تالار گفتگوی بیداری اندیشه

به نام خدا
در اين تايپک قصد دارم مهمترين و شاخص ترين اصحاب و ياران اهل بيت عليهم السلام رو معرفي کنم
کساني که منتظران واقعي در عصر خود بودند. آشنايي و شناخت اين بزرگان شايد تعالي بخش خواست و اراده ما در تشبه و تاسي به آن بزرگان باشد.
زندگي اين بزرگان خود کتابي پند آموز و روشنگر است.


هو الذي يخرج الحي من الميت
محمد بن ابی‌بکر، فرزند دلسوز و تیغ بران علی(علیه السلام)

ولادت و رشد

ابوالقاسم محمد بن ابوبکر، زاده اسماء دختر عمیس خثعمی است و خلیفه اول، ابوبکر بن ابی قحافه پدر اوست. اسماء بنت عمیس در آغاز همسر جعفر بن ابی‌طالب، جعفر طیار بود و همراه با او به حبشه مهاجرت کرد و سپس به مدینه آمد.

حاصل این پیوند عبدالله، محمد و عون بود. پس از شهادت جعفر ـ رحمت الله علیه ـ خلیفه اول با او ازدواج کرد و حاصل این ازدواج محمد بود. پس از درگذشت خلیفه اول به همسری امام علی بن ابی‌طالب ـ علیه السلام ـ درآمد و یحیی پسر امیرالمؤمنین ـ علیه السلام ـ از این زن به دنیا آمد.

محمد در روز 25 ذی القعده سال 10 هجری قمری، در سفر حجة الوداع پیامبر، در منطقه ذو الحلیفه به دنیا آمد. وی پس از درگذشت ابوبکر در سال 13 هجری قمری، در دامان مبارک علی بن ابی‌طالب ـ علیه السلام ـ تحت تربیت آن حضرت قرار گرفت؛ بنابراین فرزندخوانده علی ـ علیه السلام ـ نامیده می‌شد. رابطه عاطفی و انس بین امام و محمد به قدری بود که امام ـ علیه السلام ـ پس از شنیدن خبر شهادت وی، بسیار بی‌تابی می‌نمود و می‌فرمود: «او برای فرزندانم برادر بود. من پدر او بودم و او را فرزند خود می‌دانستم.»

ابن ابی الحدید در جلد ششم شرح نهج‌البلاغه، صفحه53 نقل می‌کند که امام پیش از شهادت محمد می‌فرمود: «محمد فرزند من است؛ از صلب ابوبکر» و از سوی دیگر، محمد نیز پدری غیر از علی ـ علیه السلام ـ برای خود نمی‌شناخت.

محمد بن ابوبکر با یکی از دختران یزدگرد، نوه خسرو پرویز، ازدواج نمود. همسر وی خواهر جناب شهربانو ـ یکی از همسران امام حسین ـ علیه السلام ـ و مادر امام زین العابدین ـ علیه السلام ـ است. حاصل این ازدواج قاسم بود که بنا بر یک روایت در جلد اول اصول کافی در میان افراد مورد اعتماد امام سجاد ـ علیه السلام ـ قرار داشت و یکی از فقیهان هفت‌گانه مدینه در زمان خود بود؛ مادر امام صادق ـ علیه السلام ـ دختر قاسم بن محمد بن ابوبکر بود.

مذهب و مرام فکری

ابن ابی الحدید در شرح نهج‌البلاغه، جلد ششم صفحه 53، می‌گوید که محمد از زمان نوزادی، شیر ولایت و محبت اهل بیت پیامبر اکرم (صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم) نوشیده و نام «علی» با روح او سرشته بود. همچنین در جوانی از شیعیان مخلص و از نزدیکان امام ـ علیه السلام ـ بود.

محمد در روزی از روزها به علی ـ علیه السلام ـ عرض کرد: « شهادت می‌دهم که تو امام منی و پیروی از تو واجب است.» او پس از جنگ جمل خواهر خود، عایشه را سرزنش می‌کند که: «آیا تو از رسول خدا نشنیدی که علی با حق است و حق با علی است؟» در نامه‌ای که محمد به معاویه نوشته است، می‌گوید: «علی وارث علم رسول خدا و وصی اوست. او نخستین کسی است که از او پیروی و آخرین کسی است که رسول خدا به او وصیت کرده است. رازش را به او می‌گفت و او را از امر خویش آگاه می‌کرد.» محمد بارها از اقدامات پدر خویش ابوبکر تبری جسته بود. این قرائن، نشان از اعتقاد راسخ او به امامت علی ـ علیه السلام ـ دارد.

همچنین در تاریخ می‌بینیم، در هر مکانی که اجتماعی به طور خصوصی از شیعیان وجود دارد و امام ـ علیه السلام ـ سخنانی مهم و غیر قابل انتشار ایراد می‌نمایند، محمد در آن‌جا حضور دارد.

در روایات آمده است که در روز قیامت، حواریون و پیروان امامان معصوم ـ علیه السلام ـ را یک به یک فرامی‌خوانند. یکی از حواریون امام علی ـ علیه السلام ـ محمد بن ابوبکر است که برمی‌خیزد.


صاحب کتاب الاستیعاب در جلد سوم کتاب خود، صفحه 1375 می‌گوید: «محمد بن ابوبکر یکی از مخالفان سرسخت عثمان و سیاست‌های او به شمار می‌آمد.»

