۱۶/آبان/۹۲, ۱۹:۱۴
بسم الله الرحمن الرحیم
انتقاد
غیبت
تهمت
واژه هایی که در این دوره زمانه با هم ترکیب شده اند
انتقاد چیست؟
یک نفر در حال انجام خطائیست و ما برای آنکه اصلاحگری کنیم به خود او این عیب را متذکر می شویم
این یک نوع اصلاحگری است که بسیار پسندیده است
غیبت چیست؟
این است كه در غیاب كسى سخنى گویند اما سخنى كه عیبى از عیوب او را فاش سازد، خواه این عیب جسمانى باشد، یا اخلاقى، در اعمال او باشد یا در سخنش، و حتى در امورى كه مربوط به او است مانند لباس، خانه، همسر و فرزندان و مانند این ها و وی آن ها را فاش نکند و راضی به فاش شدنش هم نباشد
تهمت،بهتان و افترا چیست؟
اگر کسی عیبی را اصلا نداشته باشد داخل در عنوان تهمت خواهد بود كه گناه آن به مراتب شدیدتر و سنگین تر است.
دو حدیث در این مورد
رسول اكرم صلىاللهعليهوآله :
أَتَدرونَ مَا الغيبَةُ؟ قالوا: اَللّهُ وَرَسولُهُ أَعلَمُ، قالَ: ذِكرُكَ أَخاكَ بِما يَكرَهُ قيلَ: أَرَأَيتَ إِن كانَ فى أَخى ما أَقولُ؟ قالَ: إِن كانَ فيهِ ما تَقولُ فَقَدِ اغتَبتُهُ وَإِن لَم يَكُن فيهِ ما تَقولُ فَقَد بَهَتَّهُ؛
آيا مىدانيد غيبت چيست؟ عرض كردند: خدا و پيامبر او بهتر مىدانند. فرمودند: اين كه از برادرت چيزى بگويى كه دوست ندارد. عرض شد: اگر آنچه مىگويم در برادرم بود چه؟ فرمودند: اگر آنچه مىگويى در او باشد، غيبتش كرده اى و اگر آنچه مىگويى در او نباشد، به او تهمت زدهاى.
الترغيب والترهيب، ج3، ص515، ح31
و از امام صادق علیه السلام
«الغیبة ان تقول فى اخیك ما ستره الله علیه ، و اما الامر الظاهر فیه ، مثل الحدة و العجلة ، فلا ، و البهتان ان تقول ما لیس فیه؛ غیبت آن است كه در باره برادر مسلمانت چیزى را بگوئى كه خداوند پنهان داشته، و اما چیزى كه ظاهر است مانند تندخوئى و عجله داخل در غیبت نیست، اما بهتان این است كه چیزى را بگوئى كه در او وجود ندارد»
اینجا روشن مى شود عذرهاى عوامانه اى كه بعضى براى غیبت مى آورند مسموع نیست، مثلا گاهى غیبت كننده مى گوید این غیبت نیست، بلكه صفت اوست! در حالى كه اگر صفتش نباشد تهمت است نه غیبت. یا این كه مى گوید: این سخنى است كه در حضور او نیز مى گویم، در حالى كه گفتن آن پیش روى طرف نه تنها از گناه غیبت نمى كاهد بلكه به خاطر ایذاء، گناه سنگین ترى را به بار مى آورد
قرآن کریم شدیدا این کار را نهی می کند که فحشاء (و به تعبیر قرآن: فاحشه) یعنی زشتیهای مسلمانان، حتی زشتیهای واقعیشان پخش بشود: «ان الذین یحبون ان تشیع الفاحشه فی الذین آمنوا لهم عذاب الیم؛ کسانی که دوست دارند فاحشه در میان کسانی که ایمان آورده اند شیوع پیدا کند برایشان عذاب دردناکی است» (سوره نور/ آیه 19)
و در آخر از امام صادق عليهالسلام :
اِذَا اتَّهَمَ المُؤُمِنُ اَخاهُ اِنماثَ الايمانُ مِن قَلبِهِ كَما يَنماثُ المِلحُ فِى الماءِ ؛
هرگاه مؤمن به برادر [دينى] خود تهمت بزند، ايمان در قلب او از ميان مىرود، همچنان كه نمك در آب، ذوب مىشود.
