گرینفیلد۹۱ (۱۹۹۹م.) در پژوهشی، رفتار اینترنتی خود گزارشی نزدیک به ۱۸ هزارنفر را که به نظرسنجی شبکه خبری ABC پاسخ داده بودند، بررسی کرد و به این نتیجه رسید که:
اینترنت عاملی بالقوه خطرناک است و به دلیل وجود حوزه های محتوایی ویژه، مانند تصویرهای جنسی، قمار، بازار بورس و س ک س مجازی از آن سوء استفاده می شود.
در این پژوهش، چندین عامل تحریک کننده دیگر نیز در اینترنت بازشناسی شده است که زمینه سوء استفاده از اینترنت را فراهم می آورد. این ویژگی ها عبارتند از:
۱) نزدیکی مضاعف؛
در میان همه شرکت کنندگان زن و مرد، هنگامی که در داخل خط بودند، نزدیکی مضاعفی (۴۱درصد) گزارش شد و در میان الزام های اینترنتی، این شاخص به ۷۵ درصد رسید؛
۲) بی قید و بندی؛
۴۳ درصد از آزمودنی ها، تجربه ای از بی قید و بندی را گزارش کردند؛
۳) نبود محدودیت ها؛
۳۹ درصد از کاربران آن لاین، به نبود نظارت و محدودیت در استفاده از اینترنت اذعان کردند؛
۴) ویژگی فرازمانی؛
بیشتر آزمودنی ها در این پژوهش، فرازمانی بودن اینترنت را یکی از عوامل خطرساز دانسته اند؛
۵) خارج از کنترل بودن؛
بسیاری از آزمودنی ها، احساس خارج از کنترل بودن خود را به هنگام استفاده از اینترنت تأیید کردند.۹۲
بولن و هاره (۲۰۰۰م.) در پژوهشی با عنوان:
«اینترنت؛ پی آمدهای آن بر سلامت و رفتار»
از پنج عامل به عنوان آسیب هایی که کاربران اینترنت را تهدید می کند، نام برده اند.
این عوامل عبارتند از:
۱) ماهیت سانسور نشده اینترنت و ناتوانی افراد در ارزیابی دقیق اطلاعاتی که با آن مواجه می شوند؛
۲) پی آمدهای منفی دیدن هرزه نگاری ها و محتواهای جنسی و غیراخلاقی؛
۳) پی آمدهای تحریک جنسی؛
در این فضای مجازی، این احتمال هست که افراد به طور ناخودآگاه از داده ها و تصویرها تأثیر پذیرند.
از نظر روان شناسی، ما می توانیم محرک هایی را ثبت کنیم که از ادراک آنها ناآگاهیم.
در واقع، می توانیم به نوعی یادگیری و تأثیرپذیری از محرک های جنسی در اینترنت معتقد باشیم که آگاهانه نیست و افراد بدون قصد و آگاهی به ثبت آن اقدام می کنند.
این گونه یادگیری، در اصطلاح «یادگیری پنهان»۹۳ نامیده می شود.۹۴
۴) خطرهای بالقوه ناشی از فراهم شدن دیدارهای شخصی آن لاین با افراد گوناگون؛
۵) پی آمدهای مواجهه با پایگاه ها یا منابع آزار دهنده و تهدید کننده.۹۵
.
.
.
امروزه درباره اینکه چه فرد یا افرادی مسئول نهایی ایمنی و سلامت روانی جوانان و نوجوانان به هنگام اتصال به اینترنت هستند، اختلاف نظر وجود دارد.
آیا این مسئولیت بر عهده قانون گذاران، مربیان و نهادهای اجتماعی و خانواده است یا شرکت ها و افرادی که داده هایشان را روی اینترنت می فرستند؟!
.
.
در زمینه مدیریت اینترنت، به منظور پیش گیری از آسیب های فرهنگی و روان شناختی و روشی که باید به کار برده شود، دیدگاه ها و راهکارهای مختلفی (آموزشی، مداخله دولت، نرم افزارهای فی*ل*تر کردن، برنامه های جای گزین و...) ارائه شده که از گستره بحث ما در این مقاله خارج است....
۳) اعتیاد به اینترنت
اگر بپذیریم که هر چیزی می تواند جنبه اعتیادآور و بیمارگونه به خود بگیرد، در این صورت کاملاً منطقی خواهد بود که از اعتیاد به اینترنت سخن بگوییم.