محمد از جمله بیعت‌کنندگان با امام بود. مردم و در رأس آن‌ها عمار، مالک اشتر و محمد بن ابوبکر برای بیعت به طرف خانه علی ـ علیه السلام ـ رفتند.

امام ـ علیه السلام ـ گروهی مخصوصی را به نام «شرطة الخمیس» تشکیل داده بودند که اعضای آن عهد نموده بودند تا لحظه مرگ از امام خود دفاع نمایند. محمد جزء این گروه بود.
محمد در سال 36 قمری، یعنی در 26 سالگی، جزء مشاوران امام برای جنگ جمل بود و در جنگ به سِمَت فرماندهی پیاده‌ نظام سپاه علی ـ علیه السلام ـ گماشته شد.
او در جنگ صفین در سال 37 قمری، شرکت کرد و فرماندهی مهاجرین و انصار را بر عهده داشت.

شهادت

گروهی از مردم مصر از بیعت و عمل به فرامین حکومتی خودداری می‌نمودند و پس از شنیدن ماجرای حکمیت در جنگ صفین، پرچم مبارزه بر ضد حکومت بلند کردند. محمد برای آن‌ها دو نماینده فرستاد و آن‌ها هر دو نماینده را به قتل رساندند. معاویه به یکی از طرفدارانش در مصر به نام معاویه بن حدیج، نامه‌ای فرستاد و او را نسبت به خونخواهی عثمان تحریک کرد. معاویه بن حدیج برای خونخواهی عثمان در مصر شورش نمود و تمام مخالفان حکومت به او ملحق شدند. مدیریت این حکومت بزرگ و سرکوب شورشیان، بر محمد سخت شد. خبر شورش مردم مصر به امام ـ علیه السلام ـ رسید. امام مالک اشتر را به سمت مصر فرستادند که مالک در راه با حیله معاویه مسموم شد و به شهادت رسید.

کار بدان‌جا کشید که در چهاردهم صفر سال 38 هجری قمری، معاویه بن حدیج با سپاه خود محمد بن ابوبکر را محاصره کرد و مردم مصر محمد را تنها گذاشتند. محمد طلب آب کرد، اما معاویه گفت که تو را همانند عثمان تشنه خواهیم کشت تا از نوشیدنی‌های جهنم بنوشی.
محمد گفت: «خداوند تعیین می‌کند که چه کسی به جهنم رود. او دوستانش را سیراب می‌کند و دشمنانش را ـ یعنی تو، همراهانت و دوستانت را ـ تشنه می‌گذارد.»

همچنین گفت: «تو را با عثمان چه کار! عثمان به خاطر ظلم نمودن و پایمال کردن احکام قرآن کشته شد. تو هم او را با این کار تحسین می‌کنی. پس شریک در جرم او هستی.» معاویه بن حدیج خشمگین شد و او را به شهادت رساند؛ جسدش را داخل شکم چهارپایی نهاد و آتش زد.

خبر شهادت جانگداز و دردناک او به امیرالمؤمنین ـ علیه السلام ـ رسید. حضرت بعد از شنیدن خبر شهادت محمد، بسیار ابراز ناراحتی و بی‌تابی می‌نمودند. شخصی از شام آمد و عرض کرد: «اهل شام برای کشته شدن محمد خیلی شادمانی می‌کنند و تا به حال چنین سروری در آن‌ها ندیده بودم.»

حضرت فرمودند: «غم ما در فراق محمد به اندازه شادی آن‌هاست.» سید بن طاووس در کشف المحجه، صفحه174 نقل می‌کند که امام فرمودند: «چه مصیبتی از مصیبت محمد بالاتر است؟»

محمد بن ابوبکر در کلام ائمه معصومین ـ علیهم السلام ـ و بزرگان

امام علی ـ علیه السلام ـ در نامه‌ای به عبدالله بن عباس نوشتند: «محمد فرزندی دلسوز، کارگزاری تلاشگر، شمشیری بران و ستونی استوار بود.» همچنین فرمودند: «او از کسانی بود که منتظر قضای الهی اند، برای آخرت کار می‌کنند، از شبح گناهکار بیزارند و به نشانه‌‌های مؤمن علاقه دارند.»

در رجال کشی، صفحه64 از امام صادق ـ علیه السلام ـ نقل شده است که محمد بن ابوبکر نجیب خاندان خود بود.
از امام رضا ـ علیه السلام ـ نقل شده است که محمد شیعه امیرالمؤمنین بود و با هیچ یک از فرامین او مخالفت نکرد.

علامه حلی در شأن او می‌گوید: « او جلیل القدر، والامقام و از خواص امام علی ـ علیه السلام ـ بود.»

نمونه‌ای از بصیرت محمد بن ابوبکر رحمت الله علیه

محمد شنید که امام ـ علیه السلام ـ مالک اشتر را برای بر طرف کردن غایله مصر به طرف آن‌جا فرستاده است. از این کار کمی ناراحت شد که البته علت ناراحتی او شاید این بوده که توان مدیریتی او نزد امام زیر سؤال رفته است.

امام به او نامه می‌نویسند، از او دلجویی می کنند و می‌فرمایند: «من مالک را به این دلیل نفرستادم که تو را مرتکب کوتاهی و تقصیر دیدم و از تو انتظار تلاش بیشتر داشتم، بلکه بدین خاطر، چنین کاری کردم که تو را بر کاری آسانتر بگمارم.»

