تالار گفتگوی بیداری اندیشه

بسم الله الرحمن الرحیم
تعريف محكم و متشابه
محكم - در مقابل متشابه - به معناي استوار و خلل ناپذير، از ريشه‏ي «حَكَمَ حَكْماً» به معناي «مَنَعَ مَنعاً» است و معناي بازداشتن و جلوگيري از هرگونه اخلال‏گري و تباهي را مي‏رساند.
راغب اصفهاني مي‏گويد: حَكَم در اصل به معناي منع نمودن و جلوگيري به كار رفته است ، البته جلوگيري از افساد به جهت اصلاح. بنابراين، به هر گفتاري كه رسا و شبهه ناپذير باشد و مورد كج فهمي قرار نگيرد، محكم مي‏گويند.
يعني: مستحكم و خلل ناپذير ( معرفت، محمد هادي، علوم قرآني، ص 271 )
آيات محكم آياتي است كه مفهوم آن به قدري روشن باشد كه جاي گفت و گو و بحث در معناي آن وجود نداشته باشد؛ مثل آيات «قل هو الله احد»، «ليس كمثله شي‏ء»، «اللَّه خالق كل شي‏ء» و ... آيات محكمات در قرآن «ام الكتاب» ناميده شده است. ام‏الكتاب يعني ريشه، مرجع و مفسّر آيات متشابه. ( تفسير نمونه، ج 2، ص32. )
متشابه از ريشه‏ي «شُبْه» (اسم مصدر)، به معناي «مثل و همانند» يا «شَبَه» (مصدر)، به معناي «همانند بودن» است، به گونه اي كه اين همانندي، مايه‏ي شبهه گردد. زيرا حقيقت پنهان گرديده، و حق و باطلِ به هم آميخته مايه‏ي اشتباه است. از اين رو گفتار يا يك كردار حق‏گونه به صورت باطل جلوه‏گر شده است و همچنين بالعکس.
راغب اصفهاني درباره‏ي متشابه در قرآن مي‏گويد: «والمتشابه من القرآن ما أشكل تفسيره لمتشابهته بغيره متشابهات قرآن آن است كه تفسيرش مشكل مي‏باشد، زيرا نمودِ آنچه هست را ندارد و به چيز ديگري شبيه است.» در مورد قرآن، آن چيز ديگر، جز ظلالت و گمراهي نمي باشد. «فماذا بَعْد الحقّ الالضلال»؛ ( يونس/ 32) پس كلام حق (قرآن كريم) هرگاه نمودي جز حق داشته باشد و به باطل شباهت داشته باشد، آن را متشابه گويند. (معرفت، محمد هادي، علوم قرآني، ص 273. )
آيا در قرآن آيات متشابه وجود دارد؟
طبق آيه‏ي شريفه «وَ هُوَ الَّذي اَنْزَلَ عَليكَ الْكِتابَ مِنْه آياتً محكماتً هُنَّ اُمُّ الكتاب و اُخَرُ متشابهات...»( آل عمران/ 7. که مي گويد: بخشي از آيات قرآن، محكم و بخشي ديگر متشابه مي‏باشد و آيات محكم را مرجع و توضيح دهنده‏ي آيات متشابه قرار دهيد، بي‏ترديد آيات متشابه در قرآن وجود دارد.
حال كه معناي محكم و متشابه روشن شد و قرآن كريم نيز به وجود آيات متشابه تصريح نموده است، به اقسام تشابه در قرآن اشاره مي‏كنيم:
تشابه اصلي و عَرَضي
