6- فوايد بسيار مناجات كردن، و فضيلت دعا براى مؤمنين در غياب آنان، و دعا براى حضرت حجّت عليه السّلام (فصل هشتم)
فوايد محافظت بر مناجات از راه عقل: برخى از فوايد محافظت بر مناجات با پروردگار كه من دريافتهام عبارت است از:
- - ذكر خداوند-جلّ جلاله- بر دل [يا: عقل] انسان غلبه بيشترى پيدا كرده و در نتيجه موجب انس بنده با پروردگار مىگردد، و بنده در عوض اشتغال به خواطر دنيوى و اسباب ناپايدار، به خدا مشغول مىگردد، و در نتيجه همين مطلب او را به سوى مراقبت مولاى خويش، و قرب حضرت حقّ، و نيل به خشنودى او فرا مىخواند.
- - بنده مىتواند بدين وسيله به منزلت پروردگار در قلب خويش پى ببرد؛ زيرا اگر ديد نفسش به تكرار اذكار ميل و رغبت دارد، پى مىبرد كه خداوند-جلّ جلاله- در نزد او مقام و منزلت خاصّى را داراست، به گونهاى كه همين وسيلهاى براى نيل به ايمنى از خطرهاى معنوى مىگردد، زيرا هر كس چيزى را دوست بدارد، بسيار از آن ياد مىكند.
- - خداوند-جلّ جلاله- مىفرمايد: فَاذْكُرُونِي، أَذْكُرْكُمْ. (مرا ياد نماييد، تا من نيز شما را ياد كنم). و معلوم است كه اگر پادشاهى از پادشاهان دنياى فانى به يكى از بردگانش كه قدر و منزلت والاى او را مىشناسد، بگويد: «به ياد من باش، تا من نيز به ياد تو باشم.» و او همان گونه كه در محضر خداوند-جلّ جلاله- است، در حضور آن پادشاه باشد، مسلّما در دوام ياد او مىكوشد، تا مولايش به ياد او بوده، و در دنيا و آخرت او را به ياد خود مشرّف سازد. آيا به معناى گفته شاعر توجّه نمىكنى آنجا كه در باره معشوقه فانى خويش مىگويد:
يودّ بأن يمسى مريضا لعلّها
اذا سمعت عنه، بشكوى تراسله
و يهتزّ للمعروف في طلب العلى
لتذكر يوما عند سلمى شمائله
(عاشق دوست دارد كه شب را با مريضى سپرى نمايد، تا شايد وقتى معشوقهاش خبر او را شنيد، شكوه و گلهاى به سوى او بفرستد.
او در جستجوى بلندپايگى و شرافت، به سوى نيكى حركت مىكند، تا خلق و خوى پاكيزه و فضايلش روزى در نزد «سلمى» ذكر شود.)
از اين رو بندگان عارف و مؤدّب و فرهيخته همواره مىكوشند كه بسيار به ياد مولاى خويش كه پيوسته آنان را مىبيند باشند، تا او نيز از ايشان ياد كند؛ و يا به فضل و كرم خويش از آنان خشنود گردد، و يا آنان را خشنود سازد.
- فوائد مواظبت بر مناجات از راه نقل: از جمله فوائد محافظت بر مناجات با پروردگار از راه روايات كه من يافتهام، چندين فائده بزرگ و آرزو كردنى است:
الف – ملهم شدن به دعا، نشانه كوتاهى بلا و گرفتارى است: چنان كه در روايت آمده كه امام صادق عليه السّلام فرمود: آيا مىدانيد كدام بلا طولانى و كداميك كوتاه است؟ راوى مىگويد عرض كرديم: خير. حضرت فرمود: «هر گاه به شما، و يا به يكى از شما، الهام شد كه دعا كند، پس بداند كه آن بلا كوتاه خواهد بود.»
ب- دعا كردن پيش از گرفتارى، حتما گرفتارى را دفع مى كند، ولى با دعا كردن بعد از بلا گاهى نمىتوان به اميد و آرزوى خود رسيد: چنان كه در روايت آمده كه امام كاظم عليه السّلام فرمود: حضرت علىّ بن الحسين عليهما السّلام پيوسته مىفرمود: «هر كس پيش از نزول بلا پيشدستى نموده و دعا كند، هنگامى كه بلا نازل مىشود دعايش مستجاب مىگردد، ولى هر كس پيشتر دعا نكند، و بعد بلا بر او نازل شود و آنگاه دعا كند، دعايش مستجاب نمىگردد.»