محمد می‌توانست به خاطر این رفتار امام، مانند بسیاری از صحابه از همه امور کناره‌گیری کند و کنج عزلت گزیند. می‌توانست نامه‌ای به امام بنویسد و پشت امام را خالی کند. می‌توانست مسلمان‌نمایی معاویه را ببیند، به سپاه معاویه بپیوندد و به تأیید او تن دهد. اما در نامه‌ای نوشت: «هیچ کس مانند من به رأی امیرالمؤمنین راضی نیست. هیچ کس بر دشمن امیرالمؤمنین سخت‌گیرتر نیست و مانند من دوستان او را دوست ندارد... من از امر امیرالمؤمنین پیروی می‌کنم، حافظ آنم، به آن پناه می‌برم و آن را عملی می‌نمایم.» بدین طریق در آخر عمرش نیز انتخاب او، بهترین انتخاب بود.

هديه به روحش صلوات

مقدادبن اسود کندی

ابوسعید مقداد که کنیه اش "ابومعبد" است از صحابه رسول الله و از اول کسانی که به شیعه علی علیه السلام مشهورند

مقداد بن عمرو کندی حضرمی، معروف به مقداد بن اسود زهری از مردم حضرموت (حضرموت نام ناحیة وسیعی در شرق عدن و در کناره دریاست که صحرای ‹‹ احقاف›› در مجاورت آن بوده است. گویند حضرت هود علیه السلام در این منطقه به خاک سپرده شده است) بود.

در یکی از جنگ های دوران جاهلیت پای مردی از قبیله کنده را مجروح ساخت و به مکه گریخت و هم پیمان اسود بن عبد یغوث زهری شد و او مقداد را به پسرخواندگی پذیرفت.

بدین جهت به مقداد بن اسود زهری شهره شد. پس از بعثت خاتم پیامبران صلی الله علیه و آله و سلم وی جزو نخستین کسانی بود که اسلام آورد و مورخان اسلامی وی را هفتمین مسلمان برشمردند. وی از بزرگان صحابه و مردی فاضل و دانشمند، شریف، شجاع و بزرگوار بود.

وی پس از گرایش به اسلام، طبق فرمان پیامبر(صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم) به همراه گروه دوم مسلمانان که از شدت ستمگری مشرکان مکه به ستوه آمده بودند، به کشور «حبشه» پناهنده شد و بعد از چندی به مکه بازگشت.
بعدها پیامبر(صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم) دختر عمویش «ضباعه» را به ازدواج وی در آورد و از آنجا که مقداد قبلاً از زنی از طائفه­ ی قریش خواستگاری کرده بود و اولیای آن زن مانع شده بودند؛ لذا فرمود: «من دختر عمویم را همسر مقداد نکردم، مگر اینکه امر ازدواج را سهل و آسان بگیرند و حسب و نسب را در نظر نگیرند.»

یکی از افتخارات این سرباز رشید اسلام، حضور در غزوات و رشادت و شجاعت کم نظیر او در دفاع از آیین نوپای اسلام بود. از مهمترین جنگ‌هایی که در آنها شرکت داشت، بدر و اُحد است. وی در جنگ بدر سواره نظام بود و به اسب وی «سبحه» می‌گفتند. سبحه به معنای شناوري است. شاید از آن جهت که مقداد با کمال شهامت و دلاوری بر دل دشمن می‌زد، به اسبش «سبحه» می‌گفتند.

مقدادبن اسود، از اولین کسانی است که به همراه سه نفر دیگر (سلمان، عمار، ابوذر) به شیعه علی بن ابیطالب معروف شده و اینان با وجود خلافت ابوبکر، در مودت و ولایت علی علیه السلام، ثابت ماندند و به کار ابوبکر و خلافت او اعتراض کردند.

شیخ طوسی در کتاب رجال خود، این چهار نفر را از "ارکان اربعه" میداند. ارکان اربعه (چهارگانه) اصطلاحی است که سابقین از علمای رجال به آن توجه داشته اند و این از آن جهت است که این ها در عقیده خود مبنی بر حقانیت علی و مقام او هیچگونه شک و شبهه ای به خود راه ندادند.

مقداد و دفاع از حریم ولایت

در اینجا برای نمونه به چند مورد از اقدامات و فعالیت‌های مقداد در دفاع از حریم ولایت اشاره می‌کنیم:

1. پس از آن که مردم با ابوبکر بیعت کردند، گروهی از مهاجر و انصار از بیعت سر باز زدند و به علی بن ابی­طالب پیوستند که از جمله آنها مقداد بود.

2. زمانی که چهل نفر از مردان نزد علی(علیه السلام) آمدند و گفتند: «ما آماده‌ی دفاع و حمایت از شماییم»، حضرت به آنها فرمود: «اگر بر سر قول خود هستید، فردا موی سر خود را بتراشید و نزد من بیایید. روز بعد تنها سلمان، مقداد و ابوذر با سرهای تراشیده نزد ایشان حاضر شدند.»

3. در جریان شورای شش نفره‌ی عمر برای تعیین خلیفه‌ی بعدی، وقتی "عبدالرحمن" به علی گفت: «در صورتی با تو بیعت می‌کنم که از کتاب خدا و سنت پیامبر و روش ابوبکر پیروی کنی.» و علی(علیه السلام) تنها دو مورد اول را پذیرفت، مقداد به عنوان اعتراض رو به عبدالرحمن کرد و گفت: «به خدا سوگند، علی یعنی کسی را که به حق و عدالت قضاوت می‌کرد را ترک کردید. سپس ادامه داد: هیچ فرد و خاندانی را ندیده‌ام که بعد از پیامبر خود، این طور مظلوم و ستمدیده شوند که اهل بیت مظلوم واقع شدند.»