تشابه در آيات قرآن، دو گونه است: تشابه اصلي و عرضي، تشابه اصلي آن است كه به جهت كوتاهي لفظ و بلندي معنا به وجود آمده است. از يک سو الفاظ و كلمات موضوعه در زبان عرب، بيش‏تر براي افاده‏ي معاني كوتاه و سطحي ساخته شده و گنجايش و كشش معاني گسترده و عميق را ندارد. و از سوي ديگر قرآن ملتزم بود از واژه‏هاي عرب و شيوه‏هاي كلامي آنان استفاده كند «اِنّا جَعَلْناهُ قُرآناً عربِياً لعلّكم تَعْقلون» ( زخرف/ 3. ) از اين رو براي معاني والا به ناچار راه كنايه و مجاز و استعاره را پيمود و اين خود، بر عرب غريب مي‏نمود، براي نمونه آيه‏ي «و ما رمَيْتَ اذرميت و لكنَ اللَّه رَمي»؛( انفال/ 17. ) ( «و چون (ريگ به سوي آنان) افكندي، تو نيفكندي بلكه خدا افكند». اشاره به قدرت ناچيز انسان در انجام افعال اختياري است. در مقابلِ عوامل مؤثر در به‏وجود آمدن آن، كه همگي با اذن الهي انجام مي‏گيرد. درك اين معنا براي عرب آن روز دشوار بود، بنابراين بوي جبر از آن استشمام مي‏گرديد.
تشابه عَرَضي در آن دسته از آيات است كه درآغازِ اسلام متشابه نبوده، مسلمانان با سلامت طبع و خلوص نيت با آن برخورد مي‏كردند. بدين لحاظ معنا و مراد آن را به خوبي درك نموده، هيچ گاه اين آيه شبهه‏اي ايجاد نمي‏كرد.
ولي پس از به وجود آمدن مسائل كلامي و رايج شدن برخي مطالب فلسفي كه جسته و گريخته به گونه‏اي ناپخته از يونان به اين ديار راه پيدا كرده بود، بر چهره‏ي بسياري از آيات هاله‏اي از غبار ابهام نمودار گشت. آياتي كه تا ديروز از محكمات بود، امروز در زمره‏ي متشابهات درآمد. اين بر اثر دست اندازي هاي نارواي برخي اهل كلام و ارباب جدل بود كه چهره‏ي تابناك اين‏گونه آيات را دگرگون ساخت و از درخشش و تابش اولي خود فرو افكند.
به عنوان مثال، در آيه‏ي شريفه‏ي «يوم يُكشَفُ عَنْ ساقٍ و يُدْعونَ الَي السُّجود فَلا يَسْتَطيعونَ» ( قلم/ 42. )كه كلمه‏ي «ساق» در آن به كار رفته است؛ استعمال لفظ «ساق» در متعارف عرب، كنايه از شدت و وخامت امر است، چنان‏چه گفته‏اند: «و قامت الحرب علي ساق؛ جنگ بر پا ايستاد» يعني شدت گرفت. «كشف ساق» كنايه از آمادگي كامل براي انجام كار است، يعني دامن به كمر زدن. زيرا لازمه‏ي آن، كشف ساق پا است. اين آيه طبق استعمال متعارف، دلالت بر آن دارد كه روز قيامت اوضاع شدت يافته، رو به وخامت مي‏گذارد و كفار در حالت سختي قرار مي‏گيرند( اكتشاف، ج 4، ص 592. ولي اشاعره و اهل تجسم آن را به ظاهر لفظ گرفته گفته‏اند: «مقصود، ساق پاي خدا است كه در آن روز برهنه شود و كفار مأمور به سجود گردند و نتوانند.» (معرفت، محمد هادي، علوم قرآني، ص 286 - 285. )
فلسفه‏ي وجود آيات متشابه در قرآن كريم
