تالار گفتگوی بیداری اندیشه

بسم الله الرحمن الرحیم

عرض سلام و ادب و احترام خدمت همسنگران عزیزم.

ان شاء الله ، در این تاپیک قصد دارم یکی از خطبه های خیلی غریب و مظلوم امام علی (علیه السلام) را که کمتر سر زبان هاست، و کمتر در مجالس و محافل مورد بحث و بررسی قرار می گیرد را خدمت تان تقدیم کنم.

البته خود نهج البلاغه که یک کتاب بسیار مظلومی ست، می دانید که پروفسور "جرج جرداق" مسیحی، در کتاب "امام علی صوت العدالة الانسانیة" می گوید: بعضی از خطبه های امام علی را بیش از 200 بار خواندم و سیر نشدم، یا جناب علامه ابن ابی الحدید در شرح نهج البلاغه می گوید: خطبه شقشقیه را من ده ها بار مطالعه کردم و سیراب نگشتم. اما باور می کنید ماها متاسفانه با این کتاب بزرگ، خیلی غریبه، بیگانه و ناآشنا هستیم؟ دانشمند مسیحی می گوید من یک خطبه را بیش از 200 بار خواندم، عالم اهل سنت می گوید ده ها بار خطب علی بن ابی طالب را مورد تحقیق و مطالعه قرار دادم و بیست جلد شرح نهج البلاغه می نویسد!!
حال یک سوال، از میان خطبه های نهج البلاغه، کدام خطبه از همه مظلوم تر است؟ لابد می گوییم همه ی خطبه ها !!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!

در مظلومیت نهج البلاغه در نزد ما (خصوصا بنده) که جای بحثی نیست، حال یک خطبه از همه مظلوم تر است و آن خطبه ایست که فقط نامش را شنیدیم، و آن خطبه ی "" سَلونی قَبلَ اَن تَفقِدونی "" ست!

یکی از مظلومیت های خطبه سلونی این است که متاسفانه جناب سید رضی که جمع آوری کننده خطب نهج البلاغه ست، این خطبه را در نهج البلاغه نیاورد! چون همانطور که می دانید، نهج البلاغه سه بخش است: یک بخش خطبه ها ( یعنی سخنرانی های مولا علی (علیه السلام) ) ، یک بخش نامه ها ( یعنی مکاتبات امیرالمومنین ) ، یک بخش هم کلمات قصار ( یعنی سخنان کوتاه امام علی )
چون خطبه "سلونی قبل ان تفقدونی" نه جزء سخنرانی، نه جزء نامه و نه جزء کلمات قصار است، لذا سید رضی اصلا این خطبه سلونی را در نهج البلاغه نیاورد. شارحان نهج البلاغه مثل ابن ابی الحدید، مثل آیت الله جوادی آملی، مثل استاد علی دوانی، اینها بخشهایی از این خطبه سلونی را در کتابهایشان آوردند.


خطبه سلونی، مجموعه ای از سوالاتی ست که مردم کوفه از مولا علی (علیه السلام) می پرسیدند و مولا همه را پاسخ می دادند، و شامل چندین منبر سَلونی قَبلَ اَن تَفقِدونی بود، این خطبه شامل حدود 79 پرسش و پاسخ است که توسط یکی از محققین در یک جزوه ای گردآوری شده، متاسفانه حقیر حدود تعداد 19 سوال و جوابها را در اختیار دارم که برگرفته از چند جلسه از سخنرانی ایشان است.


به حول و قوّه الهی، بخشهایی از این خطبه، بصورت روزانه، و هر روز یک پرسش و پاسخ، تقدیم شما عزیزان می شود، تا شاید اندکی بفهمیم چه مولایی داریم و چه اقیانوسی از علوم و معارف، در این خطبه سلونی نهفته هست و ما متاسفانه از آن بیگانه و بی خبریم.

یک نکته:
در میان این پرسش و پاسخ ها، گاهی نیاز به توضیح بیشتر است تا بتوانیم جان و محتوای کلام مولا علی (علیه السلام) را در حد وسع اندک مان، فرا بگیریم. (ان شاء الله) لذا زمانی که این نیاز احساس شد، با عبارت " **توضیح بیشتر " به این مهم می پردازم.
لطفا توجه بفرمایید که " **توضیح بیشتر " جزو خطبه نیست!