كافى، ج 2، ص 361، ح 1
احادیثی در این باره
غیبت چیست؟
رسولُ اللّه صلى الله عليه و آله و سلّم
لأبي ذَرٍّ: يا أباذرٍّ ،إيّاكَ والغِيبَةَ ؛ فإنَّ الغِيبَةَ أشَدُّ مِن الزِّنا ... قلتُ : يا رسولَ اللّه ، وما الغِيبَةُ ؟ قالَ : ذِكرُكَ أخاكَ بما يَكرَهُ ، قلتُ : يا رسولَ اللّه ، فإن كانَ فيهِ ذاكَ الذي يُذكَرُ بهِ ؟ قالَ : اِعلَمْ أ نَّكَ إذا ذَكَرتَهُ بما هو فيهِ فقدِ اغتَبتَهُ ، وإذا ذَكَرتَهُ بما ليسَ فيهِ فَقَد بَهَتَّهُ .
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله و سلّم - خطاب به ابوذر - :
اى ابوذر! از غيبت بپرهيز، كه غيبت بدتر از زناست ... ابوذر گويد : عرض كردم : اى پيامبر خدا ! غيبت چيست ؟ فرمود : غيبت اين است كه از برادرت چيزى بگويى كه خوش ندارد . عرض كردم : اى پيامبر خدا ! اگر آنچه درباره او گفته مىشود در او باشد چه ؟ فرمود : بدان كه اگر آنچه در او هست بگويى غيبتش كردهاى و اگر آنچه در او نيست بگويى ، به او بهتان زدهاى .
بحار الأنوار : 77 / 89 / 3 منتخب ميزان الحكمة : 436
عنه صلى الله عليه و آله و سلّم :
الغِيبَةُ ذِكرُكَ أخاكَ بما يَكرَهُ .
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله و سلّم :
غيبت آن است كه از برادرت چيزى بگويى ، كه خوش ندارد .
كنز العمّال : 8024 منتخب ميزان الحكمة : 436
عَمرُو بنُ شُعَيبٍ عن أبيهِ عن جدِّهِ : أنّهم ذَكَرُوا عندَ رسولِ اللّه صلى الله عليه و آله و سلّم رجُلاً فقالوا : لا يَأكُلُ حتّى يُطعَمَ ، ولا يَرحَلُ حتى يُرحَلَ لَهُ ، فقالَ النبيُّ صلى الله عليه و آله و سلّم :
اغتَبتُمُوهُ ، فقالوا : يا رسولَ اللّه ، إنّما حَدَّثْنا بما فيهِ ! قال : حَسبُكَ إذا ذَكَرتَ أخاكَ بما فيهِ .
عمروبن شعيب - از قول پدرش از جدّش - :
آنان در حضور پيامبر خدا صلى الله عليه و آله و سلّم از مردى سخن به ميان آوردند و گفتند : بايد غذا را در دهانش بگذارند و جهاز شترش را براى او ببندند . پيامبر صلى الله عليه و آله و سلّم فرمود : غيبتش را كرديد .عرض كردند : اى پيامبر خدا ، ما چيزى را (از معايب) گفتيم كه در او هست ! پيامبر فرمود : (براى غيبت همين) كافى است كه درباره برادرت آن بگويى ، كه در او هست .
الترغيب والترهيب : 3 / 506 / 13 ، منتخب ميزان الحكمة : 436
يعنى به حدّى ناتوان يا تنبل است كه نياز به كمك دارد، تا به او آب و غذا بدهد و براى مسافرت بايد او را بر دوش حمل كند يا بر مركبش سوار شود.
