۲/آذر/۸۹, ۲۲:۴۲
عواملی خارجی یا داخلی وجود دارند که در ساختار اخلاط و مزاج ما دخالت میکنند و موجب نگهداری سلامت ما و یا موجب از بین رفتن سلامت ما میشوند که به آن ها اسباب ضروریه یا سته ضروریه و یا اسباب سته میگویند که عبارتند از: غذا و نوشیدنیها، هوا، احتباس و دفع، خواب و بیداری، حرکت و سکون و نهایتاً اعراض نفسانی.
در طب سنتی برای هر یک از این شش مورد تدابیری توصیه شده است که در ذیل به برخی از تدابیر مربوط به خواب و بیداری اشاره میگردد:
1. بهترین وقت خوابیدن هنگامی است که هضم معده انجام گرفته و غذا از فم معده عبور کرده باشد و خواب قبل از این زمان، موجب تمدد و نفخ و رویاهای ترسناک میشود.
2. بهترین ساعت خواب حدوداً از ساعت 10:30 شب تا 3:30 بامداد میباشد و بیدار ماندن در شب بسیار بد و سحرخیزی ممدوح و شایسته است. بنابراین بهترین وقت برای قیام شب و به اصطلاح فقهی شب زندهداری با آنچه طب سنتی در مورد زمان خواب توصیه کرده است منطبق میباشد. وقتی سحر میشود و به صبح نزدیک میشویم، خواب در آن اوقات خاصیت دم زا دارد و تولید دم میکند. لذا بیدار بودن در آن اوقات مورد تاکید است و فضیلت نماز شب نیز، نزدیک صبح بیشتر است. بنابراین بهترین زمان خواب بعد از پاسی از شب شروع میشود تا فجر اول، که این زمان را باید استراحت کنید و بخوابید و بعد از آن را میتوانید بیدار باشید.
3. خوابيدن در حال گرسنگي باعث ضعف حرارت غریزی و لاغری بدن میشود. به همین دلیل، خواب بامداد نیز که دیگر غذای شب هضم یافته و معده خالی شده است مناسب نمیباشد.
4. خوابیدن در زمان بین الطلوعین، هنگام اذان ظهر و هنگام غروب آفتاب مذموم بوده و نهی شده است.
5. خوابيدن در روز، خصوصاً در زمستان، باعث ایجاد بیماریهای رطوبتی و نزله میگردد. تباهی رنگ چهره، سستی بدن، احساس کسالت و کاهش اشتها از دیگر عوارض خواب روزانه هستند.
6. خواب کوتاه قبل از اذان ظهر، قیلوله نام دارد و خوب است. خواب عصر بلغم زاست و خوب نیست افراد را خستهتر میکند. افراد صفراوی فقط مجاز هستند قدری بعد از ناهار خوردن با فاصله بخوابند و با شکم خالی نخوابند تا رطوبت به بدنشان برگردد.
7. بیشترین ضرر خواب روز متوجه سرد مزاجان است.
8. خواب روز نمیتواند جایگزین خواب شب باشد و افرادی که به خواب روز عادت دارند باید به تدریج تغییر عادت دهند.
9. خوابیدن در آفتاب به علت تحریک اخلاط و صفرا سبب سنگینیِ دِماغ و سردرد میشود.
10. بیداری بیش از حد موجب از بین رفتن رطوبات اصلی بدن، اختلال هضم، خشکی مغز و احتراق اخلاط میشود.
11. خواب معتدل شش ساعت است و نباید از ده ساعت بیشتر باشد.
12. محل خواب هر شخص باید بر حسب مزاج هر شخص، از نظر حرارت و برودت در دمای مناسبی باشد.
13. لباس خواب هر شخص باید متناسب با مزاج شخص و فصل باشد.
14. خوابیدن در محل خیلی سفت موجب آسیب به عصب میشود.
15. خواب بر زمین سرد و نمناک میتواند زمینه ساز برخی بیماریها مثل استرخاء و درد پشت گردد.
16. مکان خواب باید در تاریکی مطلق باشد لذا استفاده از چراغ خواب در حالت طبیعی به هیچ وجه توصیه نمیشود.
17. در تابستان در زیر آسمان و فضای باز بخوابید و آسمان را نگاه کنید.
شیوه خوابیدن:
• بهتر است ابتدا برای مدتی به پهلوی راست و سپس به پهلوی چپ خوابید.
• شکل صحیح خوابیدن، حالت جنینی می باشد.
• خوابیدن رو به قبله باعث میگردد تا آهن در مغز نشست نکند و جلوی سکته مغزی را میگیرد.
• هنگام خوابیدن باید روی شکم را با روانداز مناسب پوشاند و گرم نگه داشت. این کار باعث تجمع حرارت و هضم بهتر غذا میشود.
