۲۶/تیر/۹۳, ۱۵:۵۲
در این مراسم که از سوی اداره بهداشت و درمان دانشجویی و با همکاری پایگاه بسیج کارکنان و ادراه کل بودجه، تشکیلات و آموزش کارکنان و در آمفی تئاتر دانشکده علوم انسانی برگزار شد، در ابتدا همایون سلحشور فرد، کارشناس اداره بهداشت و درمان دانشجویی در مقدمه ای کوتاه به اهمیت بند 12 از سیاست های کلی سلامت ابلاغ شده از سوی مقام معظم رهبری و دغدغه معظم له در خصوص "بازشناسی، تبیین، ترویج، توسعه و نهادینه نمودن طب سنتی ایران" اشاره نمود.
در ادامه دکتر سید مهدی میرغضنفری عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی ارتش و رییس انجمن تحقیقات طب سنتی ایران با تقدیر از دانشگاه شاهد به خاطر پرداختن به یکی از دغدغه های مهم مقام معظم رهبری در حوزه سلامت، مباحث مبسوطی را در خصوص تعریف و کارکردهای طب سنتی ایران در حفظ و بازیابی سلامت افراد و تدابیر لازم برای روزه داری در ماه مبارک رمضان بیان نمود.
فضیلت گرسنگی کشیدن در روایات
ایشان در آغاز به بیان اهمیت تدابیر طب سنتی ایران در حل مشکلات روزه داری پرداخت و احادیثی را از پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله) و به نقل از دانش نامه احادیث پزشکی(نوشته حجة الاسلام ری شهری) در فضیلت تحمّل گرسنگی بازگو نمود، از جمله اینکه:
بالاترین جایگاه شما نزد خداوند آن کسی است که بیش از همه گرسنگی می کشد و بیش از همه می اندیشد؛ منفورترین افراد پرخور، پرخواب و پرآشام است
پیوسته کوبه در بهشت را بزنید تا برایتان باز شود، سؤال شد چگونه؟ فرمودند با گرسنگی و تشنگی
شیطان در درون آدمیزاد بسان خون جریان می یابد، گذرگاههای او را با گرسنگی تنگ کنید.
سپس اظهار داشت که در طب هم گرسنگی کشیدن (البته در حد اعتدال) جایگاه به خصوصی دارد.
نکات کاربردی برای روزه داری
دکتر میرغضنفری در پایان چند نکته کاربردی تر برای روزه داری را نیز به شرح ذیل برشمرد:
1. آب سرد ننوشید
از آنجایی که در روزهداری، معده گرم میشود، نباید هنگام افطار از آب سرد استفاده کرد، زیرا آب سرد وارد معدهای گرم و خشک میشود و منجر به آسیب دیدن معده و نیز کبد (به دلیل مجاورت با معده) میگردد(مانند آب سردی که با ریخته شدن در یک ظرف شیشهای داغ باعث شکستن و آسیب دیدن آن ظرف میشود). توصیه میشود از آب نیمگرم یا آب جوشیده و کمی خنک شده استفاده گردد و به صورت آرام آرام نیز نوشیده شود، زیرا معده در طی شبانهروز خالی بوده و مقداری کاهش حجم پیدا کرده و نباید به یکباره حجم زیادی از نوشیدنی و غذا را هنگام افطار وارد معده نماییم. همچنین صبح ناشتا هم نباید آب(به خصوص آب سرد) نوشید.
2- روزه را با یک غذای سبک باز کنید
در ایام غیر روزهداری معمولا افراد از سه وعده غذایی استفاده میکنند. توصیه میشود در زمان افطار، روزه با یک غذای سبک باز شود، یعنی مقدار مختصری نوشیدنی با مشخصات فوق یا غذای سبک وارد معده شود تا معده مشغول هضم آن گردد و بعد با فاصله زمانی کمی از آن، شام مختصری میل شود، بنابراین باید توجه داشت که وعده سنگین و اساسی غذا، در بدو افطار مصرف نشود.
