تالار گفتگوی بیداری اندیشه

در زندگی روز مره به اشخاصي برخورد می‌کنیم (به خصوص در اين روزها در فضای مجازی) که حرف حق را به دلايل گوناگون نمی‌پذیرند و با انكار بديهيات به توجيه و تكرار سخن باطل خود می‌پردازند!
بحث و گفتگو با اينگونه افراد غالباً به مجادله كشيده می‌شود!
همانگونه كه بيان شد قرآن كريم، يك راه بسيار خوب و مفيد را پيش روی انسان قرار داده و می‌فرمايد:
و بندگان خداوند كسانی هستند كه ... هرگاه جاهلان آنان را طرف خطاب قرار دهند، به سخنى سالم و خالى از لغو و گناه جواب مى‌گويند».

علامه طباطبايی در اين خصوص در تفسير الميزان می‌فرمايند:
این از صفات مومنان است که وقتی حرکت ناپسندی از جاهلان مشاهده می‌کنند و یا با سخنان نامربوط و ناروایی مواجه می‌شنوند، پاسخی سالم و عاری از لغو و گناه به ایشان می‌دهند و جهل آنها را، با جهل مقابله نمی‌کنند. (2)

بايد توجه داشت كه جدال با احمق عوارض ناگواری در‌پی‌خواهد داشت كه يكی از مهمترين آنها به بيان امام صادق عليه السلام عبارتست از:

« يُمِتْنَ الْقَلْبَ..... ُمَارَاةُ الْأَحْمَقِ تَقُولُ وَ يَقُولُ وَ لَا يَرْجِعُ إِلَى خَيْرٍ ...
مجادله با احمق دل را می‌میراند؛ او بگويد و تو بگويى به جايى هم نرسد... » (3)

حال احمق چه كسی است؟!
بهترين تعريف از قول حضرت عسيی مسيح عليه السلام در خصوص احمق:

امام صادق عليه السلام می‌فرمايد:
حضرت عیسی‌بن مریم (علیهما السلام) گفت:
"من بیماران را مداوا کردم و به‌ اذن خداوند شفایشان دادم؛
کور مادرزاد را به‌ اذن خدا بینا کردم.
مردگان را به‌ اذن خدا زنده کردم، (4)، ولی نتوانستم شخص احمق را معالجه کنم و او را اصلاحش کنم.
پرسیدند: ای روح الله احمق کیست؟
حضرت عیسی (علیه السلام) پاسخ داد:
خودرأیِ خودپسند؛ کسی که:
۱ ــ همه فضایل را برای خود می‌داند.
۲ ــ هیچ عیبی در خود نمی‌بیند.
۳ ــ هر چه حق و حقوق است برای خودش می‌داند.
۴ ــ برای دیگران نسبت به خود، حقی قائل نیست.
این همان احمق است که برای درمان او، هیچ راهِ چاره‌ای وجود ندارد! ". (5)

حافظ عليه الرحمه هم در اين خصوص چنين سروده:

گـر بَـدی گفـت حســودی و رفـیــقی رنجـیــد
گو تو خوش باش که ما گوش به احمق نکنیم (7)


منابع:
(1) سوره فرقان - آيه 63
(2) تفسیر المیزان ذیل آیه‌ی‌63 سوره‌ی فرقان
(3) بحار الأنوار، ج ‏2، ص128
(4) (اشاره به آیه ۱۱۰ مائده)
(5) متن اصلی حدیث:
قَالَ الصَّادِقُ (عليه السلام): ... وَ إِنَّ عِیسَی‌بْنَ مَرْیَمَ (عليهما السلام) قَالَ: دَاوَیْتُ الْمَرْضَی فَشَفَیْتُهُمْ بِإِذْنِ اللَّهِ وَ أَبْرَأْتُ الاکْمَهَ وَ الابْرَصَ بِإِذْنِ اللَّهِ وَ عَالَجْتُ الْمَوْتَی فَأَحْیَیْتُهُمْ بِإِذْنِ اللَّهِ وَ عَالَجْتُ الاحْمَقَ فَلَمْ‌ أَقْدِرْ عَلَی إِصْلاحِهِ فَقِیلَ یَا رُوحَ اللَّهِ وَ مَا الاحْمَقُ قَالَ الْمُعْجَبُ بِرَأْیِهِ وَ نَفْسِهِ الَّذِی یَرَی الْفَضْلَ کُلَّهُ لَهُ لا عَلَیْهِ وَ یُوجِبُ الْحَقَّ کُلَّهُ لِنَفْسِهِ وَ لایُوجِبُ عَلَیْهَا حَقّاً فَذَاکَ الاحْمَقُ الَّذِی لاحِیلَةَ فِی مُدَاوَاتِهِ. (الاختصاص، صفحه ۲۲۱)
(7) غزل شماره 378 از ديوان حافظ