تالار گفتگوی بیداری اندیشه

نقل قول:

دیشب آخرین شب از شب‌های قدر بود و به همه‌ی شما دوستان و عزیزانی که موفق به انجام توبه شده‌اید تبریک عرض می‌کنم. یکی از مبتلابه ترین مسائلی که دامن‌گیر مؤمنین است، توبه شکنی و نقض پیمان با خداست. در این یادداشت بر آن هستم که با بهره‌گیری از رهنمودهای حاج آقا مرتضی تهرانی به آسیب‌شناسی توبه بپردازم. بسیار خوشحال خواهم شد که از تجارب ارزنده‌ی دوستان در این زمینه استفاده کنم، چون خودم هنوز نتوانسته‌ام به یک توبه‌ی نصوح و پایدار دست یابم.

مرحله اول: شناخت گناه

همان اوایلی که باب جلسات خصوصی‌ام با حاج آقا مرتضی باز شده بود، از ایشان تقاضای معرفی کتاب برای تربیت اخلاقی خود کردم. در کمال تعجب حاج آقا مرتضی فرمودند: «شما بروید داستان راستان و گناهان کبیره‌ی شهید دستغیب را مطالعه کنید!». اصولاً حاج آقا مرتضی جواب کلیشه‌ای به هیچ کس نمی‌دهند و پاسخ‌هایشان کاملاً بر اساس مخاطب است. یعنی نگاه می‌کنند که پرسشگر در چه وضعیتی است، پاسخ سؤال را مبتنی بر حال و روز او ارائه می‌دهند.

نکته‌ی اول این که برای خواباندن باد کلّه‌ی بنده می‌فرمایند برو داستان راستان بخوان، نفرمودند برو «تازیانه سلوک» علامه حسن‌زاده آملی را مطالعه کن. نکته‌ی دوم این که اگر کسی گناهان را به ظرافت و دقت نشناسد چگونه می‌خواهد از ارتکاب به آنها پرهیز کند.

حاج آقا مرتضی در یکی از جسات عمومی‌شان فرمودند: «مثلاً به شما گفته می‌شود امروز چند تا گناه کردید، شما قدری فکر می‌کنید و می‌گویید ۵ تا، ولی اگر رفتار شما را در آن روز زیر ذره‌بین بگذارند خواهید دید که ۵۰۰ تا گناه کرده‌اید. مثل بیماری که خودش فکر می‌کند یکی دو تا بیماری دارد ولی وقتی از او نمونه‌گیری می‌شود و نمونه به آزمایشگاه برده می‌شود مشخص می‌شود که صدها میکروب و انگل در بدن این فرد وجود دارد»

مرحله دوم: ریشه‌یابی گناه یا استقصاء[/b]

«انسان باید در روح خودش استقصاء کند، یعنی ریشه‌ی گناهان را پیدا کند و آنها را از ریشه درآورد. اگر این کار را نکرد مثل این است که شما برای از بین بردن علف هرز، آن را از ساقه کوتاه کنید، چهار روز دیگر این دوباره جوانه می‌زند»

فرض کنید یک نفر به دیدن فیلم‌های پورنو معتاد شده است و توبه می‌کند که دیگر مرتکب چنین کاری نشود. برای محکم‌کاری در توبه‌اش همه‌ی فیلم‌های خود را نیز پاک و معدوم می‌کند. تا اینجای کار همان بریدن علف هرز از ساقه است. اگر انگیزه‌ها، زمینه‌ها و مشوّق‌های تماشای این گونه فیلم‌ها از روح این فرد پاک نشود، به مرور با کمرنگ شدن اثر توبه، بازگشت فرد به وضعیت قبل از توبه قطعی است.

مرحله سوم: توبه باید منجر به تغییر رفتار شود

«اگر شخصی توبه کرد این توبه باید در نوع نگاه کردن او تأثیر بگذارد، عضلات گردنش را آزاد نگذارد هر چیزی را ببیند، گوشش را آزاد نگذارد هر چیزی را بشنود، با هر کسی معاشرت نکند، در روایات داریم: “من اصغی علی ناطق فقد عبده” یعنی هر کس به سخن گوینده‌ای گوش بسپارد گویی او را پرستش کرده است».

یکی از آسیب‌های توبه گذار این است که سبک زندگی او پس از توبه تغییر نمی‌کند و نتیجه‌ی ورودی‌های قبلی به فکر و روح انسان همان خروجی‌های قبلی است.

