برای دوستانی که مشکل پهنای شبکه دارند و نمیتوانند نماهنگ را مشاهده نمایند مضمون آن را در زیر نقل مینمایم:
بطورکلی فرط، سبقت گرفتن و جلو زدن معنا می شود.
توضیح آنکه در گذشته وقتی قبیله و یا کاروانی می خواستند از نقطه ای به نقطه ای دیگر کوچ نمایند دو نفر را جلوتر میفرستادند.
یکی چراگاه ها را برای نزول کاروان شناسایی می نمود که به آن "رائد" می گفتند.
و دیگری آبگاه ها را شناسایی میکرد و کاروان را به آن سمت هدایت میکرد که به آنکس نیز فارط میگفتند.
فارط و رائد راه را شناسایی می کردند، خطرها و موانع آنرا تشخیص می دادند و به نحوی مسیریابی می کردند که قبیله و کاروان به بهترین شکل، از امن ترین مسیر و در کوتاه ترین زمان به سر منزل مربوطه هدایت شوند.
بنابراین فارط همان رهبر و جلودار است که امتی را به نحو احسن هدایت می کند. و برای نائل شدن به این مقصد فارط بایدها و نبایدهایی را برای امت خود تعریف می کند. اگر کسی بر این بایدها و نبایدها ملزم باشد در بهترین حالت به سر منزل عشق خواهد رسید. و اما اگر کسانی بایدها و نبایدها را رعایت نکردند در رسیدن به این سر منزل دچار تأخیر میشوند و یا حتی ممکن است هرگز به آن منزلگاه نرسند.
حال اگر کسی نبایدها را مرتکب شود به آن افراط گفته می شود. و از مسیر حق خارج می شود
و اگر آن کس بایدی را ترک کند به آن تفریط می گویند و او نیز مسیر را گم می کند.
و چه خوش گفت سید الساجدین، امام زین العابدین علیه السلام که "المتقدم لهم مارق و المتأخر عنهم زاهق"
براي پيدا کردن مرز اعتدال و جريان معتدل، ابتدا بايد دو جريان افراطي و تفريطي را شناخت. شهيد مطهري(رحمة الله علیه) در اين زمينه تلاشهاي زيادي کرد که نمونه بارز آن در بحث تحريفات عاشورا ديده ميشود. ايشان در اين خصوص ميفرمايند: «اگر ما نتوانستهايم از راه ائمهاطهار(علیه السلام) درست پيروي کنيم و از راه اعتدال باز مانديم، يا به سوي جهالت رفتهايم يا به سوي جمود» (اسلام و مقتضيات زمان، ج1، ص184)
شهيد مطهري(رحمة الله علیه) در همين رابطه از جريان خوارج به عنوان اولين جريان جمودآميزي که در تاريخ اسلام پيدا شد ياد ميکند، و از جريان اخباريگري به عنوان جمود و از اجتهاد به عنوان اعتدال ياد کرده و وظيفه نسل جديد را اينگونه بيان ميکند:
«ما امروز بايد وظيفه خودمان را در ميان جمودها و جهالتها بهدست آوريم. يعني از جهت اينکه مسلمان هستيم، از نظر مقتضيات زمان نه بايد جاهل و مفرط و تندرو باشيم و نه بايد جامد و متقشر باشيم. بايد معقول بود. (همان) از نگاه شهيد مطهري(رحمة الله علیه) اعتدال هم در فرد و هم در جامعه لازم است. جامعه مانند بدن احتياج به اعتدال دارد.
شهيد مطهري(رحمة الله علیه) درباره خطر افراط و تفريط مينويسد:
«دو بيماري خطرناک همواره آدمي را در اين زمينه تهديد ميکند: بيماري جمود و بيماري جهالت. نتيجه بيماري اول، توقف و سکون، باز ماندن از پيشروي و توسعه است و نتيجه بيماري دوم، سقوط و انحراف است. فرد متحجر و جامد از هرچه نو است متنفر است و جز با کهنه، خو نميگيرد، و جاهل هر پديده نوظهوري را با نام مقتضيات زمان به نام تجدد و ترقي موجه ميشمارد. جامد هر تازهاي را فساد و انحراف ميخواند و جاهل، همه را يکجا به حساب تمدن و توسعه علم و دانش ميگذارد.
جامد ميان هسته و پوسته است، بين وسيله و هدف فرق نميگذارد. از نظر او قرآن نازل شده است براي اينکه جريان زمان را متوقف کند و اوضاع جهان را به همانجايي که هست ميخکوب نمايد. از نظر او، عم جزء خواندن، با قلم ني نوشتن، از قلمدان مقوايي استفاده کردن، در خزينه حمام شستوشو کردن، با دست غذا خوردن، چراغ نفتي سوختن، جاهل و بيسواد زيستن را به عنوان شعائر ديني بايد حفظ کرد. جاهل برعکس چشم دوخته ببيند در دنياي مغرب چه مد تازه و چه عادت نويي پيدا شده است، که فورا تقليد کند و نام تجدد و جبر زمان روي آن بگذارد. (نظام حقوق زن در اسلام، ص 96)
اين دو بيماري را بايد به عنوان دو هشدار اساسي در نظر داشت که نميگذارد اسلام ناب، خوب عرضه شود و همواره بايد در مراحل مختلف زندگي، براي از ميان برداشتن اين دو مانع از سر راه ترقي و پيشرفت اسلام ناب کوشش کرد.
استاد شهيد درباره دشواري خط اعتدال در نهايت ميفرمايد: «از جمله خاصيتهاي بشر، افراط و تفريط است و پرهيز از افراط و تفريط و گرايش به اعتدال در هر کاري خالي از دشواري نيست. گويي هميشه راه اعتدال يک خط باريک است که اندکي بيتوجهي موجب خروج از آن است. اينکه در آثار ديني وارد شده که «صراط» از مو باريک تر (و از لبه شمشير تيزتر) است، اشاره به همين نکته دارد که رعايت اعتدال در هر کاري سخت و دشوار است» (نهضتهاي اسلامي در صد ساله اخير، ص 90