandarab04.jpg]](http://www.tarikhirani.ir/Images/files/soleymandarab04.jpg)
![[تصویر: 2234.jpg]](http://images.seemorgh.com/iContent2/Files/2234.jpg)
![[تصویر: soleymandarab01.jpg]](http://www.tarikhirani.ir/Images/files/soleymandarab01.jpg)
![[تصویر: 13910911195112356_PhotoL.jpg]](http://media.farsnews.com/media/Uploaded/Files/Images/1391/09/11/13910911195112356_PhotoL.jpg)
![[تصویر: 13910911195125950_PhotoL.jpg]](http://media.farsnews.com/media/Uploaded/Files/Images/1391/09/11/13910911195125950_PhotoL.jpg)
![[تصویر: 13910911195122606_PhotoL.jpg]](http://media.farsnews.com/media/Uploaded/Files/Images/1391/09/11/13910911195122606_PhotoL.jpg)
![[تصویر: 13910911195124231_PhotoL.jpg]](http://media.farsnews.com/media/Uploaded/Files/Images/1391/09/11/13910911195124231_PhotoL.jpg)
![[تصویر: 13910911195117497_PhotoL.jpg]](http://media.farsnews.com/media/Uploaded/Files/Images/1391/09/11/13910911195117497_PhotoL.jpg)