• به پشت خوابيدن به علت تجمع ترشحات دِماغی بر منافذ مربوطه موجب عوارض متعدد مانند بیخوابی، کابوس، نزله، درد پشت و ... میشود.
• هیچ وقت طاقباز نخوابید چرا که تخلیه ترشحاتی که از مغز ما خارج میشود را مختل میکند و فرد را مستعد سکته میکند.
• هیچ وقت در معرض امواج الکترومغناطیسی گوشی موبایل و ... نخوابید. توصیه میشود گوشی تلفن همراه خود را در هنگام خواب، خاموش کرده یا از محل خواب دور نمایید.
تذکر:
1- توصیه میشود افرادی که خواب خوبی ندارند و مشکل بیخوابی دارند:
- قبل از خواب دم کرده گلگاوزبان و سنبلالطیب میل نمایند.
- قبل از خواب در جای شلوغ حضور داشته باشند و یک دفعه از آن مکان شلوغ خارج شوند و در مکانی تاریک و ساکت استراحت کنند.
- شنیدن صدای آب، صدای باد در برگ درختان یا صدای موسیقی سنتی بسته نگار، نیز به آنها کمک میکند.
- برای داشتن خواب آرام، نوشیدن دم کرده بهار نارنج بعد از خنک شدن، یکی دو ساعت قبل از خواب نیز نافع است. همچنین قرار دادن دستمال معطر با گلاب در کنار بینی توصیه شده است.
2- مشکل خواب زیاد ناشی از افزایش رطوبت مغز است و میتواند به علت افزایش بلغم یا افزایش خون حادث گردد.
- مشکل افزایش خون: اگر این خواب در فصل بهار افزایش مییابد و در طول روز خمیازه میکشید و بدن را کش و قوس میدهید، این مشکل ناشی از افزایش خون است که با حجامت برطرف میشود.
- مشکل افزایش بلغم: اما اگر گرم مزاج نیستید و در خواب آب دهانتان جاری میشود و سردیها باعث اذیت شما میشوند باید سردیهایی مثل ماست و دوغ و کاهو را ترک کنید و از ادویهجات مثل دارچین و زنجبیل استفاده کنید. هر روز 1-2 ساعت کندر بجوید (توجه کنید جویدن کندر در این مورد موثر است نه بلعیدن آن)
دکتر حسین روازاده
در طب سنتی برای هر یک از این شش مورد تدابیری توصیه شده است که در ذیل به برخی از تدابیر مربوط به خواب و بیداری اشاره میگردد:
1. بهترین وقت خوابیدن هنگامی است که هضم معده انجام گرفته و غذا از فم معده عبور کرده باشد و خواب قبل از این زمان، موجب تمدد و نفخ و رویاهای ترسناک میشود.
2. بهترین ساعت خواب حدوداً از ساعت 10:30 شب تا 3:30 بامداد میباشد و بیدار ماندن در شب بسیار بد و سحرخیزی ممدوح و شایسته است. بنابراین بهترین وقت برای قیام شب و به اصطلاح فقهی شب زندهداری با آنچه طب سنتی در مورد زمان خواب توصیه کرده است منطبق میباشد. وقتی سحر میشود و به صبح نزدیک میشویم، خواب در آن اوقات خاصیت دم زا دارد و تولید دم میکند. لذا بیدار بودن در آن اوقات مورد تاکید است و فضیلت نماز شب نیز، نزدیک صبح بیشتر است. بنابراین بهترین زمان خواب بعد از پاسی از شب شروع میشود تا فجر اول، که این زمان را باید استراحت کنید و بخوابید و بعد از آن را میتوانید بیدار باشید.
3. خوابيدن در حال گرسنگي باعث ضعف حرارت غریزی و لاغری بدن میشود. به همین دلیل، خواب بامداد نیز که دیگر غذای شب هضم یافته و معده خالی شده است مناسب نمیباشد.
4. خوابیدن در زمان بین الطلوعین، هنگام اذان ظهر و هنگام غروب آفتاب مذموم بوده و نهی شده است.
5. خوابيدن در روز، خصوصاً در زمستان، باعث ایجاد بیماریهای رطوبتی و نزله میگردد. تباهی رنگ چهره، سستی بدن، احساس کسالت و کاهش اشتها از دیگر عوارض خواب روزانه هستند.
6. خواب کوتاه قبل از اذان ظهر، قیلوله نام دارد و خوب است. خواب عصر بلغم زاست و خوب نیست افراد را خستهتر میکند. افراد صفراوی فقط مجاز هستند قدری بعد از ناهار خوردن با فاصله بخوابند و با شکم خالی نخوابند تا رطوبت به بدنشان برگردد.
7. بیشترین ضرر خواب روز متوجه سرد مزاجان است.
8. خواب روز نمیتواند جایگزین خواب شب باشد و افرادی که به خواب روز عادت دارند باید به تدریج تغییر عادت دهند.
