تالار گفتگوی بیداری اندیشه

بسم الله الرحمن الرحیم

بسم الله الرحمن الرحیم

• وحی الهی، مصدر قرآن

قرآن در آیات بسیاری، خود را کاملاً وحیانی معرفی کرده به­طوری که، لفظ و محتوا، ظاهر و باطن قرآن از جانب خداوند بوده و پیامبر اسلام جز وحی الهی سخن به زبان نیاورده است:
«و هرگز از روی هوای نفس سخن نمی­گوید. آنچه مى‏گويد، چيزى جز وحى كه بر او نازل شده، نيست!»

بهترین دلیل وحیانی بودن قرآن و نزول آن از طرف خداوند، جنبه­ های اعجاز قرآن است؛ جنبه ­های ادبی، تشریعی و علمی قرآن با نساب فوق­ العاده­ی بالا و خارج از توان بشری، جای هیچ شکی را نسبت به اعجاز قرآن باقی نگذاشته و هر قاضی منصفی را بر اعتراف به وحیانی بودن قرآن مجبور می­کند.( معرفت، محمدهادی؛ التمهید فی علوم القرآن، قم، موسسه فرهنگی تمهید، 1386ش، چاپ اول، ج7، ص30.)اما غیر منصفان و کسانی که با غرض و هدف قبلی وارد مباحث قرآنی شده­اند، در برابر این عظمت و بزرگی قرآن چون راهی نیافته­اند، شبهاتی را مطرح کرده­اند؛ از جمله، شبهه­ی تاثیرپذیری قرآن از عهدین( اعظم­شاهد، رئیس؛ اعجاز قرآن از دیدگاه مستشرقان، قم، مرکز جهانی علوم اسلامی، 1386ش، چاپ اول، ص145.)که در ذیل به تبیین و نقد این شبهه می­پردازیم.

ادامه دارد...

• ریشه­ های شبه ی تاثیرپذیری قرآن از عهدین

تعدادی از مستشرقین (اسلام شناسان غیر مسلمان) مغرب زمین سعی دارند، با ساختن مصادری غیر وحیانی و الاهی ثابت کنند که کتاب مقدس مسلمانان ساخته و پرداخته حضرت محمّد(صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم) است؛ لذا از جنبه­های مختلف، مصادری احتمالی برای قرآن مطرح کرده­اند.(زمانی، محمدحسین؛ شرق­شناسی و اسلام­شناسی غربیان، قم، بوستان کتاب، 1385ش، چاپ اول، ص51.)

برخی از شرق­ پژوهان شبه ه­ی استفاده­ی حضرت محمّد(صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم) از متون مقدس، آیین حنفاء، هندیان، زرتشتیان و... را مطرح نموده­اند.( اعظم­شاهد، رئیس؛ اعجاز قرآن از دیدگاه مستشرقان، قم، مرکز جهانی علوم اسلامی، 1386ش، چاپ اول، ص155) و جمع زیادی از مستشرقان که مجموعه­ی معارف قرآن را برتر از اندیشه­ی بشری دیده­ و مشاهده کرده­اند، به اینکه اندیشه­ های بلند، جامع و حکیمانه­ی موجود در آیات قرآن، جز از مبدأ عالم از راه دیگر قابل وصول نیست، برای فرار از اعتراف به نزول وحی بر پیامبر اسلام، احتمال اقتباس این معارف را از تورات، انجیل و دیگر کتاب­های آسمانی پیشین مطرح نموده­ و بر این احتمال اصرار ورزیده­اند.

• آنان جهت اثبات ادعای خود، به جستجوی قرائن و شواهد پرداخته­، تا در نتیجه ثابت کنند که قرآن ساخته و پرداخته حضرت محمّد(صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم) بوده و وحی الهی نیست.(زمانی، محمدحسین؛ مستشرقان و قرآن، قم، بوستان کتاب، 1385ش، چاپ اول، ص142.)

از جمله افرادی که در این زمینه نظریه­ پردازی نموده­اند، می­توان به "کارل بروکلمان"،[Carl Brockelmann ر. ک. بروکلمان، کارل؛ تاریخ الشعوب الاسلامیه، ترجمه: نبیه امین و منیر بعلبکی، بیروت، 1984م، ص34.] "ایگناس گلدزیهر"[Ignaz Goldziherر. ک. گلدزیهر، اگناس؛ العقیده و الشریعه فی الاسلام، مترجم: یوسف موسی؛ مصر، دارالحدیثه، چاپ دوم، ص20.] و "ویلیام مونتگمری وات"[William Montgomery Wattر. ک. زمانی، محمدحسین؛ مستشرقان و قرآن، پیشین، ص144.] اشاره کرد.

ادامه دارد ...

بسم الله الرحمن الرحیم

• تبیین شبهه­ی تاثیرپذیری قرآن از عهدین

این گروه از مستشرقان اصل ادعایشان بر اقتباس قرآن از عهدین به دلیل شباهتی است که میان قرآن و عهدین وجود دارد. برای نمونه به باور برخی مستشرقین حضرت محمد –صلی­الله علیه و آله- در تألیف قصص قرآنی از یهودیت به ویژه "تورات" کمک گرفته است.