یا علی گفتیم و عشق آغاز شد ...
اللهم صل علی محمد و آل محمد و عجل فرجهم

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

جناب علی بن حاتم از اصحاب مولا علی و پدر شهید، می گوید: من روزی در شهر کوفه و در منزل علی بن ابی طالب، در محضر آن حضرت نشسته بودم. ناگهان دیدم امیر المومنین برخاست، عبا بر دوش گرفت، عمامه را بر سر گذاشت، از منزل خارج شد. من هم پشت سر مولا علی از خانه خارج شدم. امیرالمومنین آهسته گام برمی داشت در حالی که لبان او مترنّم به ذکر خدا بود، تا رسید به مسجد بزرگ کوفه. مسجد کوفه مملو از جمعیت بود. به محض ورود مولا علی بن ابی طالب، جمعیت به احترام علی از جا برخاستند. شکافی در جمعیت پیدا شد. امیرالمومنین از شکاف جمعیت عبور کردند و بر روی منبر مسجد کوفه نشستند. درحالی که انگشتان دست خود را در هم تنیده بودند و بر دامن خود نشانده بودند، ابتدا حمد و ثنای الهی را بجا آوردند. وقتی حمد و ثنای مولا به پایان رسید، امیرالمومنین خطاب به انبوه جمعیت فرمود:

سَلونی قَبلَ اَن تَفقِدونی . بپرسید از من، قبل از اینکه از میان شما رخت بربندم.
فَاِنّی بــِالطّرُقِ السَّماواتِ اَعلَم مِنهُ بِالطّرُقِ الاَرض . من راه های آسمانها را بهتر از راه های زمین میدانم.
هرچه می خواهید از من بپرسید، از هر دری که می خواهید از من سوال کنید، همه را پاسخگو خواهم بود.

**توضیح بیشتر:
جناب علامه ابن ابی الحدید سنی می گوید: تنها پیشوایی که در تاریخ بشر توانست چنین ادعای بزرگی بنماید علی بن ابی طالب بود و بس.
هیچ پیشوایی در تاریخ سراغ ندارید که بتواند چنین ادعایی داشته باشد که هرچه می خواهید از من بپرسید!!!!! از هر دری می خواهید سوال کنید!!!!! کلامی باشد، فقهی باشد، فلسفی باشد، عرفانی باشد، اخلاقی و تربیتی باشد، در هر موضوعی ...

وقتی امیرالمومنین چنین چیزی فرمود که هر آنچه می خواهید از من بپرسید، آن وقت هر کس از هر گوشه ی مسجد کوفه برخاست و هر سوالی از محضر مولا پرسید، امیرالمومنین بی درنگ پاسخ داد.

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

اول

اولین سوال کننده از گوشه مسجد کوفه برخاست و
پرسید: یا علی، به من بگو از اینجا که من ایستاده ام تا عرش خدا چقدر فاصله است؟

امیرالمومنین فرمود: اولا فاصله فرش تا عرش، یک فاصله ی مکانی نیست که من به تو بگویم از اینجا تا عرش چقدر فاصله است؟! اما اگر یک مومنی خالصانه بگوید لا اله الا الله و این کلمه توحید را بر زبان خود جاری سازد، او فاصله فرش تا عرش را پیموده است! فرش و عرش را به یکدیگر دوخته است! و بعد در ادامه فرمود: اگر می خواهی عرش پروردگار رحمان را جستجو کنی، بدان قلب یک انسان مومن عرش پروردگار رحمان است.

اولین سوال کننده جواب سوال خود را گرفت و نشست.

بسم الله الرحمن الرحیم

دوم

سائل دوم از گوشه ی دیگر مسجد برخاست،
پرسید: یا علی، به من بگو واجب کدام است؟ واجب تر کدام است؟
نزدیک کدام است؟ نزدیک تر کدام است؟
عجیب کدام است؟ عجیب تر کدام است؟
مشکل کدام است؟ مشکل تر کدام است؟

امیرالمومنین در پاسخ فرمود:
واجب، ترک گناه است و واجب تر از آن توبه ی از گناه است.
نزدیک، قیامت است و نزدیک تر از آن مرگ است.
عجیب، بی وفایی دنیاست و عجیب تر از آن دل بستن به این دنیای بی وفاست.
مشکل، سرازیر قبر شدن است و مشکل تر از آن با دست خالی سرازیر قبر شدن است.