با اين‏كه قرآن نور و روشنايي و سخن حق و آشكار است و براي هدايت عموم مردم آمده است، چرا آيات متشابه دارد و چرا محتواي بعضي از آيات آن چند وجه دارد كه موجب سوء استفاده‏ي فتنه انگيزان شود؟
ممكن است جهات زير، سرّ وجود آيات متشابه باشد:
1ـ الفاظ و عباراتي كه در گفت و گوهاي انسان‏ها به كار مي‏رود، تنها براي نيازمندي‏هاي روزمره به‏وجود آمده و به همين دليل، به محض اين كه از دايره‏ي زندگي محدود مادي بشر خارج شويم و سخن درباره‏ي ماوراء الطبيعت، به ميان آيد، به روشني مي‏بينيم كه الفاظ ما قالب آن معاني نيست و ناچاريم كلماتي را به كار بريم كه از جهات مختلفي نارسايي دارد، همين نارسايي‏هاي كلمات، سرچشمه‏ي قسمت قابل توجهي از متشابهات قرآن است.(تفسير نمونه، ج 2، ص 323. )
2ـ بسياري از حقايق، مربوط به جهان ديگر يا جهان ماوراي طبيعت است كه از افق افكار ما دور مي باشد و ما به حكم محدود بودن در زندان زمان و مكان، قادر به درك عمق آن‏ها نيستيم. اين نارسايي افكار ما و بلند بودن افق آن معاني، سبب ديگري براي تشابه قسمتي از آيات است؛ مانند بعضي از آيات مربوط به قيامت و امثال آن.(تفسير نمونه، ج 2، ص 323. )
علامه‏ي طباطبايي‏رحمه الله مي‏فرمايد: «سراسر قرآن محكم است، ولي چون در نزول به نشئه‏ي فكر بشر غير معصوم مي‏رسد، تشابه صورت مي‏گيرد. همان‏گونه كه باران پيش از فرود آمدن بر زمين، كف ندارد ولي پس از فرود و حركت بر زمين، كف در آن ايجاد مي‏شود، از آسمان معرفت نيز كفِ متشابه نازل نشده است».( جوادي آملي، قرآن در قرآن، ص 416. )
3ـ صاحبان عقل و علما، انديشه‏هاي خود را به كار گرفته و با تلاش و كوشش و دقت و استدلال به مقصود حقيقي خداوند پي برند و بدين وسيله مراتب فضل و برتري آنان، بر ساير مردم روشن شود و به مراتب عالي برسند.( طوسي، التبيان، ج 2، ص 9؛ و نهاوندي، نغمات الرحمن، ج 1، ص 20. )
4ـ سري ديگر كه اخبار اهلبيت ـ عليهم السلام ـ نيز آن را تأييد کرده اند، اين است كه وجود اين گونه آيات در قرآن، نياز شديد مردم را به پيشوايان الهي (راسخان در علم) و پيامبرصلي الله عليه وآله و اوصياي او روشن مي‏سازد و سبب مي‏شود كه مردم، به جهت نياز علمي به سراغ آنان بروند و رهبري ايشان را به رسميت بشناسند و از علوم ديگر و راهنمايي‏هاي مختلف آنان نيز استفاده كنند.( تفسير نمونه، ج 2 ص 324، جوادي آملي، قرآن در قرآن، ص 418.)
معرفي منابع جهت مطالعه بيشتر:
1. آشنايي با علوم قرآني، محمد رادمنش.
2. درآمدي برتاريخ و علوم قرآني، علي حجتي کرماني.
3. درسنامه علوم قرآني، حسين جوان آراسته.
منبع : مرکز مطالعات و پاسخگویی به شبهات

