تالار گفتگوی بیداری اندیشه

دکترین شوک (The Shock Doctrine)، اثر نائومی کلاین، کتابی است که در سال ۲۰۰۷ منتشر گردید. نویسنده کتاب معتقد است، شرکت های بزرگ چند ملیتی (Corporation) با استفاده از شوک های بوجود آمده در میان مردم به واسطه حوادثی چون جنگ، حمله های تروریستی، کودتا، سیل و زلزله، سعی در اجرایی کردن برنامه های سرمایه داری بنیادگرا و تغییرات اقتصادی رادیکال خود را دارند.
در واقع شوک به هرپدیده ای اطلاق می شود, که به واسطه ضربه تعادل یک سیستم را برهم می زند و حالتی بسیار نزدیک به شرایط بحران ایجاد می کند. شوک در جوامع به دو صورت روانی و فیزیکی وجود دارد. در عصر حاضر شوک روانی توسط رسانه ها تولید می شود. نوع دیگر شوک یعنی شوک فیزیکی خود بر دو نوع طبیعی مانند سیل, زلزله و مصنوعی مانند جنگ, کودتا قابل تقسیم بندی است. تمامی تغییرات بزرگ در دنیا در قرن گذشته به واسطه شوک های روانی و فیزیکی بوده اند.
نائومی کلاین، روزنامه نگار و پژوهشگر امریکایی، این کتاب را دستاورد تحقیقات و سفرهای سه ساله خود به کشورهای مختلفی می داند که همگی قربانی شوک درمانی شده اند . او بر این باور است که شرکت های بزرگ چند ملیتی، با استفاده از قدرت سیاسی و سیاستمداران وابسته به خود، از شوک حوادثی مانند جنگ، کودتا، حمله های تروریستی و یا حوادث طبیعی مانند سیل و زلزله استفاده نموده و برنامه های اقتصادی نولیبرالی خود را در جوامع مورد نظر پیاده می کنند، در این میان اگر افرادی با مخالفت و مقابله بر می خیزند با شوک دیگری که شامل پلیس، ارتش، زندان و بازجویی است روبرو می شوند. نائومی کلاین در سال ۲۰۰۵ در نظر سنجی که توسط مجله سیاست خارجه اجرا شد, به عنوان اولین روشنفکر زن جهان لقب گرفته است.
کتاب دکترین شوک ، در فهرست پرفروش ترین های روزنامه نیویورک تایمز قرار دارد و تا کنون به ۲۸ زبان دنیا ترجمه شده است، ترجمه این کتاب به زبان فارسی نیز صورت گرفته است، همچنین بر اساس این کتاب و با حضور نائومی کلاین ، مستندی در سال ۲۰۰۹ ، توسط دو مستند ساز انگلیسی به نام های، مت وایتکراس (Mat Whitecross) و میشل وینترباتم (Michael Winterbottom) تحت عنوان دکترین شوک ساخته شده است که این اثر دارای رتبه ۷٫۶ از ۱۰ در وب سایت IMDB می باشد.
شرحی بر دکترین شوک
سیاست های دکترین شوک معتقدند: تنها یک شوک و گسست بزرگ می تواند لوح سفید و نانوشته ای را ایجاد کند تا از آن برای ساختن دنیایی نو و اجرایی کردن برنامه های نولیبرالی استفاده شود. در واقع این نظریه شباهت بسیاری به نظریات دکتر ایوون کامرون (Ewen Cameron) رئیس اسبق انستیتوی روانپزشکی دانشگاه مک گیل کانادا در دهه ۱۹۴۰ دارد. بر خلاف دکتر زیگموند فروید (sigmund freud) که معتقد بود، با گفتار درمانی می توان علل ریشه ای مشکلات روانی را پی برد، ایوون کامرون معتقد بود، با وارد کردن شوک به مغز انسان می توان ذهن معیوب را تهی کرد، سپس شخصیتی جدیدی را مطابق میل خود ایجاد کرد. او نام این روش را شوک درمانی گذاشته بود که شوک را وسیله ای برای شکستن ساختارهای ذهنی و پسرفت کامل ذهن به دوران کودکی می دانست. هدف دکتر کامرون از روش شوک درمانی, معالجه فرد بیمار نبود بلکه بازآفرینی آنها با استفاده از روش هدایت روانی بود. این پدیده به خوبی در شکنجه زندانیان قابل مشاهده است، به طوریکه شخص پس از مدتی از گذشته خود اظهار پشیمانی می کند و کاملا هم سو با خواسته های شکنجه گران خود می شود.
نائومی کلاین معتقد است، دکتر میلتون فریدمن (Milton Friedman), اقتصاد دان امریکایی, که در دانشگاه شیکاگو درس می داد و بعدها صاحب مکتب پسران شیکاگو شد، با استفاده از نظریه شوک درمانی ایوون کامرون، روش شوک درمانی اقتصادی را برای پذیرش یک نظام سرمایه داری خالص مطرح نموده است. میلتون فریدمن در حدود پنجاه سال بر اقتصاد جهان تاثیر گذاشت و نظریه در باب آزادی اقتصادی ارائه نمود. او توانست در سال ۱۹۷۶ برنده جایزه نوبل اقتصادی شود.
میلتون فریدمن معتقد بود، اگر دولت از ارائه ی خدمات به مردم صرف نظر کند و مدیریت بازار را متوقف کند، اقتصاد خودش را درست خواهد کرد. همچنین در جای دیگر در کتاب سرمایه گرایی و آزادی خود مطرح می کند: تنها یک بحران واقعی یا ذهنی می تواند، باعث ایجاد تغییرات واقعی شود. وقتی آن بحران روی داد، عملی که صورت می گیرد بستگی به طرح هایی دارد که به صورت آماده در دست هستند.
نائومی کلاین، مستقیما اقتصاددانان نظم نوین جهانی، یعنی میلتون فریدمن و دیگر کارگزاران مکتب اقتصادی شیکاگو را هدف می گیرد و توضیح می دهد که چطور سیاست های اقتصادی آنها در کشورهای مانند: شیلی در دوران پینوشه، روسیه در دوران یلتسین، آمریکا پس از طوفان کاترینا و پس از یازده سپتامبر و عراق پس از اشغال نظامی امریکا پیش برده شده است. پیش بردن این سیاست ها نه با روندی دموکراتیک که با سوء استفاده از شوک زذگی مردم در اثر فاجعه صورت گرفته است. کلاین تا آنجا پیش می رود که سعی می کند نشان دهد بعضی از این فاجعه ها اصلا به قصد ایجاد شوک و پیش بردن این سیاست ها ایجاد شده اند.
منبع :
دکترین شوک (ظهور سرمایه داری فاجعه) نوشته نائومی کلاین