ج- فرشتگان، دعاى بندهاى را كه تنها هنگام گرفتارى دعا مى كند، ولى در حال آسايش و خوشى دعا نمىكند، از رسيدن به مرحله اجابت جلوگيرى مىكنند: چنان كه در روايت آمده كه امام صادق عليه السّلام فرمود: «هر گاه بندهاى هنگام بلا دعا كند، و در حال آسايش و خوشى دعا نكند، ملائكه جلو صداى او را مىگيرند و مىگويند: اين صداى ناآشنا و غريبى است، [و خطاب به او مىگويند:] پيش از اين كجا بودى؟»
د- پافشارى كردن و اصرار در دعا، كليد نجات و رهايى است: چنان كه در حديث است كه امام صادق عليه السّلام مىفرمود: «به خدا سوگند، هيچ بنده مؤمنى براى حاجتى به درگاه خداوند پافشارى نمىنمايد، مگر اينكه خداوند حاجت او را برآورده مىسازد.» و نيز در روايت آمده كه امام صادق و امام باقر عليهما السّلام فرمودند: «به خدا سوگند، هيچ بنده مؤمنى به درگاه خداوند اصرار نمىكند، مگر اينكه خداوند دعاى او را مستجاب مى گرداند.»
صفاتى كه دعاكننده از ديدگاه عقل و نقل بايد داراى آن باشد گذشت، بنا بر اين شايسته است كه الحاح و پافشارى در دعا مبتنى بر آن اصول باشد.
فضيلت دعا در غياب برادران دينى از ديدگاه روايات: اينك پس از ذكر شروط مهمى كه موجب قبولى دعا مىشوند، لازم است فضيلت دعا در غياب برادران دينى را با استفاده از برخى رواياتى كه بدان دست يافتهايم يادآور شويم:
- - در روايتى آمده كه امام صادق عليه السّلام فرمود رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله فرمودند: هر كس بگويد: «اللّهم اغفر، للمؤمنين و المؤمنات.» (خداوندا، مردان و زنان مؤمن را بيامرز).خداوند، به تعداد هر يك از مؤمنانى كه از زمان آفرينش حضرت آدم عليه السّلام تا برپايى قيامت خلق فرموده، يك كار نيك براى او مىنويسد، و يك گناه او را محو مىفرمايد، و يك درجه [درجه ايمانى] او را بالا مىبرد.»
- - در روايت آمده كه امام صادق عليه السّلام فرمود: هر گاه كسى بگويد: «اللّهم، اغفر للمؤمنين و المؤمنات و المسلمين و المسلمات، الأحياء منهم و جميع الأموات.» (خدايا مردان و زنان مؤمن و مسلمان، و زندگان و تمام مردگان آنها را مورد مغفرت خويش قرار ده).خداوند به شماره تمام انسانهاى گذشته و آينده، دعا براى او مستجاب مىگرداند [يا: دعاى آنان را براى وى مىنويسد].»
- - همچنين در اين باره است روايت بنده صالح خدا عبد اللَّه بن جندب-رضوان اللَّه عليه- از مولايمان امام صادق عليه السّلام.عبد اللَّه بن سنان مىگويد: گذرم بر عبد اللَّه بن جندب كه پيرمرد كهنسالى بود افتاد، و ديدم كه بر محلّ وقوف در «صفا» به نماز ايستاده و دعا مىنمايد و در دعاى خود بسيار مىگفت: «اللّهمّ، فلان بن فلان، اللّهمّ، فلان بن فلان.»- خداوندا، فلانى پسر فلانى را [بيامرز].) به اندازهاى كه نتوانستم بشمارم.وقتى كه سلام نماز را گفت.
عرض كردم: اى عبد اللَّه، هيچ جايگاهى بهتر از جايگاه تو نديدهام، ولى از يك خصلت تو اصلا خوشم نيامد.
گفت: چه چيز من خوشايند تو نبود.
گفتم: به بسيارى از برادرانت دعا كردى، ولى نشنيدم كه براى خود دعايى بكنى.
گفت: اى عبد اللَّه، از مولايمان امام صادق عليه السّلام شنيدم كه مى فرمود: «هر كس در غياب برادر مؤمن خويش براى او دعا كند، از كنارههاى آسمان ندا مىشود: اى فلانى، براى توست مانند آنچه كه براى برادرت درخواست نمودى، و براى توست صد هزار برابر آن.» لذا دوست نداشتم صد هزار برابر ضمانت شده را به خاطر يكى كه نمىدانم آيا مستجاب مىشود يا خير، ترك كنم.