این سائل دوم هم جواب سوال خود را گرفت و نشست.

بسم الله الرحمن الرحیم

سوم

سائل سوم از گوشه ی دیگر مسجد کوفه برخاست.
پرسید: یا علی،
1. به من بگو من از کجا بفهمم خدا عبادت های مرا قبول کرد؟
2. از کجا بفهمم خدا گناهان مرا آمرزیده است؟
3. از کجا بفهمم خدا عبادت های مرا قبول نکرد و مردود اعلام شد؟
4. از کجا بفهمم خدا گناهان مرا نیامرزید و در نامه ی عمل من ثبت شد؟

امیرالمومنین فرمود:
1. اگر یک عبادتی انجام داده اید و بعد از آن عبادت خدا به شما توفیق داد عبادت دوم را انجام بدهید، آن عبادت دوم دلیل بر آن است که خدا عبادت اول را از شما قبول کرد. چون عبادت اول تان را قبول کرد لذا به شما توفیق ورود به عبادت دوم را عنایت کرد.

2. اگر شما یک گناه و معصیتی مرتکب شدید منتهی بعد از آن گناه خدا به شما توفیق داد یک طاعت و عبادتی انجام داده اید، این عبادت بعد از معصیت دلیل بر این است که خدا معصیت شما را آمرزیده است و مورد بخشش قرار داد لذا به شما توفیق داد که مرتکب طاعت و عبادتی بشوید.

3. اگر اول یک طاعت و عبادتی انجام دادید، بعد از آن عبادت مرتکب گناه و معصیتی شدید، آن گناه ِ بعد از عبادت دلیل بر این است که خدا عبادت شما را قبول نکرد و مردود اعلام شد لذا مرتکب گناه شدید، چون اگر عبادت، عبادتِ مقبول بود می بایست شما را از گناه بازدارد. همین که بعد از عبادت معصیت کردید، این معصیت دلیل بر این است که آن عبادت مقبول نبود.

4. اگر یک گناهی انجام دادید و بعد از آن مرتکب گناه دوم شدید، آن گناه دوم دلیل بر آن است که خدا گناه اول تان را نیامرزید، لذا مرتکب گناه دوم شدید. اگر مرتکب گناه سوم بشوید، گناه سوم دلیل بر این است که خدا گناه دوم را بر شما نبخشید.

این سومین سائل هم جواب سوال خود را گرفت و نشست.

**توضیح بیشتر: برای سوال و جواب ها شماره قرار داده شد تا پیدا کردن هر پاسخ برای سوالش، راحت تر باشد .

بسم الله الرحمن الرحیم

چهارم

سائل چهارم از گوشه ی دیگر مسجد کوفه برخاست.
پرسید: یا علی،
بچه ای به دنیا آمد، این بچه یک تن دارد با دو سر. آیا با داشتن این دو سر، او یک نفر محسوب می شود و از پدر یک سهم ارث می برد یا دو نفر به حساب می آید و از پدر دو سهم ارث می برد؟

امیرالمومنین فرمود: این دو سر را بخوابانید، وقتی هر دو سر به خواب رفتند آنگاه آهسته، سر اول را از خواب بیدار کنید. اگر همزمان با بیدار شدن سر اول، سر دوم هم از خواب برخاست، معلوم می شود او یک نفر به حساب می آید و از پدر یک سهم ارث می برد. اما اگر با بیدار نمودن سر اول، دیدید که سر دوم همچنان در خواب است، معلوم می شود او دو نفر محسوب می شود و از پدر دو سهم ارث می برد.

سائل چهارم هم جواب سوال خود را گرفت و نشست.