3- شربت سکنجبین؛ یک نوشیدنی مناسب
توصیه میشود روزه را با شربت سکنجبین باز کنید (مخصوصاً برای افرادی که معدههای گرم و مزاجهای گرم دارند). سکنجبین از ترکیب توام با حرارت دادن سرکه، شکر و آب(به این ترتیب که ابتدا 3 واحد آب و 3 واحد شکر با هم مخلوط و جوشانده شود و سپس 1 واحد سرکه را به آن اضافه نمایید) به دست میآید. میتوان به جای شکر، از عسل استفاده نمود (سکنجبین عسلی). این نوشیدنی مزاج متعادلی دارد و برای کاهش عطش و نیز برای آماده نمودن معده برای پذیرش غذای بعدی، بسیار مناسب است؛ به ویژه برای افراد گرممزاج که علائم حرارت دارند و نسبت به دیگران، احساس گرمای زیادتری دارند. این افراد نباید هنگام افطار با وجود تشنه بودن، مقدار زیادی آب خنک بنوشند و بهتر است از شربت سکنجبین تهیه شده با آب دمای اتاق و در حجم مناسب (در حد یک فنجان) استفاده نمایند.
4- پرهیز از غذاهای غلیظ برای افطار
برای افطار بهتر است از غذاهای غلیظ یا غذاهایی که هضم سخت دارند پرهیز شود، مثلاً باید از مصرف حلیم و همچنین بعضی از انواع آش که دارای لعاب و مقدار زیادی حبوبات، روغن، پیازداغ، نعناداغ، سیر سرخکرده و. . . میباشند، اجتناب کرد و یا در حجم خیلی کم از آنها میل نمود و یا آنها را به صورت سبک تهیه و مصرف نمود، مثلاً آشهای سبک بدون رشته که حاوی مقداری لپه، کمی برنج، کمی گوشت چرخکرده یا کمی گردن مرغ یا مختصری گوشت سینه مرغ و مقدار بیشتری سبزی میباشند و لعاب کمی دارند؛ بنابراین باید در هنگام افطار غذای حجیم خورده نشود، زیرا هم حجم معده کم شده و معده بیشتر در حال استراحت است و هم افراد باید برای سحر گرسنه شوند.
5- راههای رفع یبوست
در هنگام روزهداری بروز یبوست شایع است. از راههای رفع آن میتوان به پرهیز از گرمیجات، مواد غذایی شور و سرخکرده و نیز مصرف کاهو، خیار، آلو و انجیر خشک اشاره نمود. خیس نمودن حدود 5 عدد آلوبخارا همراه با 2 عدد انجیر خشک در یک فنجان آب از شب قبل و خوردن آن به هنگام سحر نیز راهکار مناسبی است. این امر برای اکثر مزاجها مفید است، زیرا مزاج معتدلی دارد (نه خیلی گرم و نه خیلی سرد است). مصرف یک لیوان شربت خاکشیر با سکنجبین یا برخی عرقیجات مانند کاسنی، شاهتره یا عرق کاهو نیز سودمند است. مصرف میوهجات نیز به ویژه بین افطار تا سحر توصیه میشود، البته میوهجات مدر (ادرارآور) مانند هندوانه بهتر است هنگام سحر خورده نشوند، چون ممکن است شخص به دلیل ادرار زیاد در اوایل روز دچار تشنگی گردد.
6- به هنگام سحر به این نکات توجه نمایید:
در وعده سحری، مصرف سالاد و مخصوصاً کاهو و خیار توصیه میشود، چون این مواد غذایی سرد و تر هستند و مزاج خنک دارند و دارای رطوبت نیز میباشند و در نتیجه از بروز تشنگی جلوگیری میکنند. باید توجه داشت که در هنگام وعده سحری از غذاهای با مزاج گرم مانند سرخکردنیها، افزودنیهایی مثل فلفل و ادویهجات تند، چیپسها، سسها و مخصوصاً سسهای تند، مواد خیلی تند و. . . استفاده نشود، زیرا هم حرارت بدن را بالا میبرند و هم موجب تشنگی میشوند.
توصیه میشود خیار یا کاهو نیز در این وعده، بدون نمک میل شوند. مصرف کاهو نیز همراه با سکنجبین یا با مختصری آبغوره، آبلیموی تازه یا سرکه طبیعی انگور مفید است.
7- روش نگهداری غذا برای وعده سحری
اکثر افراد غذای سحری را شب هنگام تهیه نموده و در زمان سحر، آن را گرم و میل مینمایند. برای حفظ غذا تا زمان سحر، باید غذا را بعد از پخت، بدون برداشتن درِ ظرف، در محیط آشپزخانه (که خیلی گرم نباشد) بگذارند(البته به شرطی که در محیط خنک باشد و بیش از 4-3 ساعت تا سحر فاصله نباشد)؛ بنابراین بهتر است از قرار دادن غذا در یخچال و گرم نمودن مجدد آن در سحر جلوگیری شود، زیرا در این صورت، غذای مانده به حساب میآید.