الإمامُ الكاظمُ عليهالسلام :
مَن ذَكَرَ رجُلاً مِن خَلفِهِ بما هُو فيهِ ممّا عَرَفَهُ الناسُ لم يَغتَبْهُ ، ومَن ذَكَرَهُ مِن خَلفِهِ بما هُو فيهِ ممّا لايَعرِفُهُ الناسُ اغتابَهُ .
امام كاظم عليهالسلام :
هر كس پشت سر ديگرى چيزى بگويد كه در او هست و مردم هم آن را مىدانند غيبتش نكردهاست ، اما اگر كسى پشت سرش چيزى را بگويد كه در او هست ولى مردم نمىدانند ، غيبتش كردهاست .
الكافي : 2 / 358 / 6 منتخب ميزان الحكمة : 438
غیبت كردن از چه كسانی جایز است؟
رسولُ اللّه صلى الله عليه و آله و سلّم :
أربَعةٌ لَيست غِيبَتُهُم غِيبَةً : الفاسِقُ المُعلِنُ بِفِسقِهِ ، والإمامُ الكَذّابُ إن أحسَنتَ لم يَشكُرْ وإن أسَأتَ لم يَغفِرْ ، والمُتَفَكِّهونَ بالاُمَّهاتِ ، والخارِجُ عنِ الجَماعةِ الطاعِنُ على اُمَّتِي الشاهِرُ علَيها بسَيفِهِ .
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله و سلّم :
چـهار كسند كـه غيبت كردن از آنها غـيبت نيست : فاسقى كه فسق خودرا آشكارمىسازد ، پيشواى دروغگويى كه اگر خوبى كنى ، سپاسگزارى نمىكند و اگر بدى كنى ، نمىبخشد ، كسانى كه از سر خنده و شوخى فحش مادر مىدهند و كسى كه از جماعت مسلمانان كناره گيرد و بر امّت من عيب گيرد و به روى آنها شمشير كشد .
بحار الأنوار : 75 / 261 / 64 منتخب ميزان الحكمة : 438
[b]صدق الله و رسوله
انتقاد
غیبت
تهمت
واژه هایی که در این دوره زمانه با هم ترکیب شده اند
انتقاد چیست؟
یک نفر در حال انجام خطائیست و ما برای آنکه اصلاحگری کنیم به خود او این عیب را متذکر می شویم
این یک نوع اصلاحگری است که بسیار پسندیده است
غیبت چیست؟
این است كه در غیاب كسى سخنى گویند اما سخنى كه عیبى از عیوب او را فاش سازد، خواه این عیب جسمانى باشد، یا اخلاقى، در اعمال او باشد یا در سخنش، و حتى در امورى كه مربوط به او است مانند لباس، خانه، همسر و فرزندان و مانند این ها و وی آن ها را فاش نکند و راضی به فاش شدنش هم نباشد
تهمت،بهتان و افترا چیست؟
اگر کسی عیبی را اصلا نداشته باشد داخل در عنوان تهمت خواهد بود كه گناه آن به مراتب شدیدتر و سنگین تر است.
دو حدیث در این مورد
رسول اكرم صلىاللهعليهوآله :
أَتَدرونَ مَا الغيبَةُ؟ قالوا: اَللّهُ وَرَسولُهُ أَعلَمُ، قالَ: ذِكرُكَ أَخاكَ بِما يَكرَهُ قيلَ: أَرَأَيتَ إِن كانَ فى أَخى ما أَقولُ؟ قالَ: إِن كانَ فيهِ ما تَقولُ فَقَدِ اغتَبتُهُ وَإِن لَم يَكُن فيهِ ما تَقولُ فَقَد بَهَتَّهُ؛
آيا مىدانيد غيبت چيست؟ عرض كردند: خدا و پيامبر او بهتر مىدانند. فرمودند: اين كه از برادرت چيزى بگويى كه دوست ندارد. عرض شد: اگر آنچه مىگويم در برادرم بود چه؟ فرمودند: اگر آنچه مىگويى در او باشد، غيبتش كرده اى و اگر آنچه مىگويى در او نباشد، به او تهمت زدهاى.