روایاتی در مدح و فضیلت مقداد

1. روزی "جابر بن عبدالله انصاری" درباره‌ی سلمان، مقداد و ابوذر از پیامبر(صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم) سؤال کرد. سپس حضرت در مورد هر کدام سخنانی گفتند تا آن که در مورد مقداد فرمودند: «مقداد از ماست. خداوند دشمن است با کسی که دشمن اوست و دوست است با کسی که دوست اوست. ای جابر! هرگاه خواستی دعایی کنی و مستجاب شود، خدا را به نام ایشان بخوان، زیرا این نام‌ها نزد پروردگار، بهترین هستند.»

2. پیامبر فرمود: «خداوند مرا به دوستی با چهار نفر مأمور کرده است. شخصی پرسید آنها را معرفی کنید. فرمود: «علی، سلمان، مقداد و ابوذر.»

3. امام صادق(علیه السلام) حول آیه‌ی شریفه:
«قل لا أسئلکم علیه اجراً الا المودة فی القربی»
فرمودند: «به خدا سوگند به این آیه کسی عمل نکرد، مگر هفت نفر و مقداد یکی از آنها بود.»

پس از رحلت رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم، مقداد از معدود مسلمانی بود که از مسیر حق منحرف نگشت و در دلش هیج شبهه ای خطور نکرد. در آن فتنه دلش به سان پاره آهن بود.

او به هنگام خلافت عثمان و بیعت مردم با او، به مخالفت برخاست و در دفاع از علی بن ابی طالب سخن گفت.

سرانجام در سال 33 قمری در سن 70 سالگی در جرف، منطقه‌ای در یک فرسنگی مدینه درگذشت و به مدینه منتقل و در قبرستان بقیع به خاک سپرده شد.

هدیه به روحش صلوات

می ریم سراغ اسوه شیعیان
کسی که می دونم هممون خیلی بهش غبطه می خوریم ...

یگانه سردار علی (علیه السلام)
مالک اشتر نخعی

امام علی علیه السلام در نامه 38 نهج البلاغه:
يكى از بندگان خدا را بسوى شما (براى حكومت) روانه كردم كه در روزهاى خوفناك نميخوابد و در ساعات وحشت و اضطراب از برابر دشمن بر نميگردد و بيمناك نشود و بر بدكاران از سوزاندن آتش سخت‏تر است و او مالك بن حارث از قبيله مذحج است پس سخنش را بشنويد و فرمانش را در آنچه با حق مطابقت دارد اطاعت كنيد، فانه سيف من سيوف الله زيرا او شمشيرى از شمشيرهاى خدا است كه تيزى آن كند نشود و ضربتش بى اثر نباشد.

مالک بن حارث عبد یغوث نخعی، معروف به مالک اشتر، از فرماندهان نظامی و بزرگ و از دلاوران شجاع و یاران و اصحاب خاص امیرالمؤمنین علی علیه السلام. او مردی بسیارقوی و از رهبران و بزرگان شیعه است و بسیار عالم و زاهد و عاقل و زندگی با فقر و درویشی داشت. بر قوم خود ریاست داشت و با جماعت کوفی برای مطالبه حقوق خودشان، به نزد خلیفه سوم(عثمان) رفت. سعیدبن عاص والی عثمان در کوفه، به دستور عثمان و در ادامه سیاست تبعیدی که عثمان آن را دنبال می کرد، مالک را به همراه 9 نفر دیگر به شام تبعید و بعد به کوفه برگرداند و مجددا به حمص تبعید نمود. مالک اشتر مردم را برای بیعت با حضرت علی علیه السلام رهبری کرد.

در جنگ جمل و جنگ صفین، امام را همراهی کرد، رشادت ها و جانفشانی های او در این جنگها در تاریخ ثبت است. در صفین اهل شام را درهم کوبید تا آنکه جنگ را به سمت معاویه رساند و پیش از آنکه سپاهیان، فریب قرآن بر سر نیزه کردن را بخورند و امام علی علیه السلام مجبور شود که تن به حکمیت بدهد، پیروزی را نزدیک کرده بود.

وی در جنگها با کفار شرکت می کرد و در واقعه یرموک حاضر بود و چشمش در آن حادثه پاره شد و به همین علت به او اشتر به عربی کسی که پلک چشمش برگشته باشد، می گفتند. مالک فرماندار نصیبین در نزدیکی جزیره از طرف امام علی علیه السلام بود که جنگی را بر ضد متمردین از اصحاب معاویه به فرماندهی ضحاک، در شمال رهبری کرد.

مهمترین واقعه زندگی مالک اشتر در سال 38 هـ ق بود که امیرالمؤمنین علی علیه السلام او را به حکومت مصر منصوب کرد و فرستاد تا فتنه ای به کمک معاویه بر ضد محمدبن ابی بکر بپا شده بود، خاموش کند. پیش از آنکه به مصر رود آن حضرت برای اهل مصر کاغذی نوشت که بعضی از مفاد آن چنین بود: بنده ای از بندگان خدا را به سوی شما فرستادم که در زمان ترس، چشمش خواب ندارد و در هنگام خطر، از دشمن نمی ترسد. او مالک پسر حارث از طایفه مذحج است. پس گفته های او را بشنوید و به فرمان او که مطابق حق باشد گردن نهید. اکنون با همه نیازی که به او دارم، او را نزد شما فرستادم که خیرخواه شماست.