8- ملینها، مسهلها و مدرها
کلیه ملینها، مسهلها و مدرها مثل چای بهتر است در هنگام افطار استفاده شوند، نه در هنگام سحر، مگر به مقدار کم، اما مصرف ملینهای ضعیف در هنگام سحر مشکلی ایجاد نمیکند و میتوانند برای جلوگیری از یبوست در هنگام روزهداری مورد استفاده قرار گیرند.
9- فاصله بین غذا خوردن و خواب
فاصله بین افطار و شام تا خواب اهمیت زیادی دارد. فاصله غذا تا هنگام خواب باید خیلی کم نباشد و بسته به نوع غذا این فاصله متغیر است. مثلاً اگر غذا سنگین و دارای گوشت و نان باشد (که البته برای افطار خیلی توصیه نمیشود)، باید 3-2 ساعت تا خواب فاصله باشد و اگر غذا سبک باشد، 2-5/1 ساعت فاصله کافی است. در حقیقت، قاعده کلی این است که معده پر و سنگین نباشد و معده بعد از اینکه کمی سبک شد، شخص بخوابد. پس از خوردن سحری نیز طبق همین قاعده نباید بلافاصله فرد بخوابد بلکه بهتر است هم راستا با توصیه های دینی بینالطلوعین (1 تا 2 ساعت بعد از اذان صبح) بیدار باشد و در صورتی که خیلی خسته باشد، بعد از مختصری استراحت، بیدار شود و کار روزانه را شروع نماید، پس با شکم پر نخوابید (چه هنگام شب و چه هنگام سحر).
10- کلام پایانی
همواره به یاد داشته باشید آنچه را در ایام معمول پزشکان منع یا توصیه نمودهاند، در زمان روزهداری نیز باید رعایت شوند مثلاً افراد گرممزاج نباید در مصرف مواد گرم (چه در ایام روزهداری و چه در سایر ایام)، زیادهروی نمایند و یا افراد سرد مزاج نباید در مصرف مواد سرد (مانند کاهو، ماست و یا دوغ) در تمام ایام افراط نمایند. با رعایت این موارد میتوان دوران روزهداری راحتتری را سپری نمود و ضمن دستیابی به فواید معنوی، از سلامت جسم و روان نیز بهره برد.
دانلود فایل صوتی با حجم 21 مگابایت
در ادامه دکتر سید مهدی میرغضنفری عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی ارتش و رییس انجمن تحقیقات طب سنتی ایران با تقدیر از دانشگاه شاهد به خاطر پرداختن به یکی از دغدغه های مهم مقام معظم رهبری در حوزه سلامت، مباحث مبسوطی را در خصوص تعریف و کارکردهای طب سنتی ایران در حفظ و بازیابی سلامت افراد و تدابیر لازم برای روزه داری در ماه مبارک رمضان بیان نمود.
فضیلت گرسنگی کشیدن در روایات
ایشان در آغاز به بیان اهمیت تدابیر طب سنتی ایران در حل مشکلات روزه داری پرداخت و احادیثی را از پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله) و به نقل از دانش نامه احادیث پزشکی(نوشته حجة الاسلام ری شهری) در فضیلت تحمّل گرسنگی بازگو نمود، از جمله اینکه:
بالاترین جایگاه شما نزد خداوند آن کسی است که بیش از همه گرسنگی می کشد و بیش از همه می اندیشد؛ منفورترین افراد پرخور، پرخواب و پرآشام است
پیوسته کوبه در بهشت را بزنید تا برایتان باز شود، سؤال شد چگونه؟ فرمودند با گرسنگی و تشنگی
شیطان در درون آدمیزاد بسان خون جریان می یابد، گذرگاههای او را با گرسنگی تنگ کنید.
سپس اظهار داشت که در طب هم گرسنگی کشیدن (البته در حد اعتدال) جایگاه به خصوصی دارد.