بنام خدا

ابتدا ایه 7 سوره آل عمران با هم میخوانیم

او کسی است که قران را برای تو ارسال داشت برخی از آن آیات محکمات اند که اساس کتاب همین است وبقیه متشابهات اند اما کسانیکه در دلهایشان بیماریست بمنظور ایجاد فتنه به ایات متشابه مراجعه وآنرا تاویل میکنند درحالیکه تاویل انهارا کسی جز خداوندنمیداند وراسخون درعلم میگویند ما میپذیریم که همه انها از جانب خداوند است وجز صاحبان خرد بدین امر متذکر نمیشوند.

همانگونه که در این آیه آمده است آیات قران بردوگونه است آیات محکمه وآیات متشابهه

ایه محکمه آیه ای است که معنا ومفهوم آن برای هر خواننده وشنونده ای(البته بزبان مادری)قابل درک وفهم است حتی اگر شنونده ویا خواننده ازکمترین سواد وعلمی برخوردار باشد مثال سوره توحید را با ترجمه پارسی مینویسیم

بگو ای پیامبر خداوند یکتاست او بی نیاز است نه زاده شده ونه میزاید واوهمتا وهمسر ندارد.

مفهوم این ایات برای همه انسانهای روی زمین ازابتدا تا پایان راه روشن وقابل درک است خدائی یکتا بی پدر ومادر وفرزند وهمسر وبی نیاز این آیات بخشی از ایات محکمه قران کریم است مثال دیگرآیه 40 سوره احزاب

محمد پدر ی از مردان شما نیست بلکه اوفرستاده خداوند وآخرین پیامبران است.وخداوند برهمه چیز آگاه است

در این آیه نیزصریحا رسالت وخاتمیت پیامبری محمد آمده است ودر هرزبانی برای هرصاحب زبانی وبا هرمیزان دانش قابل درک وفهم است

بنابراین آیات محکمه آیاتی است که نیاز به تفسیر ندارد وبیش از چهار پنجم قران کریم حاوی آیات محکمه است وهمین آیات در قرآن کریم ملاک زندگی وراهنمائی همه انسانهاست.

آیه متشابهه آیه ایست که مراد ومعنای آن چندان رسا نیست ممکن است معانی گوناگون داشته باشد .ممکن است معانی متضاد داشته باشد ممکن است دارای ابهام باشد ویا بسیار پیچیده بهرحال اگر مفهوم آیه ای رسا نباشد در حوزه تشابهات قرار میگیرد

قرآن کریم برای پی بردن به مفهوم آیه متشابهه میفرمایند تنها خداوند است که تاویل انهارا میداند وراسخون درعلم که مراد از انان معصومان هستند با اجازه خداوند ازآن آگاهند مثال :همه مقطعات قران مانند الم الر یس

مراد ازآیات مقطعه روشن نیست برای درک این آیات راهی جز مراجعه به تاویل معصوم نیست که ازسوی خداوند به انان اعطا میگردد


تعداد آیات متشابه: عدد دقیقی وجود ندارد اما گفته میشود که حدود تا یکهزار آیه در این زمینه وجوددارد علت اصلی این اختلاف در تعداد اینستکه درک آیات برای اشخاص با توجه به میزان دانش انان نسبی است یعنی ممکن است آیه ای برای یک فرد متخصص قابل درک باشد اما برای فردی عادی غیر قابل درک بنابراین یک آیه میتواند برای شخص محکمه وبرای دیگری متشابهه باشد وهرچقدر دانش فرد بالاتر رود ازآیات متشابه برای او کاسته میشود تا جائیکه برای امامان معصوم همه آیات محکمه اند وشاید درست تر باشد که بگوئیم ممکن است برخی از آیات نیز برای آنان متشابه خواهد بود چرا که علم الهی بینهایت است وهمه آن دراختیار معصومان نیز نمیتواند قرار گیرد برای مثال

ازتو میپرسند که روح چیست؟ به آنان بگو روح از امور پروردگار است در اینجا خداوند مراد ازروح را نیز برای پیامبر بیان نکرده است تا به دیگران منتقل کند پس امری است که دانش آن خاص پروردگار است.
نتیجه اینکه بخش بزرگی از قران کریم قابل درک همه انسانهاست واینها ایات محکمات اند بقیه بستگی به شخصیت افراد دارد که اگر توان درک مطلب را داشته باشند آیه محکمه واگر نباشند آیه متشابهه است و درپایان برخی از ایات نیز برای معصومان متشابه خواهد بود. وشاید روزی حقیقت بر همگان آشکار گردد ویا ازمواردی باشد که جز برای پروردگار هرگز آشکار نشود.قرآن کریم همانند اقیانوسی است که هرکسی بمیزان توانش ازآن بهره میبرد واین همان مفهوم واقعی آیه محکمه است