بسم الله الرحمن الرحیم

پنجم

سائل پنجم از گوشه ی دیگر مسجد کوفه برخاست.
پرسید: یا علی،
دو مادر بر سر دو بچه با هم به دعوا افتادند. این دو بچه یکی پسر است و دیگری دختر. مادر اولی می گوید پسر مال من است، دختر مال تو. مادر دوم می گوید نخیر، پسر مال من است، دختر مال تو. چگونه به دعوای این دو مادر خاتمه بدهیم؟

امیرالمومنین فرمود: دو ظرف بردارید، از شیر این دو مادر بدوشید، شیر دوشیده شده را وزن کنید، آن شیری که وزنش سنگین تر است، پسر مال اوست و آن شیری که وزنش سبک تر است، دختر مال اوست.

این پنجمین سائل هم جواب سوال خود را گرفت و نشست.

بسم الله الرحمن الرحیم

ششم

سائل ششم از گوشه ی دیگر مسجد کوفه برخاست.
پرسید: یا علی،
خدا در کتاب زبور داوود پیامبر وحی فرستاد که من چهار چیز را در چهار جا مخفی نمودم. به من بگو آن چهار چیز کدامند؟

امیرالمومنین فرمود:
1. خدا اولیای خود را در میان شما بندگان پنهان نمود پس هیچ بنده ای از بندگان خدا را کوچک مشمارید و او را مورد تحقیر قرار مدهید شاید او ولی ای از اولیای خدا باشد و شما ندانید.

2. خدا رضا و خشنودی خود را در طاعت و عبادت شما بندگان پنهان کرد پس هیچ عبادتی را کوچک مشمارید و از آن صرف نظر نکنید شاید رضای خدا در همان عبادت کوچک شما نهفته باشد و شما ندانید.

** توضیح بیشتر:
ما در اسلام یک سری عبادت های کوچک داریم که به ظاهر کوچک اند اما ثواب عظیمی در پشت آن خوابیده است، مثلا دو رکعت نافله ی نماز عشاء که بعد از نماز عشاء ، بصورت نشسته خوانده می شود، ثواب این دو رکعت به اندازه ثواب صد حج و صد عمره مقبوله در رکاب پیامبر است، عبادت به ظاهر کوچک ولی ثوابی عظیم!! یا مثلا دو رکعت نافله ی نماز صبح، یا وضو گرفتن قبل از خواب، همه ی اینها ثوابی بس عظیم دارد.

3. خدا خشم و غضب خود را در گناه و معصیت شما بندگان پنهان نمود، پس هیچ معصیتی را کوچک مشمارید و آن را مرتکب نشوید شاید خشم خدا در همان معصیت کوچک شما نهفته باشد و شما ندانید.

** توضیح بیشتر:
همانطور که می دانید گناهان دو دسته اند. ( گناهان صغیره، گناهان کبیره) حال می دانید در اسلام چند گناه و چند واجب وجود دارد؟ در اسلام 1553 تا واجب و 1448 تا گناه داریم. (توضیح بیشتر در کتاب اثبات الهداة علامه شیخ حر عاملی ) !!!!!! شایسته ست زین پس گناهان را ساده نپنداریم، شاید فردایی نباشد ...

4. خدا اجابت خود را در دعاهای شما بندگان پنهان کرد پس هیچ دعایی را کوچک مشمارید و از آن صرف نظر نکنید شاید اجابت خدا در همان دعای کوچک شما نهفته باشد و شما ندانید.

** توضیح بیشتر:
چرا گاهی وقتها دعاهای ما مستجاب نمی شود؟ قطعا خدا دعاهای ما را مستجاب می کند ولی گاهی همانی را که از خدا خواستیم، خدا به ما می دهد اگر به مصلحت ما باشد. گاهی آن چیزی را که از خدا خواستیم، خدا به ما نمی دهد چون به مصلحت ما نیست ولی در عوضش چیزی که ما از خدا نخواستیم و مصلحت ما در آن است، خدا آن را به ما می دهد. گاهی هم این دعاهای ما ذخیره قبر و آخرت ما می شود و در عالم برزخ و قیامت آنقدر پاداش به ما خواهد داد که آرزو می کنیم ای کاش هیچ دعای ما در دنیا مستجاب نمی شد و همه ی دعاها ذخیره قبر و عالم قیامت می شد.
مثل فرزندی که بیمار است و از پدر شیرینی و شکلات می خواهد!! پدر نمی دهد چون به مصلحت فرزند نیست، آیا این به این معنی ست که پدر با فرزند دشمنی دارد؟ خیر، بلکه از شدت دوستی ست که خواسته اش را به او نمی دهد و پدر به فرزند دارویی می دهد که به مصلحت اوست گرچه فرزند این را از پدر نخواسته بود.