نکات کاربردی برای روزه داری
دکتر میرغضنفری در پایان چند نکته کاربردی تر برای روزه داری را نیز به شرح ذیل برشمرد:
1. آب سرد ننوشید
از آنجایی که در روزهداری، معده گرم میشود، نباید هنگام افطار از آب سرد استفاده کرد، زیرا آب سرد وارد معدهای گرم و خشک میشود و منجر به آسیب دیدن معده و نیز کبد (به دلیل مجاورت با معده) میگردد(مانند آب سردی که با ریخته شدن در یک ظرف شیشهای داغ باعث شکستن و آسیب دیدن آن ظرف میشود). توصیه میشود از آب نیمگرم یا آب جوشیده و کمی خنک شده استفاده گردد و به صورت آرام آرام نیز نوشیده شود، زیرا معده در طی شبانهروز خالی بوده و مقداری کاهش حجم پیدا کرده و نباید به یکباره حجم زیادی از نوشیدنی و غذا را هنگام افطار وارد معده نماییم. همچنین صبح ناشتا هم نباید آب(به خصوص آب سرد) نوشید.
2- روزه را با یک غذای سبک باز کنید
در ایام غیر روزهداری معمولا افراد از سه وعده غذایی استفاده میکنند. توصیه میشود در زمان افطار، روزه با یک غذای سبک باز شود، یعنی مقدار مختصری نوشیدنی با مشخصات فوق یا غذای سبک وارد معده شود تا معده مشغول هضم آن گردد و بعد با فاصله زمانی کمی از آن، شام مختصری میل شود، بنابراین باید توجه داشت که وعده سنگین و اساسی غذا، در بدو افطار مصرف نشود.
3- شربت سکنجبین؛ یک نوشیدنی مناسب
توصیه میشود روزه را با شربت سکنجبین باز کنید (مخصوصاً برای افرادی که معدههای گرم و مزاجهای گرم دارند). سکنجبین از ترکیب توام با حرارت دادن سرکه، شکر و آب(به این ترتیب که ابتدا 3 واحد آب و 3 واحد شکر با هم مخلوط و جوشانده شود و سپس 1 واحد سرکه را به آن اضافه نمایید) به دست میآید. میتوان به جای شکر، از عسل استفاده نمود (سکنجبین عسلی). این نوشیدنی مزاج متعادلی دارد و برای کاهش عطش و نیز برای آماده نمودن معده برای پذیرش غذای بعدی، بسیار مناسب است؛ به ویژه برای افراد گرممزاج که علائم حرارت دارند و نسبت به دیگران، احساس گرمای زیادتری دارند. این افراد نباید هنگام افطار با وجود تشنه بودن، مقدار زیادی آب خنک بنوشند و بهتر است از شربت سکنجبین تهیه شده با آب دمای اتاق و در حجم مناسب (در حد یک فنجان) استفاده نمایند.
4- پرهیز از غذاهای غلیظ برای افطار
برای افطار بهتر است از غذاهای غلیظ یا غذاهایی که هضم سخت دارند پرهیز شود، مثلاً باید از مصرف حلیم و همچنین بعضی از انواع آش که دارای لعاب و مقدار زیادی حبوبات، روغن، پیازداغ، نعناداغ، سیر سرخکرده و. . . میباشند، اجتناب کرد و یا در حجم خیلی کم از آنها میل نمود و یا آنها را به صورت سبک تهیه و مصرف نمود، مثلاً آشهای سبک بدون رشته که حاوی مقداری لپه، کمی برنج، کمی گوشت چرخکرده یا کمی گردن مرغ یا مختصری گوشت سینه مرغ و مقدار بیشتری سبزی میباشند و لعاب کمی دارند؛ بنابراین باید در هنگام افطار غذای حجیم خورده نشود، زیرا هم حجم معده کم شده و معده بیشتر در حال استراحت است و هم افراد باید برای سحر گرسنه شوند.
5- راههای رفع یبوست
در هنگام روزهداری بروز یبوست شایع است. از راههای رفع آن میتوان به پرهیز از گرمیجات، مواد غذایی شور و سرخکرده و نیز مصرف کاهو، خیار، آلو و انجیر خشک اشاره نمود. خیس نمودن حدود 5 عدد آلوبخارا همراه با 2 عدد انجیر خشک در یک فنجان آب از شب قبل و خوردن آن به هنگام سحر نیز راهکار مناسبی است. این امر برای اکثر مزاجها مفید است، زیرا مزاج معتدلی دارد (نه خیلی گرم و نه خیلی سرد است). مصرف یک لیوان شربت خاکشیر با سکنجبین یا برخی عرقیجات مانند کاسنی، شاهتره یا عرق کاهو نیز سودمند است. مصرف میوهجات نیز به ویژه بین افطار تا سحر توصیه میشود، البته میوهجات مدر (ادرارآور) مانند هندوانه بهتر است هنگام سحر خورده نشوند، چون ممکن است شخص به دلیل ادرار زیاد در اوایل روز دچار تشنگی گردد.