بسم الله الرحمن الرحیم
سلام
وقتی در آیه تطهیر داریم که خدا برای این خاندان چیزی از پلیدی قرار نداده
یعنی اشتباهی از ایشان سر نمیزنه که به موجب اون سرپیچی از فرمان خدا کرده باشن
یعنی هرچه هست از محکماته نه متشابهات
البته نتیجه گیریه شما هم جزو متشابهاته
برای بنده از از محکماته که چیزی برای امام معصوم پوشیده نیست
درحالی که برای شما از متشابهاته
متوجه میشین که منظورم چیه!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!
ایه 7 سوره آل عمران با هم میخوانیم

او کسی است که قران را برای تو ارسال داشت برخی از آن آیات محکمات اند که اساس کتاب همین است وبقیه متشابهات اند اما کسانیکه در دلهایشان بیماریست بمنظور ایجاد فتنه به ایات متشابه مراجعه وآنرا تاویل میکنند درحالیکه تاویل انهارا کسی جز خداوندنمیداند وراسخون درعلم میگویند ما میپذیریم که همه انها از جانب خداوند است وجز صاحبان خرد بدین امر متذکر نمیشوند.
مثالش هم عید غدیر خم هست
که خدا دین رو کامل کردند
صلوات
اللهم صل علی محمد و آل محمد و عجل فرجهم
یا الله
التماس دعا

بنام خدا
باسلام وتشکر ازتوجه شما بنده مطالب شمارا رد نمیکنم چون منافاتی با مطلب بنده ندارد قصد بنده اینستکه قران کتاب مبین است ودرآن همه چیز هست که همان علم خداوند است بدیهی است که علم خداوند بی نهایت است ودرظرف محدود انسان نمیگنجد حتی اگر امام باشد وضروتی هم وجودندارد تا امام وپیامبر همه چیزرا بدانند آنان آنچه را که مورد نیاز بشر است میدانند آنهم با اجازه خداوند ولذا درمورد جوهرروح پاسخ خداوند به پیامبرنیز سربسته بود یعنی ایشان نیز نباید آنرا بدانند .بنابراین عدم آگاهی پیامبر وامام به همه کائنات نقص آنان نیست بلکه عدم امکان درمیان است اگر آنان همه چیزرا بدانند دیگر با خدا چه تفاوتی دارند؟واز خدا بی نیاز میشوند بنابراین به باور بنده ایاتی هست که برای معصومان نیز متشابه است وروزی آن تشابه نیز برای آنان برطرف خواهدشد موفق باشید

باسلام وتشکر شاید شما جایگاه خداوند را نمیشناسید والا امامان را در شان خدا قرار نمیدادید هر وکیل ونائبی هم در حدود نیابت ووکالت ماموریت وصلاحیت دارد بناربراین خداوند خالق هستی ومدیر هستی وهمه هستی ازازل تا ابد است اما پیامبران وامامان مخلوق خداوند ومتعلق به جهان ناسوت انهم دنیای مابوده وماموریت انان برای انسان وجن است نه گذشتگان ونه ایندگان پس ازپایان عمر بشر پس محدوده انان همین دنیای ماست وزیاد انانرا مقام اضافی ندهید که شرک است وهمان راهی میروید که علی خدایان رفتند ودیگران پس همه چیزراهمگان دادند وهمگان ازمادر زاده نشده است وان خداوند است والسلام

سلام علیکم
همکار گرام
behabadi

لطف کنید مستند و سخن بگید و هرجا نظر و عقیده شخصی شما هست از نکاه شما محترم ولی برای دلایل و مدارکی که از غیر هست لطف کنید مستند گویی کنید.
درباب ایات هم بجای معنی فارسی لطف کنید از عبارات خود قران کریم نقل کنید و در کنارش اگر نیاز بود معنا بیاورید.
مطالبی رو دوستان تذکر دادن البته برای عدم تکرار دیگه نمیارم
با تشکر از شما.