"بروکلمان" می­نویسد: در مکه پیامبر با گروه­هایی از مسیحیان روابط داشته که از تورات و انجیل آشنائی خوبی داشتند.[Carl Brockelmann ر. ک. بروکلمان، کارل؛ تاریخ الشعوب الاسلامیه، ترجمه: نبیه امین و منیر بعلبکی، بیروت، 1984م، ص39] همچنین در جائی دیگر می­نویسد: پیامبر فکر خطاء و گناه حضرت آدم را از تورات اقتباس کرد. و نیز می­گوید: اعتقادات "محمّد" درباره­ی روز قیامت، به مصادر یهودی برمی­گردد.[Carl Brockelmann ر. ک. بروکلمان، کارل؛ تاریخ الشعوب الاسلامیه، ترجمه: نبیه امین و منیر بعلبکی، بیروت، 1984م، ص71.]

• نقد و جواب شبهه

یک. از جمله دلائل مستشرقان برای اثبات نظریه­ی اقتباس، شباهت میان کتب آسمانی است. خود قرآن و مسلمانان نیز معترف هستند که قرآن و کتب آسمانی دیگر، با هم شباهت دارند. با توجه به این بیان، سه وجه کلی در علل این شباهت، می­توان مطرح نمود:

احتمال سوم مردود است، چون مطالب مطرح شده در قرآن عقلاً امکان ندارد که از ذهن بشری سرچشمه گرفته باشد.[معرفت، محمدهادی؛ التمهید فی علوم القرآن، قم، موسسه فرهنگی تمهید، 1386ش، چاپ اول، ج7، ص26 - 27.]

و احتمال دوم نیز مردود است چون، در اقتباس سه رکن وجود دارد که از خود عملیات اقتباس برمی­آید: اقتباس کننده (فرع)، اقتباس شونده (اصل) و ماده­ی اقتباس. در اقتباس، فرع منبعی جز اصل ندارد و از این جهت می­توان فرع را اسیر اصل دانست؛ زیرا فرع راهی به منبع اصلی، به جز اقتباس از اصل که در بحث ما وحی الهی است، ندارد؛ حال اگر چیزی در فرع بیاید که صحیح­تر از اصل بوده و اشکالات آن را بر طرف کرده، این نشان دهنده­ی عدم اقتباس است. قرآن کریم معارف بسیار والایی را داراست که نه در کتب قبل از آن آمده و نه از ذهن بشری برمی­آید.[ المطعنی، عبدالعظیم؛ الاسلام فی مواجهة الاستشراق العالمی، المنصوره، دارالوفاء، چاپ دوم، 1992م، ص240-241.]

یک قسمت دیگه با ما باشید

پس با کمک آیات قرآن کریم که برتری قرآن نسبت به تورات و انجیل محرّف، به خوبی روشن شده، معلوم است که از سه احتمال گذشته تنها احتمال اول صحیح بوده و ما مسلمانان اعتقاد داریم که شرائع الاهی از منشأ واحد الاهی سرچشمه گرفته­اند و هدف نهایی آنها یکی است؛[ معرفت، محمدهادی؛التمهید فی علوم القرآن، قم، موسسه فرهنگی تمهید، 1386ش،، ج7، ص27- 28.]

• چنانچه قرآن کریم می­فرماید:

«شَرَعَ لَكُم مِّنَ­الدِّينِ مَا وَصّىَ‏ بِهِ نُوحًا وَ الَّذِى أَوْحَيْنَا إِلَيْكَ وَ مَاوَصَّيْنَا بِهِ إِبْرَاهِيمَ وَ مُوسىَ‏ وَ عِيسىَ أَنْ­أَقِيمُواْ الدِّينَ وَ لَاتَتَفَرَّقُواْ فِيهِ...»[ شوری/13. ]

«آيينى را براى شما تشريع كرد كه به نوح توصيه كرده بود و آنچه را بر تو وحى فرستاديم و به ابراهيم و موسى و عيسى سفارش كرديم اين بود كه: دين را برپا داريد و در آن تفرقه ايجاد نكنيد!...»

دو. دلیل دیگر مستشرقان بر تأثیرپذیری قرآن از عهدین، دیدارهای پیامبر با برخی مسیحیان و یهودیان از جمله، "بحیرای راهب" و "ورقة بن نوفل" است؛ که در این زمینه تذکر چند نکته لازم است:

1. تمام تلاش این مستشرقان تنها به دو دیدار محدود می­شود؛ دیدار با بحیرای راهب و ورقة بن نوفل، که دیدار با "بحیرا" در سن 9 یا 12 سالگی گزارش شده که امکان انتقال این همه معارف در زمانی کوتاه، به کودکی حداکثر 12 ساله امکان ندارد؛ و دیدار با "ورقه" تنها یک دفعه نقل شده که بعد از بعثت بوده؛ بنابراین ورقه نقشی در پیامبری حضرت محمد(صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم) ندارد.

2. در هیچ یک از این دیدارها پیامبر تنها نبوده است.

3. چرا کسانی که پیامبری را به حضرت محمد آموختند، خود ادعای نبوت نکردند، تا خودشان به جایگاهی برسند؟

4. اگر چنین ملاقات­های علمی و مهمی وجود داشته، چرا دشمنان اسلام در صدر اسلام آن را مطرح نکردند؟

و چندین علامت سوال دیگر که در زمینه­ی این ادعای ساختگی وجود دارد.[زمانی، محمدحسین؛ مستشرقان و قرآن، ، ص148.]