6- به هنگام سحر به این نکات توجه نمایید:
در وعده سحری، مصرف سالاد و مخصوصاً کاهو و خیار توصیه میشود، چون این مواد غذایی سرد و تر هستند و مزاج خنک دارند و دارای رطوبت نیز میباشند و در نتیجه از بروز تشنگی جلوگیری میکنند. باید توجه داشت که در هنگام وعده سحری از غذاهای با مزاج گرم مانند سرخکردنیها، افزودنیهایی مثل فلفل و ادویهجات تند، چیپسها، سسها و مخصوصاً سسهای تند، مواد خیلی تند و. . . استفاده نشود، زیرا هم حرارت بدن را بالا میبرند و هم موجب تشنگی میشوند.
توصیه میشود خیار یا کاهو نیز در این وعده، بدون نمک میل شوند. مصرف کاهو نیز همراه با سکنجبین یا با مختصری آبغوره، آبلیموی تازه یا سرکه طبیعی انگور مفید است.
7- روش نگهداری غذا برای وعده سحری
اکثر افراد غذای سحری را شب هنگام تهیه نموده و در زمان سحر، آن را گرم و میل مینمایند. برای حفظ غذا تا زمان سحر، باید غذا را بعد از پخت، بدون برداشتن درِ ظرف، در محیط آشپزخانه (که خیلی گرم نباشد) بگذارند(البته به شرطی که در محیط خنک باشد و بیش از 4-3 ساعت تا سحر فاصله نباشد)؛ بنابراین بهتر است از قرار دادن غذا در یخچال و گرم نمودن مجدد آن در سحر جلوگیری شود، زیرا در این صورت، غذای مانده به حساب میآید.
8- ملینها، مسهلها و مدرها
کلیه ملینها، مسهلها و مدرها مثل چای بهتر است در هنگام افطار استفاده شوند، نه در هنگام سحر، مگر به مقدار کم، اما مصرف ملینهای ضعیف در هنگام سحر مشکلی ایجاد نمیکند و میتوانند برای جلوگیری از یبوست در هنگام روزهداری مورد استفاده قرار گیرند.
9- فاصله بین غذا خوردن و خواب
فاصله بین افطار و شام تا خواب اهمیت زیادی دارد. فاصله غذا تا هنگام خواب باید خیلی کم نباشد و بسته به نوع غذا این فاصله متغیر است. مثلاً اگر غذا سنگین و دارای گوشت و نان باشد (که البته برای افطار خیلی توصیه نمیشود)، باید 3-2 ساعت تا خواب فاصله باشد و اگر غذا سبک باشد، 2-5/1 ساعت فاصله کافی است. در حقیقت، قاعده کلی این است که معده پر و سنگین نباشد و معده بعد از اینکه کمی سبک شد، شخص بخوابد. پس از خوردن سحری نیز طبق همین قاعده نباید بلافاصله فرد بخوابد بلکه بهتر است هم راستا با توصیه های دینی بینالطلوعین (1 تا 2 ساعت بعد از اذان صبح) بیدار باشد و در صورتی که خیلی خسته باشد، بعد از مختصری استراحت، بیدار شود و کار روزانه را شروع نماید، پس با شکم پر نخوابید (چه هنگام شب و چه هنگام سحر).
10- کلام پایانی
همواره به یاد داشته باشید آنچه را در ایام معمول پزشکان منع یا توصیه نمودهاند، در زمان روزهداری نیز باید رعایت شوند مثلاً افراد گرممزاج نباید در مصرف مواد گرم (چه در ایام روزهداری و چه در سایر ایام)، زیادهروی نمایند و یا افراد سرد مزاج نباید در مصرف مواد سرد (مانند کاهو، ماست و یا دوغ) در تمام ایام افراط نمایند. با رعایت این موارد میتوان دوران روزهداری راحتتری را سپری نمود و ضمن دستیابی به فواید معنوی، از سلامت جسم و روان نیز بهره برد.
دانلود فایل صوتی با حجم 21 مگابایت