توجه زیادی که امروزه روان شناسان و روان پزشکان درباره اعتیاد به اینترنت دارند، نشان می دهد این موضوع همچنان مهم و بحث برانگیز است.
● تاریخچه بحث اعتیاد به اینترنت
اگرچه مفاهیمی مانند اعتیاد به تکنولوژی یا رایانه را شاتون۹۶ در سال ۱۹۹۱م. بررسیکرده بود، ولی اعتیاد به اینترنت (IAD) اصطلاحی بود که چند سال بعد، اورلی۹۷(۱۹۹۶م.) گریفیث۹۸ (۱۹۹۷م.) و یانگ۹۹ (۱۹۹۶، ۱۹۹۸م.) رواج دادند.۱۰۰
تشخیص صحیح این نوع اعتیاد، بسیار دشوار است؛
به گونه ای که در ویرایش چهارم «راهنمای تشخیصی و آماری اختلال های روانی»، هنوز اختلالی با این عنوان گنجانده نشده است.
اورزاک (۱۹۹۹م.) اعتیاد به اینترنت را نوعی اختلال می داند که فرد صفحه رایانه را جذاب تر از واقعیت زندگی روزمرّه می بیند.
به نظر او، هر کس رایانه دارد، در معرض اعتیاد است، ولی افراد خجالتی، تنها و بی حوصله آسیب پذیری بیشتری دارند.۱۰۱
نبود روابط پایدار و صمیمی با دیگران،نداشتن اعتماد به نفس و به طور کلی، شکست در عرصه های گوناگون زندگی، زمینه را برای اعتیاد افراد به اینترنت فراهم می کند.
نتایج پژوهش یانگ (۱۹۹۷م.) در این زمینه نشان داد یکی از دلایل مهم اعتیاد به اینترنت در افرادی که روابط عمومی کمتری دارند، به دست آوردن حمایت های اجتماعی است.۱۰۲
پژوهش یانگ، یکی از معدود پژوهش های تجربی است که انگیزهافراد را از اعتیاد به اینترنت به طور همه جانبه ارزیابی کرده است.
این پژوهش نشان داد یکی از انگیزه های اصلی این نوع ارتباط ها، به دست آوردن حمایت های اجتماعی است.۱۰۳
حمایت اجتماعی با ارتباط های اینترنتی زودتر و آسان تر به دست می آید.
با ورود به اتاق «گپ زدن» میان اعضا در فضای اینترنت، نوعی همسانی و آشنایی پدید می آید که دارای ارزش ها، معیارها، زبان، نشانه ها و نوآوری های ویژه است و همگان با این هنجارها هم نوایی می کنند.
در این فضا، بسیاری از اطلاعات شخصی، میان افراد رد و بدل می شود، بدون اینکه احساس ترس، طرد شدن و در معرض داوری بودن وجود داشته باشد.
ایجاد این نوع ارتباط، پویایی گروهی و حمایت اجتماعی پدید می آورد. به ویژه نیازهای اساسی کسانی را که در این زمینه مشکل دارند، برآورده می کند. به ویژه کسانی که شرایط محیطی و موقعیتی آنها ایجاب می کند که در منزل بیشتر بمانند (ناتوانان جسمی، بازنشسته ها، خانه دارها و...). این گونه حمایت های اجتماعی در گذشته با شبکه همسایگی و پیوندهای دوستانه به دست می آمد، ولی امروزه به دلیل شرایط جدید زندگی به ویژه در شهرها و موقعیت های آپارتمان نشینی تا حد زیادی از دست رفته است.
از این رو، افراد می کوشند آن پیوندها را از طریق سرگرم شدن به اینترنت و روابط اینترنتی جبران کنند.
البته آسیب پذیری در این گونه شرایط بیشتر است و با گذشت زمان، چه بسا اعتیاد به اینترنت را در پی داشته باشد.
برخی پژوهش ها، پی آمدهای اعتیاد به اینترنت را بررسی کرده اند.
ایوان گلدبرگ۱۰۴(۱۹۹۵م.) اعتیاد به اینترنت را یکی از آسیب های روان شناختی بسیار زیان بخش می داند که کنش وری بهنجار و سلامت روانی فرد را در جنبه های مختلف مختل می کند.