این ششمین سائل هم جواب سوال خود را گرفت و نشست.

بسم الله الرحمن الرحیم

هفتم

سائل هفتم از جا برخاست.
پرسید: یا علی،
به من بگو الان جبرئیل امین در کجاست؟

امیرالمومنین یک نگاه به آسمان کرد و یک نگاه به سمت راست و نگاه به سمت چپ و نگاه به پشت سر.
فرمود: تمام آفرینش را نگریستم، جبرئیل را ندیدم. جبرئیل باید خودت باشی. ناگهان جمعیت دیدند این سوال کننده از وسط جمعیت خارج شد. فهمیدند او خود جبرئیل امین بود.

بسم الله الرحمن الرحیم

هشتم

سائل هشتم از گوشه ی دیگر مسجد کوفه برخاست.
پرسید: یا علی،
اگر سگی با گوسفندی مقاربت کردند، بچه ای متولد شد، این بچه حکم سگ را دارد یا حکم گوسفند را؟

** توضیح بیشتر:
ابن ابی الحدید وقتی به اینجا رسید، تاسف می خورد. می گوید ای کاش آن شب در پای خطبه سلونی علی بن ابی طالب انسان های فهیم و فرهیخته ای حضور می داشتند که سوالات عمیق علمی و حکمی از محضر مولا می پرسیدند تا پاسخ مولا برای ما آیندگان بماند ولی افسوس ...
بعضی آدمهایی که پای خطبه ی سلونی مولا علی نشسته بودند، آدمهای عوام ِ کم سوادی بودند که سوالات شان از این تیپ بود که چنین سوالی کردند!!!! مولا علی (علیه السلام) این سوال را هم بی پاسخ نگذاشتند...

فرمود: بروید ببینید این بچه علف می خورد یا استخوان می چرد؟ اگر علف می خورد، گوسفند است و اگر استخوان می چرد، سگ است.
سائل بلند شد و گفت: یا علی، گاهی می بینیم علف می خورد، گاهی استخوان می چرد.

فرمود: بروید ببینید آیا مانند گوسفند می نشیند یا مانند سگ؟
سائل بلند شد و گفت: یا علی، گاهی مانند گوسفند می نشیند و گاهی مانند سگ.

** توضیح بیشتر:
همانطور که می دانید گوسفند روی شکم می نشیند و سگ روی نشیمنگاهش.

فرمود: بروید ببینید آیا مانند گوسفند آب می نوشد یا مانند سگ آب می خورد؟
سائل باز هم گفت: گاهی مانند گوسفند آب می نوشد و گاهی هم مانند سگ آب می خورد.

فرمود: بروید ببینید آیا مانند گوسفند بول می کند یا مانند سگ؟
سائل باز هم بلند شد و گفت: یا علی، گاهی مانند گوسفند بول می کند و گاهی مانند سگ.

فرمود: بروید ببینید آیا در اول و وسط گله راه می رود یا آخر گله؟ اگر اول و وسط گله راه می رود گوسفند است، اگر آخر گله راه می رود سگ است.
سائل باز هم بلند شد و گفت: یا علی، گاهی اول، گاهی وسط، گاهی هم آخر گله راه می رود.

فرمود: پس او را بکشید، اگر شکمبه دارد، گوسفند است و اگر شکمبه ندارد، سگ است.


این سائل هم جواب سوال خود را گرفت و نشست.

** توضیح بیشتر:
جناب جرج جرداق مسیحی در کتاب "امام علی صوت العدالة الانسانیة" می گوید: ای شیعیان، افتخار کنید به چنین پیشوایی. کدام رهبر را در تاریخ بشر سراغ دارید، در هر زمینه ای از او پرسیده باشند، بی درنگ پاسخ داده باشد؟ ... ای روزگار، تو را چه شده است؟ ای کاش تمام ثروت ها و سرمایه های خود را بسیج می کردی تا در هر قرنی، یک علی تحویل جامعه ی بشریت می دادی. کمبود جامعه ی بشری ما، وجود یک پیشوایی به نام علی بن ابی طالب است. و در پایان می گوید: می دانید چرا علی را در محراب عبادت سر شکافتند؟ علی را از شدت عدالتش کشتند!!!!!!!! و او تنها پیشوای عادل تاریخ بشر است که از شدت عدلش کشته شد نه از شدت ظلمش.