- - و نيز از آن جمله است روايت همين بنده صالح، عبد اللَّه بن جندب-رضوان اللَّه عليه- از مولايمان موسى بن جعفر امام كاظم عليه السّلام.
علىّ بن ابراهيم بن هاشم مىگويد: پدرم به من گفت: عبد اللَّه بن جندب را در «موقف» عرفات ديدم، و وقوف او بهتر و باحالتر از همه بود، پيوسته دستهاى خويش را به سوى آسمان دراز كرده و اشكش بر گونهاش جارى بود و به زمين مىريخت. پس از رفتن مردم به او گفتم: اى [أ] با محمّد، هرگز وقوفى بهتر و با حالتر از وقوف تو نديدم. وى گفت: به خدا سوگند، جز براى برادرانم دعا ننمودم. و اين بخاطر آن بود كه حضرت ابا الحسن موسى بن جعفر عليهما السّلام به من خبر داد كه: «هر كس در غياب برادرش براى او دعا كند، از سوى عرش ندا مىشود: براى توست صد هزار برابر آن»، لذا خوشم نيامد كه صد هزار برابر ضمانت شده را به خاطر يكى كه نمىدانم آيا مستجاب مىشود يا خير، فرو گذارم.
- - روايات گرانسنگ ديگرى را پيرامون دعا در غياب برادران دينى در قنوت نماز وتر از نماز شب ذكر خواهيم كرد، زيرا ديدهام اصحاب ما اماميّه، وقتى مىخواهند براى كسى دعا كنند، بيشتر در قنوت نماز وتر از نماز شب دعا مىكنند.
- فضيلت دعا براى حضرت حجّت (عجل الله تعالی فرجه الشریف): اينك مىگويم: اگر دعا براى برادران دينى اين همه فضيلت دارد، پس فضيلت دعا براى سلطان و فرمانروايى كه سبب هستى و وجود توست، و تو معتقدى كه اگر او نمىبود، خداوند نه تو و نه هيچ كس از مكلّفين زمان او و تو را نمىآفريد، و اينكه لطف الهى به وجود او-صلوات اللَّه عليه- سبب تمام امورى است كه تو و ديگران داراى آن هستيد، و وسيله تمامى خيراتى است كه بدان نايل مىگرديد، چگونه خواهد بود؟
پس مبادا و مبادا تا حدّى كه امكان دارد خود و يا احدى از خلايق را در دوست داشتن و دعا نمودن، بر او مقدّم كنى. و نيز هنگام دعا كردن براى آن مولاى عظيم الشأن حتما حضور قلبى و زبانى داشته باش.
و مبادا گمان كنى كه علّت ذكر اين مطلب براى آن است كه آن بزرگوار به دعاى تو احتياج دارد. بسيار بسيار دور است، اگر چنين اعتقادى داشته باشى، در اعتقاد دوستىات بيمارى؛ بلكه اين را براى آن گفتم كه حقّ بزرگ و احسان گرانبار حضرتش را به تو بشناسانم.
و ديگر اينكه: اگر پيش از دعا كردن براى خويش و كسانى كه نزد تو گرامى هستند، براى آن بزرگوار دعا نمايى، خداوند-جلّ جلاله- زودتر درهاى اجابت را به روى تو خواهد گشود؛ زيرا تو-اى بنده،- درهاى قبولى دعا را با قفل هاى جنايت ها و گناهانت بستهاى، پس اگر براى اين مولايى كه از ويژگان درگاه خداوند (مالك زندگان و مردگان) مىباشد دعا كنى، خداوند به خاطر او زود درهاى اجابت را به روى تو مىگشايد، و در نتيجه تو نيز به خاطر چنگ زدن به ريسمان [ولايت] او در دعايى كه براى خود و ديگران مىكنى، در زمره فضل او داخل شده، و رحمت و كرم و عنايت خداوند-جلّ جلاله- تو را نيز فرا مىگيرد.
و مبادا استادانى را كه از آنها پيروى مىكنى، بشمارى و بگويى: من هرگز نديدهام كه آنان به آنچه گفتى عمل كنند، و آنها از مولايى كه بدو اشاره نمودى-صلوات اللَّه عليه- غافل، و نسبت به او بىاعتنا هستند.