برخی پی آمدهای منفی اعتیاد به اینترنت بر اساس یافته های گلدبرگ عبارتند از:
۱) دگرگونی های شدید در سبک زندگی به منظور گذراندن زمان بیشتری در شبکه؛
۲) کاهش کلی فعالیت های بدنی؛
۳) بی توجهی به سلامت فردی و در نتیجه، پرداختن به سرگرمی های اینترنتی؛
۴) دور شدن از فعالیت های مهم زندگی؛
۵) کمبود خواب و یا تغییر الگوهای خواب، برای گذراندن زمان بیشتری در شبکه؛
۶) کاهش معاشرت و در نتیجه، از دست دادن دوستان؛
۷) غفلت از خانواده؛
۸) بی توجهی به مسئولیت های شغلی و شخصی.۱۰۵
پژوهش های جدیدتر نشان می دهد افزون بر اینکه وابستگی رفتاری یا اعتیاد به اینترنت،۱۰۶ نوعی بیماری یا آسیب روانی است، همچنین پدیده ای مزمن و فراگیرشمرده می شود که با خسارت های جدّی جسمانی، خانوادگی، شغلی، اجتماعی و روانی همراه است.
مهم ترین پی آمدهای اعتیاد به اینترنت باتوجه به شدت آن، عبارتند از:
اختلال افسردگی
گوشه گیری و انزوا
اختلال در میزان خواب و زمان آن
خستگی بیش از حد
فشارهای روانی
از دست دادن فرصت های شغلی
اختلال در روابط میان فردی
اختلاف های خانوادگی
مشکلات درسی،
افکار پرخاشگرانه
و میل جنسی زود رس.۱۰۷
نتیجه گیری
با توجه به آنچه گذشت، اینترنت در کنار دست آوردها و کاربردهای انکارناپذیر و مثبتی که در زمینه های گوناگون دارد، پی آمدهای نامطلوبی نیز به همراه دارد که می بایست مورد توجه والدین، مربیان و همه مسئولان امر تعلیم و تربیت و برنامه ریزان فرهنگی جامعه قرار بگیرد.
در اینجا، تنها به چند توصیه کلی بسنده می کنیم:
ـ والدین باید پی آمدهای منفی استفاده بیش از حد از اینترنت و آسیب های اخلاقی ناشی از آن را به فرزندان خود بازگو کنند.
ـ آنها باید بر رفتار فرزندان شان در استفاده از اینترنت نظارت کنند و روش های استفاده درست و مفید از اینترنت را به آنها آموزش دهند.
ـ از قرار دادن رایانه در اتاق های شخصی فرزندان و پشت درهای بسته بپرهیزند.
- مسئولان و نهادهای فرهنگی ـ اجتماعی نیز وظیفه دارند فرهنگ استفاده درست و سالم از اینترنت را به افراد جامعه به ویژه جوانان و نوجوانان که بیشتر در معرض آسیب هستند، آموزش دهند.
باید دانست فی*ل*تر کردن هرچند لازم است و به طور موقت می تواند جلوی سوء استفاده از اینترنت را بگیرد، ولی آنچه در شرایط کنونی لازم است و باید دولت روی آن سرمایه گذاری کند، ایمن سازی، تقویت باورهای دینی و بارور کردن روحیه تقوا و خودداری است.
تنها در این صورت است که فرهنگ استفاده درست از اینترنت در جامعه نهادینه می شود و از آسیب ها و خطرهای منفی آن جلوگیری می شود.