بنا به نقل تاریخ، چون این خبر به معاویه رسید پیغام داد برای یکی از مالکان روستاهای بین راه مصر، که مالک اشتر را مسموم کن تا من خراج بیست سال را از تو نگیرم. وقتی مالک به آنجا رسید، دهقان که فهمیده بود او عسل را زیاد دوست دارد، مقداری عسل مسموم برای مالک، هدیه آورد و قدری هم از اوصاف و فوائد عسل، حرف زد. او شربتی از آن عسل زهرآلود را خورد که هنوز کاملا از گلوی او پائین نرفته بود که در همان بین راه از دنیا رحلت نمود. بعضی گفته اند که شهادتش در قلزم واقع شد و نافع، غلام عثمان او را مسموم کرد.

همسر و فرزندان:

در مورد همسر مالک تا جايي که بنده تحقيق کردم، چيزي را نيافتم و در مورد فرزندان وي که او دو فرزند داشت؛ اسحق يکي از فرزندان برومند و رشيد مالک است. او همانند پدرش مردي با اخلاص و رشيد و مجاهد بود و در کربلا از ياران امام حسين (علیه السلام) به شمار مي رفت و پس از آنکه حبيب بن مظاهر به ميدان رفت و شهيد شد، صداي مبارک امام حسين (علیه السلام) بلند شد “من يبرزالي هولاء الملعونين” کيس که به جنگ آن مرد ملعون رود؟ اسحق نداي امام را لبيک گفت و آماده جنگ شد. هنگامي که به طرف ميدان رفت، شجاعت عجيبي از خود نشان داد و پس از مجاهدت و جانبازي هاي عاشقانه، شهيد شد.

پسر ديگر او ابراهيم بود که به درستيجاي پاي پدر گذاشت و در تمام جهات به خصوص در شجاعت و دليري نمونه کاملي از پدرش بود. وقتي که به حد رشد رسيد، در جنگ صفين با اينکه نورس بود، دوش به دوش پدر مي جنگيد. او در قيام مختار نقش بسزايي داشت و ابن زياد به دست او کشته شد و مختار با کمک ابراهيم بر دشمنان پيروز گشت. ابراهيم دو فرزند داشت يکي به نام نعمان و ديگري خولان که هر يک از آنها نيز مرداني با شخصيت و با ايمان بودند. ابراهيم در سال 72 هجري، هنگامي که با سپاه عبدالملک مي جنگيد کشته شد و بنابر نقلي جسد مبارک وي را نزد عبدالملک آوردند. غلام او هيزمي تهيه کرد و آن را آتش زد.

فرمایشات امیرالمؤمنین علی علیه السلام درباره مالک (توجه داشته باشید که این مولایمان علی است که درباره مالک می گوید و ایشان نعوذ باالله اهل مبالغه نیستند، آیا این خطابات حضرت آتش به جان شما نمی زند؟؟!!
آیا دوست نداشتید امام زمان شما با چنین جملاتی شما را توصیف کند و چنین جایگاهی نزد امامتان داشته باشید؟؟؟؟!!!!!
مالک حقا که شایسته حسرت و غبطه دیگرانی...)

علي (علیه السلام) در بياني كوتاه پرده از شخصيت والا و با عظمت او برداشت و همه توانمنديها و كمالات بي نهايت او را در يك جمله چنين بيان فرمود :

« كان الاشتر لي كما كنت لرسولِ الله»

«مالك اشتر براي من همانگونه بود كه من براي رسول خدا بودم»


و به اصحاب خود فرمود: ای کاش در میان شما دو نفر مثل او و بلکه یکنفر مثل او داشتم.

و نیز فرمود: او مردی بود که برای ما خیراندیش و خیرخواه و برای دشمن ما تند و سرکش بود. ما از او خرسندیم و خدا از او خرسند باشد و بر پاداش او بیفزاید.


و وقتی خبر شهادت مالک به حضرت علی رسید، آنقدر اندوهناک و محزون و متأسف شد و بر منبر رفت و خطبه ای خواند و بعد از منبر به خانه رفت و بزرگان نخع به خدمت آن حضرت برای تسلیت آمدند و آن حضرت متأسف بود و فرمود: خدا مالک را بیامرزد. به خدا قسم مرگ تو جهانی را محزون و غمگین و جهانی را خوشحال کرد. بر تو باد گریه کنان بگریند و آیا مانند مالک وجود دارد؟ و باز فرمود: چه بگویم در مورد مردی که حیاتش اهل شام را درهم شکست و مرگش اهل عراق را نابود کرده است.


مالک اشتر از زبان پیامبرہ(صلی الله و علیه و آله و سلم):
نقل است که از او نزد پیغمبر، ذکری شد. آن حضرت فرمود: او حقیقتا مؤمن است. همچنین پیغمبر در مسیر خود در تبعیدگاه ابوذر، به هنگام تجهیز و دفن ابوذر فرمود: یکی از شما در بیابانی می میرد و گروهی از مؤمنان بر او حاضر می شوند. از این رو پیغمبر بر ایمان او گواهی داد.