الترغيب والترهيب، ج3، ص515، ح31
و از امام صادق علیه السلام
«الغیبة ان تقول فى اخیك ما ستره الله علیه ، و اما الامر الظاهر فیه ، مثل الحدة و العجلة ، فلا ، و البهتان ان تقول ما لیس فیه؛ غیبت آن است كه در باره برادر مسلمانت چیزى را بگوئى كه خداوند پنهان داشته، و اما چیزى كه ظاهر است مانند تندخوئى و عجله داخل در غیبت نیست، اما بهتان این است كه چیزى را بگوئى كه در او وجود ندارد»
اینجا روشن مى شود عذرهاى عوامانه اى كه بعضى براى غیبت مى آورند مسموع نیست، مثلا گاهى غیبت كننده مى گوید این غیبت نیست، بلكه صفت اوست! در حالى كه اگر صفتش نباشد تهمت است نه غیبت. یا این كه مى گوید: این سخنى است كه در حضور او نیز مى گویم، در حالى كه گفتن آن پیش روى طرف نه تنها از گناه غیبت نمى كاهد بلكه به خاطر ایذاء، گناه سنگین ترى را به بار مى آورد
قرآن کریم شدیدا این کار را نهی می کند که فحشاء (و به تعبیر قرآن: فاحشه) یعنی زشتیهای مسلمانان، حتی زشتیهای واقعیشان پخش بشود: «ان الذین یحبون ان تشیع الفاحشه فی الذین آمنوا لهم عذاب الیم؛ کسانی که دوست دارند فاحشه در میان کسانی که ایمان آورده اند شیوع پیدا کند برایشان عذاب دردناکی است» (سوره نور/ آیه 19)
و در آخر از امام صادق عليهالسلام :
اِذَا اتَّهَمَ المُؤُمِنُ اَخاهُ اِنماثَ الايمانُ مِن قَلبِهِ كَما يَنماثُ المِلحُ فِى الماءِ ؛
هرگاه مؤمن به برادر [دينى] خود تهمت بزند، ايمان در قلب او از ميان مىرود، همچنان كه نمك در آب، ذوب مىشود.
كافى، ج 2، ص 361، ح 1
احادیثی در این باره
غیبت چیست؟
رسولُ اللّه صلى الله عليه و آله و سلّم
لأبي ذَرٍّ: يا أباذرٍّ ،إيّاكَ والغِيبَةَ ؛ فإنَّ الغِيبَةَ أشَدُّ مِن الزِّنا ... قلتُ : يا رسولَ اللّه ، وما الغِيبَةُ ؟ قالَ : ذِكرُكَ أخاكَ بما يَكرَهُ ، قلتُ : يا رسولَ اللّه ، فإن كانَ فيهِ ذاكَ الذي يُذكَرُ بهِ ؟ قالَ : اِعلَمْ أ نَّكَ إذا ذَكَرتَهُ بما هو فيهِ فقدِ اغتَبتَهُ ، وإذا ذَكَرتَهُ بما ليسَ فيهِ فَقَد بَهَتَّهُ .
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله و سلّم - خطاب به ابوذر - :
اى ابوذر! از غيبت بپرهيز، كه غيبت بدتر از زناست ... ابوذر گويد : عرض كردم : اى پيامبر خدا ! غيبت چيست ؟ فرمود : غيبت اين است كه از برادرت چيزى بگويى كه خوش ندارد . عرض كردم : اى پيامبر خدا ! اگر آنچه درباره او گفته مىشود در او باشد چه ؟ فرمود : بدان كه اگر آنچه در او هست بگويى غيبتش كردهاى و اگر آنچه در او نيست بگويى ، به او بهتان زدهاى .
بحار الأنوار : 77 / 89 / 3 منتخب ميزان الحكمة : 436
عنه صلى الله عليه و آله و سلّم :
الغِيبَةُ ذِكرُكَ أخاكَ بما يَكرَهُ .