محمدصادق شجاعی
فهرست منابع
الف) فارسی و عربی
۱. احمد امیدوار و علی اکبر صارمی، اعتیاد به اینترنت، تهران، انتشارات تمرین، ۱۳۸۱
۲. احمد محمد صالح، ثقافة مجتمع الشبکه، دمشق، دارالفکر، ۲۰۰۴م
۳. ام هوور، استوارت، بازاندیشی درباره رسانه دین و فرهنگ، ترجمه: مسعود آریایی نیا، تهران، سروش، ۱۳۸۲ه . ش
۴. بگدیکیان، بن اچ، انحصار رسانه ها، ترجمه: داوود حیدری، مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه ها، ۱۳۷۴ه . ش
۵. تامپسون، جان ب، رسانه ها و مدرنیته، ترجمه: مسعود اوحدی، تهران، انتشارات سروش،۱۳۸۰ه . ش
۶. علی سعیدی و ابوالقاسم شکیبا، روان شناسی و آسیب شناسی ارتباطات اینترنتی، تهران، انتشارات سنبله، ۱۳۸۴ه . ش
۷. گروه نویسندگان، رسانه ها و ثبات سیاسی، انتشارات پژوهشکده مطالعات راهبردی، تهران، ۱۳۸۱ه . ش
۸. مولانا، حمید، جریان بین المللی اطلاعات؛ گزارش و تحلیل جهانی، ترجمه: یونس شکرخواه، تهران، مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه ها، ۱۳۷۱ ه . ش
ب) لاتین
۱. Bulleu,P and Harre.N. the internet: Its Effects on sofety and behavior, ۲۰۰۰ http:// net safe. orgnz/DOC Library, Patbullen
۲. Smith, M and Kollock. P(۱۹۹۹Communities in cyberspace: London, Routledge
۳.Riva, G and Galimberti, C (۲۰۰۱Towards cyberpsychology: Mind, cognition, andSociety in the internet age. Amsterdam: IOS Press.
۴. Strate, L ۲۰۰۳Communication and Cyberspace: social interaction in an electronic environment. cresskill, . NJ: Press.Hampton
۵. http://www.find articles.com/p/articles/mim.۲۲۴۸
۶. Sanders,c and field. T.m. and Diego.M and Kaplan, M. The Relation ship of internetuse to Depression and Socil Isolation Among Adolescents. Internet: http://www.findarticlis.com/p/Articles/mim۲۲۴۸/is ۱۳۸۳۵/ai
۷. Lasser.M.R. Pornography in Internet. http://galenet.Grale group.com
۸. Lasser. M.R. Pronography in Internet. http://galenet.gale group.com
۹. Pornography in internet. http://galenet Galegroup.com
۱۰. Suler,J. psychology of cyberspace_addiction to cyberspace why is this thing eating my life http://www.selfhelp magazine.com
۱۱. Liebert.M.A. cyber psychology and beheavior: V:۸ Namber ۲۰۰۵
۱۲. Suler,J. Computer and Cyberspace Addiction ۲۰۰۴ http://www.planet psych.com/z psychology ۱۰۱cyber addiction.htm
۱۳. Briggs. R.G. Psychological Parameters of Internet Addiction. http://library.albany.edu/briggs/addiction.html
۱۴. Patricia wallace ۲۰۰۷the psychology of the internet, cambridge university press
پی نوشت ها
۱ کارشناس ارشد روان شناسی بالینی
۲. sandra.B
۳. Internet: http://www.dgz.org.br/dez۹۹/Art۰۶htm
۴. Packet Switching
۵. Advanced Research Project Agency Network (ARPANET)
۶. Bulleu,P and Harre.N. the internet: Its Effects on sofety and behavior, ۲۰۰۰ http:// net safe. orgnz/DOC Library, Patbullen
۷. The Psychology of the internet
۸. Riva,G and Galimberty,C۲۰۰Towards cyberpsychology: Mind, cognition. and society in the Internet age. Amsterdam: IOS Press
۹. Psychology of Mass Communication
۱۰. Hayles, K
۱۱. Hilmes, M
۱۲. Kittler, F
۱۳. Kollock, P
۱۴. Reeves, B and Clifford, N
۱۵. Silver, D
۱۶. Smith, M and Kollock, P
۱۷. Communities in cyberspace
۱۸. Smith, M and Kollock, P۱۹۹۹Communities in cyberspace: London, Routledge
۱۹. Riva, G and Galimberti, C ۲۰۰۱Towards cyberpsychology: Mind, cognition, and Society in the internet age. Amsterdam: IOS Press
۲۰. Strate, L. Jacobson, R and Gibson, s. B
۲۱. Strate, L ۲۰۰۳ Communication and Cyberspace: social interaction in an electronic environment. cresskill, NJ: Hampton Press