علي (علیه السلام) در شهادت مالك مي گريست و مي فرمود :

آيا شخص ديگري همچون مالك بوجود خوهد آمد؟

خداي مالك را رحمت كند او بر عهدش وفا كرده براهي كه بايست رفت و پروردگارش را ملاقات نمود. ما با اينكه خود را آماده ساخته بوديم كه پس از مصيبت رسولخدا (صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم) صبر پيشه كنيم با اين حال مرگ مالك از بزرگترين مصيبتهاست.

ختم اين مختصر از زندگاني مالك با اين جمله جالب به نظر مي رسد كه بر اساس آنچه از برخی بزرگان مذهب رسيده است :

مالک اشتر كسي است كه به هنگام ظهور حضرت ولي عصر (عجل الله تعالی فرجه الشریف) زنده مي شود و در ركاب حضرتش جنگ خواهد كرد.

هدیه به روح بلند مرتبه اش صلوات

یار سرّ مولا علی (علیه السلام)، میثم تمار

ميثم تمار فرزند يحيي و اهل سرزمين «نهروان‏» _ منطقه‏اي ميان عراق و ايران _ بود. بعضي او را ايراني و از مردمان فارس دانسته‏اند. به او «ابو سالم‏» هم مي‌گفتند.لقب «تمار» (خرما فروش) را هم ازآن جهت‏ به ‏او مي‏گفتند، که در کوفه خرمافروش بود. ‏ابتدا، غلام زني از طايفه «بني اسد» بود. علي ع او را از آن زن ‏خريد و آزادش کرد.که بعد از ان از ياران و شاگردان علي ع شد. همچنين وي از اصحاب پيامبر اسلام ص به شمار آمده‌است، ميثم تمار شش پسر و نوه‏هاي بسياري ‏داشت.پسران وي عبارت بودند از: عمران، شعيب، صالح، محمد، حمزه و علي.

ميثم تمار، علاوه بر آن که خود، مسلمان و شيعه‏اي ‏خالص بود، خاندانش نيز از رجال و بزرگان ‏شيعه بودند.آنان هم بطور عمده همچون وي در راه اهل بيت پيامبر اسلام ‏بودند و بيشتر آنان در شمار راويان احاديث اهل بيت نام برده شده‌اند.امامان شيعه هم، ‏به ميثم و فرزندانش اظهار محبت ‏و علاقه کرده و از آنان تجليل کرده‌اند. ‏ صالح از اصحاب امام باقر ع و امام صادق ع و شعيب از اصحاب امام صادق ع ‏بود. حتي امام باقر ع به صالح فرمودند:«من به شما و پدرتان علاقه بسيار ‏دارم.». عمران هم، از اصحاب امام سجاد ع، امام باقر و امام صادق عليهم السلام بود.

اولين برخورد حضوري و ديدار ميثم با آن حضرت در دوران خلافت علي ع ‏انجام گرفت. به دنبال همين برخورد و ملاقات بود که علي ع، تصميم گرفت ‏ميثم را از صاحبش بخرد و سپس وي را آزاد کند. سرانجام با تصميم آن حضرت، ‏ميثم به آزادي رسيد. ‏آشنايي ميثم با مولا علي ع براي او توفيقي بزرگ بود.از اين رو به شاگردي در مکتب ايشان مشغول شد. علي ع هم با مشاهده استعداد روحي ‏و زمينه مناسب وي دانش و آگاهيهاي بسياري را به او آموخت.در آن اولين ملاقات علي(علیه السلام) با ميثم، چنين گفتگويي انجام گرفت:علي(علیه السلام) پرسيد: - نامت چيست؟ سالم.- از رسول خدا شنيدم که پدرت نام تو را «ميثم‏» گذاشته است، به همان نام برگرد و کنيه‏ات را «ابو سالم‏» قرار بده. میثم گفت: خدا و رسول و اميرمؤمنان راست گفتند.

ميثم، علم تفسير قرآن را نزد علي -عليه السلام فراگرفت و از معارفي که از آن حضرت آموخته بود کتابي تدوين کرد که کتابش را پسرش از او روايت کرد. به همين جهت، ميثم يکي از مؤلفان شيعه به حساب مي‏آيد. صاحب سر اميرالمؤمنين بود و آن حضرت، وي را به طريق فهميدن حوادثي که در آينده، اتفاق خواهد افتاد، آشنا کرده بود و ميثم، گاهي برخي از آنها را براي مردم، بازگو مي‏کرد و مايه اعجاب ديگران مي‏شد.



اين دانش و آگاهي از عاقبت افراد و پيشگوييها در اصطلاح به «علم اجل‏» يا «علم منايا و بلايا» معروف است، که امامان معصوم به کساني که آمادگي و استعداد و رازداري و ظرفيت و کشش آن را داشتند، مي‏آموختند. ميثم تمار، دست‏پرورده اين مکتب بود. هرچند که اشخاص فرومايه و مغرض، يا جاهل و نادان. او را به دروغگويي متهم مي‏کردند.

روزي «ابو بصير» به امام صادق - عليه السلام عرض کرد: شما چرا از ياد دادن علم به من مضايقه مي‏کنيد؟!

فرمود: چه علمي؟ -علمي که اميرالمؤمنين -عليه السلام به ميثم ياد داده بود.

امام فرمودند: تو ميثم نيستي. آيا شده است تا به حال من مطلبي به تو بگويم و تو افشا نکرده باشي؟

نه يا ابن رسول الله! ... پس رازدار چنان علوم نمي‏باشي!

