معماری اسلامی همانند تمامی معماری های سنتی، رابطه نزدیکی با کیهان شناسی و نظام عالم وجود، دارد. مرد سنتی در فضایی زندگی می کند که هر جز آن معنایی دارد.
" ...مردم در َاشکال و فرمها زندگی می کنند و برای نزدیکی به علی الاعلی باید در میان فرمها و اشکالی باشند که اصول الهی و عالی را باز می تابانند..." (20)

"...در نقاشی های سنتی ایرانی، فضای دو بعدی، حالتی از وجود و مرتبه ای از آگاهی و هوشیاری را می نمایاند... قوانین پرستپکتیو خاص نقاشی ایرانی، قبل از نفوذ هنر رنسانس و عوامل درونی که آن را فاسد کرد، بر اساس پرستپکتیو طبیعی قرار داشتند. پرستپکتیو طبیعی همان بود که اقلیدس (21) پایه هایش را معرفی کرد و مهندسان مسلمان بعدا آن را گسترش دادند. نقاشی به قانون این علم وفادار بود و بر اساس اصول سنت، سعی در حقه بازی و سه بعدی نشان دادن سطحی دو بعدی نداشت…پس نقاشی سطحش را کیمیا می کرد، مراتب حقیقت را نشان می داد، شما را از دنیای مادی زمینی و همچنین از ذهنیت دنیوی، خارج کرده و به مکان هایی عالی تر و ملکوتی می برد. فضایی میانی با مکان و زمان خودش، حرکت، رنگها و فرم هایی که واقعی اند، اما نه حتما آنطور که ما می بینیم فیزیکی و دنیوی. دنیایی که فیلسوفان مسلمان ایران آن را عالم خیال می‌نامیدند..." (22)

این نقاشی سنتی ایرانی نیست. مربوط به روم شرقی (بیزانس) است. اما کمابیش از همان اصولی که در اینجا بیان شد پیروی می کند.
سعی در واقع گرایی ندارد. از همان طبقه نقاشی های سنتی است که از ایران و مصر و چین باستان تا نقاشی های مینیاتور ایران پس از اسلام را نیز در بر می گیرد.
نقاشان شمایل ارتدکس سنتی هنوز تاکید دارند بر اصولشان و واقعی نبودن چهره. این بسیار متفاوت است از آنچه در اروپای پس از رنسانس واقع شد.
مخصوصا در نقاشیهای دینی. که عمق فاجعه در واتیکان و در آنچه "شاهکار" می نامند، همانند سیستین چپل (23)، نمایان است.
در اینجا لباس امپراطور روم شرقی، عبا و عمامه اش، قابل تذکر است، و تلنگری خیلی خوب برای خراب کردن باورها و تحجرهای بی اساس و جاهلانه آنها که "نگاه می کنند اما نمی بینند."

همچنین این قدیسه کلیسای ارتدوکس :

طرح خانه ای از مرحوم حسن فتحی. معمار مشهور مصری که کارهایی بزرگ در احیای معماری سنتی انجام داد.
او در نقاشی هایش نیز، مثل این کار، از اصول سنتی پیروی می کرد و مانند معماران مدرن طرح نمی زد.
تحقیق درباره او و مطالعه کتاب "معماری برای فقرا" (24) ی وی بسیار توصیه می شود.

روایت حضرت یوسف در این شاهکار نقاشی سنتی ایرانی. دوره صفوی.

روایت حضرت یوسف در فرهنگ مدرن ایرانی

چطور فرهنگ دور هم دایره نشستن، خانواده محور، ذکر خیر گفتن و خواندن ادبیات غنی نظم و نثر شد فرهنگی که نسل ها از هم گریزان و گسسته اند و حرف زدن و حرف شنیدن یادشان رفته و خانواده ها بیشتر و بیشتر تنها عامل گردهم آورنده و قبله خانه شان، آن تلویزیون لعنتی است؟

چطور فرهنگی که این را ساخت که ریاضیدانان مدرن را سر درگم می کند ...

و اینها را ...

آینه ای در موزه حرم امام رضا علیه السلام با تصویر یک نمونه از خروار خروار بازدیدکنندگانی که با دوربین های خود که جای چشمهایشان را گرفته اند،
انگار که در سوپرمارکت مشغول بارکد خوانی جنس اند، عکس و فیلم می گیرند و می روند. چقدر کم اند آن هایشان که تامل و فکر می کنند روی این زیبایی و میراث مفقود.

پایین همان آیینه. پلاک اموال آستان قدس را ببینید کجا زده اند. حماقت و بی سلیقگی در زدن برچسب های امول را زیاد در ایران دیده بودم،
ولی این یکی فعلا شاهکارشان است و مقام اول را دارد. دیگری روی منبر معروف به امام زمان واقع در زیر گنبد مسجد گوهرشاد است. منبری که استادان مسلمان
بر اساس تعالیم سنت در احتیاط و حتی الامکان اجتناب در استفاده از فلزات و مخصوصا آهن – حدید - بدون هیچ میخ و فلز ساخته اند، و حالا روی آن پلاکی فلزی فرو کرده اند.
نه محترمانه در گوشه ای. در نهایت بی شرمی و بی سلیقگی و خرابکاری زده اند وسط کار، روی یکی از نقش های ظریف اش.
این منبر و نمونه ای شبیه به آن که در آتش سوزی مسجدالاقصی سوخت و بیست و اندی سال طول کشید تا سر در بیاورند چطور دوباره بسازند هم داستانی دارد که ان شاالله بعد...