۲۲. Riva, G ۲۰۰۱cyber hpsycology and behavior the Mind over the web: the guest for the definition of a metnod for internet reserch. P:
۲۳. Graham, G
۲۴. Stangroom, Jeremy, Human Relationship By Internet. http://www.philosophers.co.uk/Jermy
۲۵. Creative cyborgs: How consumers use the internet for self_ realization: http://www.bilfin.at/marketing/content
۲۶. Sherman, R ۲۰۰۳The minds eye in cyberspace: on line perceptions of self and others. http://www.vepsy.com/ communication/ book ۲/۲ sectio ۰۴pdf
۲۷. Joinson, A
۲۸. Joinson. Adam.N ۲۰۰۳Understanding the psychology of internet behavior, palgrave Maccmillan Published
۲۹. Patricia wallace
۳۰. Patricia wallace ۲۰۰۷the psychology of the internet, cambridge university press
۳۱. The internet in a Psychological context
۳۲. online masks
۳۳, masquerade
۳۴. Group dynamics in cyberspace
۳۵. Group conflict and cooperation
۳۶. flaming and fighting
۳۷. aggression on the net
۳۸. Liking and loving on the net
۳۹. psychological aspects of internet pornography
۴۰. nurturing life on the internet
۴۱. Hamburger, A.y
۴۲۶۶. Barnes, S.B
۴۳. Zeev, A
۴۴. Cooper, A
۴۵. Delmonico, D.L
۴۶. Whitty, M.T
۴۷. Young, K.S
۴۸. Internet: http://construct.haifa.ac.il/~azy/refbooks.htm
۴۹. خانیکی، مثلث رشد اقتصادی، اعتلای فرهنگی و عدالت اجتماعی، مجموع گزارش مقالات و سخنرانی های فرهنگی، ج ۱، معاونت پژوهشی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ۱۳۷۲، ص ۹۸
۵۰. علی سعیدی و ابوالقاسم شکیبا، روان شناسی و آسیب شناسی ارتباطات اینترنتی، انتشارات سنبله، ۱۳۸۴، ص ۴۳ـ۴۶
۵۱. http://www.ontario.cmha.ca/content/about...ndix_b.asp
۵۲. Griffiths. M.D.Internet Addiction: do it reality exist
۵۳. Menow. J.M. Impact of the Internet: Some Conseptual and Methodologecal issues, ۱۹۹ http://www.dgz.org.br/dez ۹۹/art.۶htm
۵۴. مهدی نوید، فرهنگ و مقاومت فرهنگی، انتشارات فلق، ۱۳۷۴، ص ۱۸
۵۵. Herbert Schiller
۵۶. ر.ک: تامپسون، جان ب، رسانه ها و مدرنیته، ترجمه: مسعود اوحدی، تهران، انتشارات سروش، ۱۳۸۰، ص ۲۰۳ ـ ۲۰۶
۵۷. بگدیکیان، بن اچ، انحصار رسانه ها، ترجمه: داوود حیدری، مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه ها، ۱۳۷۴، ص ۱۰۴
۵۸. ر.ک: تامپسون، جان ب، رسانه ها مدرنیته؛ حمید مولانا، جریان بین المللی اطلاعات؛ استوارت ام هوور، بازاندیشی درباره رسانه، دین و فرهنگ
۵۹. حمید مولانا، جریان بین المللی اطلاعات، ص ۶۰ـ۶۶
۶۰. گروهی از نویسندگان، رسانه ها و ثبات سیاسی، انتشارات پژوهشکده مطالعات راهبردی، ۱۳۸۱، ص ۲۱۸
۶۱. ر.ک: احمد محمد صالح، ثقافة مجتمع الشبکه، دمشق، دارالفکر، ۲۰۰۴م.، ص ۲۲۹ـ۲۳۶
۶۲. Public diplomacy
۶۳. رسانه ها و ثبات سیاسی، ص ۲۱۹
۶۴. علی سعیدی و ابوالقاسم شکیبا، روان شناسی و آسیب شناسی ارتباطات اینترنتی، ص ۳۸
۶۵. Internet Evolution and Socil impacts
۶۶. http://www.find articles.com/p/articles/mim.۲۲۴۸
۶۷. christophere,s
۶۸. Sanders,c and field. T.m. and Diego.M and Kaplan, M. The Relation ship of internet use to Depression and Socil Isolation Among Adolescents. Internet: http://www.findarticlis.com/p/Articles/mim۲۲۴۸/is ۱۳۸۳۵/ai
۶۹. Pornography؛ هرچیزی که محتوای جنسی داشته باشد، صرف نظر از ابزار مورد استفاده آن عکس، فیلم، گزارش و...، هرزه نگاری نامیده می شود
۷۰. Lasser.M.R. Pornography in Internet. http://galenet.Grale group.com
۷۱. Lasser. M.R. Pronography in Internet. http://galenet.gale group.com
۷۲. cooper
۷۳. scherer
۷۴. Boies
۷۵. Gordon
۷۶. Greenfield
۷۷. Pornography in internet. http://galenet Galegroup.com
۷۸. Pornography in internet, http://galenet.galegroup
۷۹. همان.