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله و سلّم :
غيبت آن است كه از برادرت چيزى بگويى ، كه خوش ندارد .
كنز العمّال : 8024 منتخب ميزان الحكمة : 436
عَمرُو بنُ شُعَيبٍ عن أبيهِ عن جدِّهِ : أنّهم ذَكَرُوا عندَ رسولِ اللّه صلى الله عليه و آله و سلّم رجُلاً فقالوا : لا يَأكُلُ حتّى يُطعَمَ ، ولا يَرحَلُ حتى يُرحَلَ لَهُ ، فقالَ النبيُّ صلى الله عليه و آله و سلّم :
اغتَبتُمُوهُ ، فقالوا : يا رسولَ اللّه ، إنّما حَدَّثْنا بما فيهِ ! قال : حَسبُكَ إذا ذَكَرتَ أخاكَ بما فيهِ .
عمروبن شعيب - از قول پدرش از جدّش - :
آنان در حضور پيامبر خدا صلى الله عليه و آله و سلّم از مردى سخن به ميان آوردند و گفتند : بايد غذا را در دهانش بگذارند و جهاز شترش را براى او ببندند . پيامبر صلى الله عليه و آله و سلّم فرمود : غيبتش را كرديد .عرض كردند : اى پيامبر خدا ، ما چيزى را (از معايب) گفتيم كه در او هست ! پيامبر فرمود : (براى غيبت همين) كافى است كه درباره برادرت آن بگويى ، كه در او هست .
الترغيب والترهيب : 3 / 506 / 13 ، منتخب ميزان الحكمة : 436
يعنى به حدّى ناتوان يا تنبل است كه نياز به كمك دارد، تا به او آب و غذا بدهد و براى مسافرت بايد او را بر دوش حمل كند يا بر مركبش سوار شود.
الإمامُ الكاظمُ عليهالسلام :
مَن ذَكَرَ رجُلاً مِن خَلفِهِ بما هُو فيهِ ممّا عَرَفَهُ الناسُ لم يَغتَبْهُ ، ومَن ذَكَرَهُ مِن خَلفِهِ بما هُو فيهِ ممّا لايَعرِفُهُ الناسُ اغتابَهُ .
امام كاظم عليهالسلام :
هر كس پشت سر ديگرى چيزى بگويد كه در او هست و مردم هم آن را مىدانند غيبتش نكردهاست ، اما اگر كسى پشت سرش چيزى را بگويد كه در او هست ولى مردم نمىدانند ، غيبتش كردهاست .
الكافي : 2 / 358 / 6 منتخب ميزان الحكمة : 438
غیبت كردن از چه كسانی جایز است؟
رسولُ اللّه صلى الله عليه و آله و سلّم :
أربَعةٌ لَيست غِيبَتُهُم غِيبَةً : الفاسِقُ المُعلِنُ بِفِسقِهِ ، والإمامُ الكَذّابُ إن أحسَنتَ لم يَشكُرْ وإن أسَأتَ لم يَغفِرْ ، والمُتَفَكِّهونَ بالاُمَّهاتِ ، والخارِجُ عنِ الجَماعةِ الطاعِنُ على اُمَّتِي الشاهِرُ علَيها بسَيفِهِ .
پيامبر خدا صلى الله عليه و آله و سلّم :
چـهار كسند كـه غيبت كردن از آنها غـيبت نيست : فاسقى كه فسق خودرا آشكارمىسازد ، پيشواى دروغگويى كه اگر خوبى كنى ، سپاسگزارى نمىكند و اگر بدى كنى ، نمىبخشد ، كسانى كه از سر خنده و شوخى فحش مادر مىدهند و كسى كه از جماعت مسلمانان كناره گيرد و بر امّت من عيب گيرد و به روى آنها شمشير كشد .
بحار الأنوار : 75 / 261 / 64 منتخب ميزان الحكمة : 438
[b]صدق الله و رسوله