تالار گفتگوی بیداری اندیشه

روزی ناصرالدین شاه تفألی به دیوان حافظ زد که این غزل آمد:

بلـبلی برگ گـلـی خـوشرنگ در مـنقـار داشت
وانـدر آن بـرگ و نوا خوش ناله های زار داشت ...

او شعرای دربار را جمع کرده واز آنها پرسید: "چرا خواجه تناقض گویی کرده؟ اگر بلبل خوش است چرا ناله های زار دارد ؟"

شعرای دربار از پاسخ عاجز ماندند او به "وصال شیرازی" نامه نوشت و از او پاسخ خواست.
نامه رسان زمانی نزد وصال رسید که او در مجلس ختم برادرش نشسته بود.
وصال به نامه رسان گفت: "چند روز بعد جواب را برای شاه ارسال می کنم."
پس از چند روز جواب نامه بدست شاه رسید که بدین صورت شروع شد:

تشکر از شما

بلبل و برگ گلش چطوری شد 356؟

سلام،طاعاتتون مقبول

بنده ` بلبلی برگ گلی` رو که در شعر جناب حافظ بود، حساب کردم شد ۳۵۶
البته حرف گ تو حروف ابجد نیست ولی تو یه سایتی نوشته بود ۲۰ حساب میشه، نمیدونم درسته یا نه

(علی=۱۱۰) + (حسن= ۱۱۸) + (حسین= ۱۲۸) =۳۵۶

سلام
حالا منظور!؟

(۲۴/تیر/۹۴ ۱۴:۲۸)قلب نوشته است: [ -> ]سلام
حالا منظور!؟

دانی چه گفت مرا آن بلبل سحری
تو خود چه آدمیی کز عشق بی‌خبری

اشتر به شعر عرب در حالتست و طرب
گر ذوق نیست تو را کژطبع جانوری

من هرگز از تو نظر با خویشتن نکنم
بیننده تن ندهد هرگز به بی بصری

از بس که در نظرم خوب آمدی صنما
هر جا که می‌نگرم گویی که در نظری

دیگر نگه نکنم بالای سرو چمن
دیگر صفت نکنم رفتار کبک دری

کبک این چنین نرود سرو این چنین نچمد
طاووس را نرسد پیش تو جلوه گری

هر گه که می‌گذری من در تو می‌نگرم
کز حسن قامت خود با کس نمی‌نگری

از بس که فتنه شوم بر رفتنت نه عجب
بر خویشتن تو ز ما صد بار فتنه‌تری

باری به حکم کرم بر حال ما بنگر
کافتد که بار دگر بر خاک ما گذری

سعدی به جور و جفا مهر از تو برنکند
من خاک پای توام ور خون من بخوری

شعر : سعدی

بیا که قصر امل سخت سست بنیادست


بیار باده که بنیاد عمر بر بادست


غلام همت آنم که زیر چرخ کبود


ز هر چه رنگ تعلق پذیرد آزادست


چه گویمت که به میخانه دوش مست و خراب


سروش عالم غیبم چه مژده‌ها دادست


که ای بلندنظر شاهباز سدره نشین


نشیمن تو نه این کنج محنت آبادست


تو را ز کنگره عرش می‌زنند صفیر


ندانمت که در این دامگه چه افتادست


نصیحتی کنمت یاد گیر و در عمل آر


که این حدیث ز پیر طریقتم یادست


غم جهان مخور و پند من مبر از یاد


که این لطیفه عشقم ز ره روی یادست


رضا به داده بده وز جبین گره بگشای


که بر من و تو در اختیار نگشادست


مجو درستی عهد از جهان سست نهاد


که این عجوز عروس هزاردامادست


نشان عهد و وفا نیست در تبسم گل


بنال بلبل بی دل که جای فریادست


حسد چه می‌بری ای سست نظم بر حافظ


قبول خاطر و لطف سخن خدادادست

تشکر از شیدا خانم

چند نکته عرض کنم:

تشکر از برادر عزیزم حسن آقا، که ارادت ویژه خدمتشون دارم

در مورد حرف گ ، همون معادل ک محسوب میشه در دایره ابجدی، منتهی دیگه تو حوزه اذکار و اوراد گ نداریم، ولی برخی فارسی زبانها در ماده تاریخ ها و امثال اینها از گ استفاده می کردند.
مثلا یادمه آقای حسن زاده در هزار و یک کلمه از عجایب ابجدی که یاد کرده بود
به مساوی بودن ابجد
زمزم و آب زندگی اشارده کرده بوده.