ميثم، با اين روحيه بالا و شهادت طلب، مدافعي بزرگ از حريم حق و خط ولايت‏بود. پس از شهادت اميرالمؤمنين(علیه السلام) گاهي براي زيارت به مدينه مي‏آمد، و از امام حسن و امام حسين(علیه السلام) جدا مي‏ماند. مردم کوفه و مدينه پذيراي سخنان ميثم بودند و زبان حقگو و فضيلت‏گستر ميثم، همواره در هرجا به نشر و بيان فضايل علي(علیه السلام) گويا بود، تا کوشش دشمنان امام در پنهان ساختن فضيلتهاي آن حضرت، کمتر به نتيجه برسد. اين، سفارش خود امام به ميثم بود که فضايلش را نشر دهد.

صالح - يکي از فرزندان ميثم - نقل کرده است که: پدرم گفت: روزي در بازار بودم، «اصبغ بن نباته‏» يکي از ياران علي(علیه السلام) نزد من آمد و با حالتي شگفت‏زده گفت: اي واي... ميثم! از اميرمؤمنان سخني دشوار و عجيب شنيدم. گفتم: چه شنيدي؟

گفت: شنيدم که مي‏فرمود: «حديث و سخن اهل‏بيت، بسيار سنگين و دشوار است، و آن را جز فرشته‏اي مقرب يا پيامبري صاحب رسالت‏يا بنده مؤمني که خداوند، دلش را براي ايمان آزموده است، توان تحملش را ندارد و به درک عمق آن نمي‏رسد.»

فوري برخاسته، خدمت‏ حضرت علي(علیه السلام) رفتم و از او نسبت‏به کلامي که از «اصبغ‏» شنيده بودم، توضيح خواستم. حضرت، تبسمي کرد و فرمود: بنشين! اي ميثم! آيا هر صاحب دانشي مي‏تواند هرعلمي را حمل کند و بار آن را بکشد؟! خداوند وقتي به فرشتگان گفت که مي‏خواهم در زمين، جانشيني قرار دهم، فرشتگان گفتند: خدايا آيا کسي را در آن قرار مي‏دهي که فساد کند و خون بريزد؟

آن گاه با اشاره‏اي به داستان حضرت موسي و خضر و سوراخ کردن آن کشتي و کشتن آن غلام فرمود: پيامبر ما در روز غديرخم دست مرا گرفت و فرمود: «خدايا! هرکه را من مولايش بودم، علي مولاي اوست.» ولي جز اندکي که خداوند، نگاهشان داشت، آيا ديگران اين کلام پيامبر را به دوش کشيدند و فهميده و عمل کردند؟ پس بشارت‏باد بر شما! که با آنچه از گفته پيامبر حمل کرديد و به آن متعهد مانديد، خداوند به شما امتيازي بخشيد که به فرشتگان و رسولان نداد. پس بدون پروا و گناه فضيلت ما و کار بزرگ و شان والاي ما را به مردم بازگويي کنيد

در آن عصر خفقان که نشر و پخش فضايل علي(علیه السلام) جرم محسوب مي‏شد و ممنوع بود، ميثم، رهنمود ارزنده‏اي از آن حضرت فراگرفته، کوشيد تا پاي جان به آن عمل کند. ميثم، با خبري که امام، به او داده بود، مي‏دانست که پس از شهادت مولا او را گرفته و بر شاخه نخل به دار خواهند کشيد; حتي آن درخت را هم مي‏دانست.

گاهي هنگام عبور از کنار آن درخت، علي(علیه السلام) به او مي‏فرمود: اي ميثم! تو بعدها با اين درخت، ماجراها خواهي داشت... اين د رخت‏ خرما را به چهار قسمت، تقسيم کرده و تو را از قسمت چهارم به دار مي‏آويزند. از اين رو، ميثم، خيلي وقتها پيش درخت آمده و در کنارش نماز مي‏خواند و مي‏گفت: مبارکت‏باد اي نخل! مرا براي تو آفريده‏اند و تو براي من روييده‏اي و همواره به آن نخل نگاه مي‏کرد

روزي که ابن زياد، حاکم کوفه شد، هنگام ورود به شهر، پرچمش به شاخه‏اي از آن درخت نخل، گير کرد و پاره شد. ابن زياد از اين پيش آمد، فال بد زد و دستور داد که آن را بريدند. نجاري آن را خريد و به چهار قسمت درآورد. ميثم به فرزندش صالح گفت: نام من و پدرم را بر چوب آن نخل، حک کن!

صالح مي‏گويد: نام پدرم را آن روز بر آن چوب، نوشتم. وقتي ابن زياد، پدرم را به دار آويخت، پس از چند روز، چوبه دار را ديدم، همان قسمتي از آن نخل بود که نام پدرم را بر آن نوشته بودم!.

پيشوايان دين ما - که درود خدا بر آنان باد - آشنايي‏شان با قرآن از علم الهي سرچشمه مي‏گرفت و از آن معارف والا به شاگردان و اصحاب خويش به تناسب فهم و استعداد آنان مي‏آموختند. ميثم تمار، يکي از اين شاگردان والا مقام درمکتب تفسيري علي(علیه السلام) بود. ميثم علم تاويل معاني قرآن را از آن حضرت فرا گرفت و در قرآن‏شناسي، دانا و بصير گرديد.