۸۰. http://www.dostan.net/viw.aspid
۸۱. Suler,J. psychology of cyberspace_addiction to cyberspace why is this thing eating my life? http://www.selfhelp magazine.com
۸۲. روان شناسی و آسیب شناسی ارتباطات اینترنتی، ص ۵۷
۸۳. روان شناسی و آسیب شناسی ارتباطات اینترنتی، ص ۵۸ـ۵۹
۸۴. Young, K
۸۵. Liebert, M.A.Cyber Psychology and behavior: v:۵. N۲۰۰۵
۸۶. قال رسول اللّه صلی الله علیه و آله: «لا یخلونَّ رجلٌ بأمرأةٍ فان ثالثهما الشیطان». مستدرک الوسائل، ج ۱۴، ص ۲۶۶؛ «ایاکم و محادثة النساء فانه لا یخلو رجلٌ بأمرأةٍ لیس لها محرمٌ الاّ همَّ بها».(کنزالعمال، ج ۵، ص ۳۲۷)
۸۸. Berson, Ferron and Aftab
۸۹. The Internet: Its Efects on Safety and Behavior
۹۰. همان
۹۱. Greenfeild
۹۲. Greenfield, D. Virtual Addiction: Some tims New Technology can Create New Problems. http://www.psychheaitnet.com / Greenfield vesume
۹۳. Latent Learning
۹۴. آتکینسون، ریتا. ل و همکاران، زمینه روان شناسی، ج ۱، ص ۳۰۲۹۵. The Internet: Its Effects on Safety and behavior
۹۶. Shotton. M.A
۹۷. O`Rleilly.M
۹۸.Griffiths,M.D
۹۹. Young.K
۱۰۰. Liebert.M.A. cyber psychology and beheavior: V:۸ Namber ۲۰۰۵
۱۰۱. Orzack, M.H. Computer addiction: Is it real on virtual? New york, John wiley and sons, ۱۹۹۹
۱۰۲. Suler, J. Computer and Cyberspace Addiction. http://www.planet psych.com/z psychology ۱۰۱/cyber addiction.htm
۱۰۳. احمد امیدوار، علی اکبر صارمی، اعتیاد به اینترنت، تهران، انتشارات تمرین، ۱۳۸۱، ص ۷۳
۱۰۴. Goldberg. Ivan
۱۰۵. Suler,J. Computer and Cyberspace Addiction ۲۰۰. http://www.planet psych.com/z psychology ۱۰۱/cyber addiction.htm
۱۰۶. Internet Behavior Dependence
۱۰۷. Briggs. R.G. Psychological Parameters of Internet Addiction. http://library.albany.edu/briggs/addiction.html
فصلنامه علمی ـ تخصصی روان شناسی و دین ( http://www.qabas.org )
با یاد خدای مهربان
بهانه ای شد تا موضوع "اعتیاد به اینترنت" رو مجدداً مطرح کنم و "خاضعانه" از دوستان بخوام که بعد خواندن همین پست؛
ضمن مطالعه دوباره مقاله فوق؛
پیرامون این موضوع سرچ کرده و بدون هر گونه "انکار" و "توجیه" خودشون رو در این مورد مهم،ارزیابی کنند!!!
متاسفانه "اعتیاد به نت" برخی از عزیزان مشهود شده..
مکرر در پیام خصوصی و در مواردی گفتگوی تلفنی، دوستان محترم از مشکلات جسمی و روانی ناشی از این افراط، شکایت دارند..
کارهای روزمره شان تحت تاثیر جدی قرار گرفته؛ در زندگی شخصی و خانوادگی دچار عوارض شده؛ و در قسمتی از عملکرد درسی،شغلی،کاری و بویژه "روابط در دنیای واقعی" واضحاً دچار اشکال شده اند..
از همه دوستان عمیقاً درخواست می کنم که با برنامه ای دقیق و برای ساعاتی کاملا معلوم و معین در دنیای مجازی قدم زده و از افراط در این زمینه بشدت پرهیز نمایند..
در پناه خدای مهربان