بسم الله الرحمن الرحیم

نهم

از مولا پرسیدند: چه کنیم تا مشکلات زندگی در نظر ما کوچک آید؟

امیرالمومنین پنج نکته را در ارتباط با این سوال بیان فرمودند:

1. هرگاه یک مصیبت و مشکلی در زندگی شما پدید آمد، شما مشکل بزرگتر از آن را در ذهن خودتان مجسم کنید و به خود بگویید اگر به جای این مشکل وارده، آن مشکل بزرگتر بر سر من فرود می آمد، چه می شد؟ اگر مشکل بزرگتر را در ذهن مجسم کنید، تحمل این مشکلی که بر سر شما وارد شد، بر شما آسان خواهد شد.

** توضیح بیشتر:
مثلا اگر خدایی نکرده در یک حادثه ای دست کسی شکست، این شکسته شدن دست را اگر بخواهیم تحمل کنیم، در ذهن مان تجسم کنیم که اگر در این حادثه علاوه بر دست من، پا و سر و گردن و کمرم می شکست، چه می شد؟ وقتی آن مصیبت بزرگ تر را در ذهن مجسم کردید، این مصیبت وارده تحملش آسان خواهد شد.

2. رنج یک مصیبت را بر گذر زمان پخش کنید، تقسیم و توزیع کنید.

** توضیح بیشتر:
پخش نمودن رنج یک مصیبت بر گذر زمان معنایش چیست؟
به این معنی ست که غم و غصه های دیروز زندگی تان ، برای دیروز بود، تمام شد و رفت! غم و غصه های فردا هم برای فرداست که هنوز نیامده، و اصلا معلوم نیست شما فردایی داشته باشید یا نه، پس برای امروز شما، غم و غصه های همین امروز کافی ست.

3. باور کنید که رنج و غم و مشکل زندگی پایان پذیر است. هیچ غم و غصه ای برای همیشه در زندگی شما باقی نمی ماند. هر مشکلی یک مدت زمانی دارد. تا یک مدتی در زندگی شما می ماند، ماموریت خود را به انجام می رساند، به اهداف خودش دست پیدا می کند و بعد زندگی شما را ترک خواهد گفت. مشکلات پایان پذیر است.

4. آنچه بود و رفت، مثل آن که نبود.

** توضیح بیشتر:
خیلی وقتها غصه های ما بابت چیزهایی ست که به دست آوردیم، بعد از دست ما رفت و می نشینیم و غصه می خوریم. مولا می فرمایند این هم غصه خوردن ندارد، چون آنچه بود و رفت، مثل اینکه از اول آن را نداشتید، خلاص!!

5. آنچه به دست نیامد، مثل آن که بود و رفت.

** توضیح بیشتر:
خیلی وقت ها غم و غصه های ما بابت چیزهایی ست که سعی کردیم آن را به دست بیاوریم، ولی به دست نیامد. می نشینیم و غصه اش را می خوریم. این هم غصه خوردن ندارد چون آنچه به دست نیامد، مثل آن که بود و رفت.

سوال کننده نهم هم، جواب سوال خود را گرفت و نشست.

بسم الله الرحمن الرحیم

دهم

سائل دهم از گوشه دیگر مسجد کوفه بلند شد و
پرسید: یا علی، غذای روح انسان کدام است؟

امیرالمومنین فرمود: 3 چیز است؛
1. ذکری که از زبان تان عبور نماید و به قلب شما راه پیدا کند.
2. توبه ای که نصوح باشد یعنی انسان دیگر به آن گناه بازگشت ننماید.
3. موعظه ای که بر جان بنشیند و قلب آدم را زیر و رو کند.

سائل دهم هم جواب سوال خود را گرفت و نشست.