9. خوابیدن در آفتاب به علت تحریک اخلاط و صفرا سبب سنگینیِ دِماغ و سردرد میشود.
10. بیداری بیش از حد موجب از بین رفتن رطوبات اصلی بدن، اختلال هضم، خشکی مغز و احتراق اخلاط میشود.
11. خواب معتدل شش ساعت است و نباید از ده ساعت بیشتر باشد.
12. محل خواب هر شخص باید بر حسب مزاج هر شخص، از نظر حرارت و برودت در دمای مناسبی باشد.
13. لباس خواب هر شخص باید متناسب با مزاج شخص و فصل باشد.
14. خوابیدن در محل خیلی سفت موجب آسیب به عصب میشود.
15. خواب بر زمین سرد و نمناک میتواند زمینه ساز برخی بیماریها مثل استرخاء و درد پشت گردد.
16. مکان خواب باید در تاریکی مطلق باشد لذا استفاده از چراغ خواب در حالت طبیعی به هیچ وجه توصیه نمیشود.
17. در تابستان در زیر آسمان و فضای باز بخوابید و آسمان را نگاه کنید.
شیوه خوابیدن:
• بهتر است ابتدا برای مدتی به پهلوی راست و سپس به پهلوی چپ خوابید.
• شکل صحیح خوابیدن، حالت جنینی می باشد.
• خوابیدن رو به قبله باعث میگردد تا آهن در مغز نشست نکند و جلوی سکته مغزی را میگیرد.
• هنگام خوابیدن باید روی شکم را با روانداز مناسب پوشاند و گرم نگه داشت. این کار باعث تجمع حرارت و هضم بهتر غذا میشود.
• به پشت خوابيدن به علت تجمع ترشحات دِماغی بر منافذ مربوطه موجب عوارض متعدد مانند بیخوابی، کابوس، نزله، درد پشت و ... میشود.
• هیچ وقت طاقباز نخوابید چرا که تخلیه ترشحاتی که از مغز ما خارج میشود را مختل میکند و فرد را مستعد سکته میکند.
• هیچ وقت در معرض امواج الکترومغناطیسی گوشی موبایل و ... نخوابید. توصیه میشود گوشی تلفن همراه خود را در هنگام خواب، خاموش کرده یا از محل خواب دور نمایید.
تذکر:
1- توصیه میشود افرادی که خواب خوبی ندارند و مشکل بیخوابی دارند:
- قبل از خواب دم کرده گلگاوزبان و سنبلالطیب میل نمایند.
- قبل از خواب در جای شلوغ حضور داشته باشند و یک دفعه از آن مکان شلوغ خارج شوند و در مکانی تاریک و ساکت استراحت کنند.
- شنیدن صدای آب، صدای باد در برگ درختان یا صدای موسیقی سنتی بسته نگار، نیز به آنها کمک میکند.
- برای داشتن خواب آرام، نوشیدن دم کرده بهار نارنج بعد از خنک شدن، یکی دو ساعت قبل از خواب نیز نافع است. همچنین قرار دادن دستمال معطر با گلاب در کنار بینی توصیه شده است.
2- مشکل خواب زیاد ناشی از افزایش رطوبت مغز است و میتواند به علت افزایش بلغم یا افزایش خون حادث گردد.
- مشکل افزایش خون: اگر این خواب در فصل بهار افزایش مییابد و در طول روز خمیازه میکشید و بدن را کش و قوس میدهید، این مشکل ناشی از افزایش خون است که با حجامت برطرف میشود.
- مشکل افزایش بلغم: اما اگر گرم مزاج نیستید و در خواب آب دهانتان جاری میشود و سردیها باعث اذیت شما میشوند باید سردیهایی مثل ماست و دوغ و کاهو را ترک کنید و از ادویهجات مثل دارچین و زنجبیل استفاده کنید. هر روز 1-2 ساعت کندر بجوید (توجه کنید جویدن کندر در این مورد موثر است نه بلعیدن آن)
دکتر حسین روازاده

![[تصویر: 0.439326001304229628_taknaz_ir.jpg]](http://taknaz.ir/upload/43/0.439326001304229628_taknaz_ir.jpg)
![[تصویر: 7e75d6bb183cbb7f9c127d5f6719612d.jpg]](http://best2fun.com/upload/7e75d6bb183cbb7f9c127d5f6719612d.jpg)
مدت زمان موردنیاز برای خواب شبانه سالمندان مثل افراد جوان و میانسال حدود شش تا ۱۰ ساعت است.
همیشه از قدیم شنیده ایم که باید شب ها زود خوابید و صبح زود بیدار شد. حتی در تعلیمات مذهبی نیز به خواب شب توصیه شده است. مثلاً خداوند در قرآن می فرماید که شب را برای استراحت شما قرار دادم یا حتی به حضرت محمد(صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم) می فرماید: «قسمتی از شب را بخواب و قسمتی از آن را بیدار باش.»