روزي ميثم با «ابن عباس‏» - مفسر قرآن و شاگرد علي(علیه السلام) - در مدينه ديدار کرد و به او گفت: آنچه از تفسير قرآن مي‏خواهي، بپرس! من تمام قرآن را نزد علي(علیه السلام) فراگرفتم و آن حضرت تاويل قرآن را به من تعليم فرمود. ابن‏عباس که مراتب فضل و علم و تقواي ميثم را مي‏دانست، کاغذ و دواتي طلبيد تا سخنان ميثم را در باره تفسير قرآن بنويسد. ميثم پيش از بيان تفسير، گفت: اي ابن عباس! چگونه خواهي بود وقتي که مرا مصلوب و به دار آويخته ببيني، نهمين نفري که چوبه دارش هم کوتاهتر از ديگران است؟ ....

ابن عباس گفت: کاهن هم که هستي؟! و خواست که کاغذ را پاره کند. ابن عباس از علم به آينده بي‏بهره بود، و چون چنين خبر و پيشگويي را از ميثم شنيد که از جزئيات شهادتش خبر مي‏دهد، برايش غير قابل هضم بود، از اين جهت. اين گونه برخورد کرد. اما ميثم گفت: آرامتر!...آنچه را از من مي‏شنوي بنويس و نگهدار! اگر آنچه مي‏گويم راست‏بود، نگاهش‏دار و اگر باطل بود، آن گاه پاره اش کن.... و ابن‏عباس پذيرفت که چنان کند

با آن استعداد خاص و موقعيت‏خوبي که ميثم داشت، احاديث زيادي از علي(علیه السلام) شنيده بود، و آن گونه که از گفته‏هاي پسرش بر مي‏آيد، حتي کتابي که مجموعه‏اي از احاديث‏بود تاليف کرده است، ليکن متاسفانه از نوشته‏هاي او چيزي باقي نماند و راويان ديگر هم به خاطر درک نکردن موقعيت و اهميت آن به نقل از وي نپرداختند و بيشتر آنها از دسترس دور ماند. فقط اندکي از روايات ميثم در کتابهاي حديث نقل شده است. پسرانش يعقوب و صالح از نوشته‏هاي او روايت نقل مي‏کردند

ميثم را به دار آويختند. ميثم مرگ را به چيزي نمي‏گرفت و چنان عادي و بي ‏اعتنا، آن را تلقي مي‏کرد که بر خشم دشمن مي‏افزود. ميثم تمار بر فراز دار با صدايي رسا مردم را براي شنيدن حقايق اسلام و احاديث‏ سري علي(علیه السلام) فرامي‏خواند. ميثم مي‏گفت: هرکس مي‏خواهد حديث مکنون و ارزشمند علي(علیه السلام) را بشنود، پيش از آن که کشته شوم بيايد. من شما را از حوادث آينده تا پايان جهان، خبر مي‏دهم. مردم مشتاق، پيرامون او جمع مي‏شدند. ميثم از فراز منبر «دار» براي انبوه جمعيت، سخن مي‏گفت. فضايل و شايستگيهاي اهل‏بيت پيامبر و دودمان علي(علیه السلام) را بازگو مي‏کرد و خيانتها و فسادهاي بني‏اميه را فاش مي‏ساخت.

بيان حقايق و افشاگريهاي ميثم، در آن آخرين لحظه‏هاي حيات و از بالاي دار، چنان مؤثر و تکان‏ دهنده بود که به «ابن‏ زياد» خبر دادند: اين بنده، شما را رسوا کرد. گفت: به دهانش لجام بزنيد. و ميثم، اولين کسي بود که در راه اسلام بر دهانش لجام زده شد.

پس از آن، زبان حقگوي او را، که به صراحت روز و به برندگي شمشير بود، بريدند. آن کس که مامور بريدن زبانش بود، به ميثم گفت: هرچه مي‏خواهي بگو! امير فرمان داده است که زبانت را قطع کنم. ميثم گفت: فرزند زن تبهکار -عبيدالله‏بن زياد - خيال کرده است که مي‏تواند من و مولايم را دروغگو معرفي کند! اين است زبان من. و آن مزدور، زبان ميثم را از کامش برآورد ميثم به همان حالت‏بود، تا اين که فردايش، از بيني و دهان او خون غليظ مي‏آمد و بدين صورت، طبق آن پيشگويي، موي سفيد صورتش با خون سرخ، رنگين شد.

روز سوم، مردي نزديک ميثم آمد و با نيزه به او اشاره کرد و گفت: به خدا قسم مي‏دانم که اهل عبادت بودي و شبها را به مناجات به‏سرمي‏بردي. آن گاه با نيزه، چنان ضربتي بر پهلو يا شکم ميثم فرود آورد که پيکرش دريده شد و جان پاک آن اسوه صبر و مقاومت و رشادت به افلاک شتافت و ميثم با روح بلندش معراجي والاتر را آغاز کرد; که هم‏اکنون هم، آن طيران معنوي ادامه دارد و با هر درودي که از سوي خداجويان پاکدل و وارسته، نثار آن شهيد راه فضيلت مي گردد، مقام و رتبه‏اش در فردوس اعلا و نزد پروردگار، بالاتر مي‏رود.

کيست ميثم؟

او که در عصر سکوت

يا علي گفت و سرش بردار رفت

هديه به روح بلند مرتبه اش صلوات