مرحله چهارم: ویتامین‌ها و پروتئین‌ها[/b]

«خدا در قرآن می‌گوید نماز از فحشاء و منکر جلوگیری می‌کند، پس چرا خیلی‌ها نماز می‌خوانند ولی باز هم گناه می‌کنند، چون این نمازشان خاصیت ندارد، از باب رفع تکلیف است»

«شما باید در روز ۱۵ دقیقه قرآن با تمرکز در یک مکان آرام بخوانید و روی معنی آن فکر کنید»

بنده بعد از یکی از سفرهایم که خدمت ایشان رسیدم، از غربت و برخی مشکلات دیگر گلایه کردم، حاج آقا مرتضی فرمودند: «قرآن روزانه‌ات را می‌خوانی؟» عرض کردم: «می‌خوانم ولی مرتب نمی‌خوانم» گفتند: «این چه حرفی است؟ مثل این که بگویی من ناهار می‌خورم ولی مرتب نمی‌خورم. قرآنت را به طور مرتب بخوان آن مشکلاتی که گفتی برطرف می‌شود» در مجموع حرفشان این بود که من آثار قرائت روزانه قرآن را در چهره‌ی تو نمی‌بینم.

شخصی که به ارتکاب معاصی عادت می‌کند، مثل انسان بیمار است. بیمار هم باید آنتی بیوتیک مصرف کند و هم ویتامین. اگر نماز با توجه خوانده نشود، قرآن به طور منظم قرائت نشود، ادعیه و اذکار روزانه ترک شود، انرژی لازم برای حرکت در مسیر بندگی وجود نخواهد داشت و اصطلاحاً تائب کم می‌آورد و مجدداً به وضعیت قبل از توبه باز می‌گردد

«وضویتان را با توجه بگیرید، قبل از ایستادن به نماز چند لحظه بنشینید و فکر کنید، این‌ها باعث می‌شود نمازتان را با حضور قلب بخوانید»

«اگر می‌خواهی نمازت را هول هولکی بخوانی که زودتر به افطار برسی، این فایده ندارد. اول قدری غذا بخور تا نمازت را با توجه بخوانی»

مرحله پنجم: ریاضات شرعیه برای برطرف شدن آثار قبلی گناهان

برخی گناهان، در روح انسان به حالت ملکه و پایدار درآمده است و صرف تصمیم به ترک آن گناه کافی نیست. حتی در مواردی که انسان بتواند به صورت ظاهری آنها را ترک کند، به محض این که تمرکز انسان از روی رفتارش برداشته شود، سیستم مغز به وضعیت Auto می‌رود و مجدداً همان گناهان تکرار می‌شود. مثل فرد بددهنی که خیلی خودش را کنترل می‌کند تا دشنام ندهد، کافی است تا اندکی عصبانی شده و عنان از کف بدهد، تا به اندازه‌ی همه‌ی فحش‌هایی که نگفته، دشنام و حرف زشت از دهانش خارج شود. اگر چه او پس از فروکش کردن عصبانیتش از کرده‌ی خودش پشیمان شود لکن در لحظات عصبانیت، فرمان در دست او نیست.

حاج آقا مرتضی برای این قبیل گناهان توصیه به انجام ریاضات شرعیه می‌کردند. ریاضت شرعی خیلی آسان و خیلی مشکل است. در یک تعریف ساده یعنی آن کاری که دلت می‌خواهد را انجام نده. مثلاً شما عادت دارید سالاد را با سس بخورید، از این به بعد بدون سس بخورید، عادت دارید در کنار غذا حتماً نوشابه باشد، به جای آن آب بخورید، یعنی به زبان خودمانی حال نفس‌تان را بگیرید.

«وقتی قوه‌ی شهوت یا غضب در کسی غالب باشد، چه بسا در لحظه‌ی ارتکاب معصیت عقلش زشتی کار را تصدیق کند، ولی زور این عقل ضعیف به شهوت و غضبش نمی‌رسد، لذا نمی‌تواند ممانعت کند از انجام آن. ریاضت شرعی باعث می‌شود عقل در وجود شما حاکم شود و این غرایزی که بیش از حد بزرگ شده‌اند، کنترل و کوچک شوند.»

مرحله ششم: توبه‌ی مجدد در صورت شکسته شدن توبه[/b]

«وضعیت انسان مؤمن باید به گونه‌ای باشد که هر لحظه در حال انابه و بازگشت به سوی حق تعالی باشد، از هر کجایی که از خط بیرون زد، دوباره برگردد. خدا رحمت کند مرحوم نیّرزاده را که در اوایل انقلاب از تلویزیون برنامه‌ای برای بچه‌ها پخش می‌کرد، به ظاهر آموزش حروف الفبا و جمع و تفریق بود ولی در واقع درس زندگی بود، مدام به این بچه‌هایی که پای تخته سیاه چیز می‌نوشتند، می‌گفت: “از خط که بیرون نزدی؟”»

یکی از مهم‌ترین آسیب‌های توبه، این است که شخص تائب با ارتکاب یک گناه فکر کند سدّ ایمان او شکسته شده است و او دیگر قادر به پایداری در برابر گناهان نیست و به اصطلاح خودش را ول و رها کند در انجام باقی گناهان. همواره باید به رحمت خدا و بازگشت به سوی حق تعالی امیدوار بود و شخص تائب باید پس از هر بار زمین خوردن رفتارش را تحلیل کند که چرا این چنین شد؟ تا بر اساس نتایج تحلیل نسبت به برطرف کردن رخنه‌ها و منفذهای توبه‌اش اقدام کند.

http://mrasadi.ir/?p=148