جواب اينكه: به آنچه كه گفتم عمل كن، كه حقّ و واضح است، زيرا هر كس نسبت به مولايش بىاعتنا، و از آنچه كه ذكر نمودم غافل باشد، به خدا سوگند كه در اشتباه فضاحت بارى قرار دارد. و نيز حديثى كه جدّم ابو جعفر طوسى-رضوان اللَّه عليه- همين مطلبى را كه ذكر نموديم، گوشزد مىكند. وى روايت نموده كه يكى از ائمّه عليهم السّلام فرمود: در شب بيست و سوّم ماه رمضان مكرّر-در حال سجده و ايستاده و نشسته و به طور كلّى در هر حال كه هستى- و نيز در كلّ اين ماه و در طول عمرت به هر صورت كه ممكن شد، و هر گاه كه در طول عمرت به يادت آمد، اين دعا را مكرّر بخوان. به اين صورت كه بعد از حمد و ستايش خداوند متعال، و صلوات بر پيامبر اكرم حضرت محمّد صلّى اللَّه عليه و آله بگو:
«اللّهمّ، كن لوليّك فلان بن فلان في هذه السّاعة و في كلّ ساعة، وليّا و حافظا و قائدا و ناصرا و دليلا و عينا، حتّى تسكنه أرضك طوعا، و تمتّعه فيها طويلا.»
(خدايا، در اين لحظه و در تمام لحظات، سرپرست و نگاهدار و راهبر و يارى گر و راهنما و ديدبان ولىّات حضرت حجّة بن الحسن- كه درودهاى تو بر او و بر پدرانش باد- باش، تا او را به صورتى كه خوشايند اوست [و همه از او فرمانبرى مىنمايند] ساكن زمين گردانيده، و مدّت زمان طولانى در آن بهرهمند سازى).
اينك اهتمام ائمّه عليهم السّلام را نسبت به دعا براى آن بزرگوار چگونه مىبينى؟ آيا مانند تو نسبت به آن مقام شريف كوتاهى مىكنند؟ بنا بر اين از بسيار دعا كردن براى او-صلوات اللَّه عليه- و براى كسانى كه دعا كردن براى آنان در نمازهاى واجب، جايز است، خوددارى مكن؛ كه در روايتى آمده كه امام صادق عليه السّلام فرمود: «هر سخنى كه در نماز واجب با آن خداوند متعال را مورد خطاب قرار دهى، كلام آدمى و گفتارى كه نماز را باطل كند نيست.» بنا بر اين، عذرى در ترك اهتمام و همّت گماشتن نسبت به اين امر براى تو باقى نمىماند.
آنچه ذکر شد دعا و شرايط دعا از نظر سيد بن طاووس در فصولی از کتاب ” ادب حضور ” بود اين کتاب ترجمه کتاب شريف فلاح السائل و نجاح المسائل می باشد.
وما توفيقی الا بالله عليه توکلت و اليه انيب.6/5/90 برابر با 26 شعبان 1432
[1] - متن فارسی: کتاب” ادب حضور “صفحه 100-62 نام كتاب: ادب حضور (نويسنده: م- رموضوع: دعاتاريخ وفات مؤلف: معاصرزبان: فارسىتعداد جلد: 1ناشر: انتشارات انصارىمكان چاپ: قمسال چاپ: 1380 شنوبت چاپ: اول)
[2] - متن عربی: کتاب “فلاح السائل و نجاح المسائل” ص: 46 – 24 (نام كتاب: فلاح السائل و نجاح المسائل نويسنده: سيد ابن طاوسموضوع: دعاتاريخ وفات مؤلف: 644 قزبان: عربىتعداد جلد: 1ناشر: بوستان كتابمكان چاپ: قم چاپ: اول)
[3] – لازم به ياد آوری است فصل اول کتاب فوق در عظمت نماز و پيامد های سبک شمردن آن و فصل دوّم در شرايط نمازى كه انسان را از كردار و گفتار زشت بازمى دارد می باشد.
[4] – الفرقان / 77
- [5] الانعام / 43
[6] – البقره / 186
[7] – غافر / 60
[8] – الانعام / 52
[9] – فاطر / 2
[10] – غافر / 60
[11] – المزمّل / 20
[12] – الفرقان / 77
[13] – ص / 80
[14] – الانفال / 2
[15] – سبا / 39
[16] – البقره / 152
باتشکر از دوستان که با دنبال کردن بحث باعث دلگرمی شدن.
تمام