در مورد شعر حافظ هم این مطلب استثنا نیست
مثلا همون شعری که در وصف حضرت عباس روحی فداه سروده که شاه شمشاد قدان و .... (که تو یه پستی از تالار ذکر شد)

این داستان بلبل و برگ گل یه جور دیکه هم نقل شده:


البته مسحضرید که مرحوم علامه طهرانی بعد از نقل مطالب مربوط به اون بیت حافظ
مرید پیرمغانم ز من مرنج ای شیخ که مرحوم ضیاء دری از این شعر تفسیری کرد و بعد مرگش شیخ ضیاء رو دیدند و گفت معنای شعر برام جور دیگه کشف شده

می گه: شعر حافظ دارای بطونه:
معانى متضادّى در شعر نيست؛ بلكه اين معانى، تو در تو و باطن در باطن است. و همه اشعار حافظ از يك رموز خاصّى كه حاكى از كنايات بديعه و اسرار مخفيّه و معانى عميقه‏اى است حكايت مى‏نمايد. ص 485 از روح مجرد

لذا بیان حضرتعالی هم درباره معنای دوم میتونه از همین باب باشه

در مورد اشکال ادبی هم به ذهنم رسیده بود که باید شعر رو اینجور خوند: برگ ُ گلی (یعنی برگ همراه گل)
ظاهرا مربوط به داستانیه که حسنین در آغوش یا نزد امیرالمومنین بودند و پیامبر اکرم داستان شهادت این دو برای حضرت تعریف می کنه و امیرالمومنین شروع به گریستن می کنه
حالا باید ببینیم این جریان واقعا مستنده یا نه

حقیقتا استفاده کردم استاد گرامی ام آقا محمد هادی عزیز
خداوند خیرتان دهد.

خواهش می کنم، البته حسن آقا شما کم کار شدید تو تالار ان شاء الله که بنده و سایر دوستان را از پست های مفیدتون بیشتر بهره مند کنید

چون شاید روح مجرد را دوستان نداشته باشند-که البته حتما بخونن، حضرت آقا خیلی از این کتاب تمجید کردند و حداقل هفت بار این کتاب را مطالعه کردند- با اینکه معمولا در نقل این حکایات ظریف و خاص خوشبختانه یا بدبختانه بخل دارم، ولی مطلبی که از مرحوم دری عرض کردم را کامل میارم، و دوستان هم این مطالب و ظرایف را هر جایی و در هر مکانی نقل نکنند.


ثوابش هدیه به روح لسان الغیب حافظ صلوات الله علیه.


حاج سيّد ضياء الدّين دُرّىّ و خواب عجيب در تفسير بيت حافظ

در شب سوّم ربيع الثّانى يكهزار و چهارصد و دوازده هجريّه قمريّه، أخ الزّوجه حقير: حجّة الاسلام آقاى حاج سيّد حسن معين شيرازى دامت‏ معاليه در بنده منزل در مشهد مقدّس بودند، و از ايشان خواب جالبى را نقل نمودند كه ذكرش مقرون به لطف است:
معمولًا در طهران، هر واعظى را كه براى يك دهه براى منبر رفتن در مجلسى دعوت ميكردند، در شب آخر وى را براى همان دهه از سال ديگر نيز دعوت مى‏نمودند. در آخرين سالى كه مرحوم دُرّى در قيد حيات بود، يكشب از دهه محرّم (شب هشتم يا نهم) جوانى از ايشان قبل از منبر سوال ميكند كه: مراد از اين شعر چيست‏

مريد پير مغانم ز من مرنج اى شيخ
چرا كه وعده تو كردىّ و او بجا آورد

مرحوم درّى ميگويد: جواب اين سوال را در بالاى منبر ميدهم تا براى همه قابل استفاده باشد.
ايشان در فراز منبر از قضيّه نهى آدم أبو البشر از خوردن گندم، و داستان نان جوين خوردن أمير المؤمنين عليه السّلام را در تمام مدّت درازاى عمر بيان مى‏نمايد، و حتّى اينكه آنحضرت در تمام مدّت عمر ابداً نان گندم نخورد و از نان جوين سير نشد.
و سپس ميگويد:
مراد از شيخ در اين بيت، حضرت آدم على نبيّنا و آله و عليه السّلام است‏
كه وعده نخوردن از شجره گندم را در بهشت داد ولى به آن وفا نكرد و از امر خداوند سرپيچى نمود و گندم را تناول كرد. و مراد از پير مغان حضرت أمير المؤمنين عليه السّلام است كه در تمام مدّت عمر نان گندم نخورد، و وعده عدم تناول از شجره گندم را او ادا كرده و به اتمام رسانيد.
اين مجموع تفسير اين بيت بود كه وى بر سر منبر شرح داد و منبرش را خاتمه داد.
قبل از پايان سال، مرحوم درّى فوت ميكند؛ و لهذا در سال بعد، در دهه محرّم در آن مجلس مَدعُوّى كه بايد حضور داشته باشد، نمى‏تواند شركت نمايد.
درست در سال بعد در دهه محرّم در همان شبى كه اين جوان سوال را از مرحوم درّى ميكند، وى را در خواب مى‏بيند كه: مرحوم درّى به نزد او آمد و گفت: اى جوان! تو در سال قبل در چنين شبى از من معنى اين بيت را پرسيدى و من آنطور پاسخ گفتم. امّا چون بدين عالم آمده‏ام، معنى آن، طور ديگرى براى من منكشف شده است:
مراد از شيخ حضرت إبراهيم عليه السّلام است، و مراد از پير مغان حضرت سيّد الشّهداء عليه السّلام؛ و مراد از وعده، ذبح فرزند است كه حضرت إبراهيم بدان امر خداوند وعده وفا داد، امّا حقيقت وفا را حضرت أبا عبد الله الحسين عليه السّلام در كربلا به ذبح فرزندش حضرت علىّ أكبر عليه السّلام انجام داد.
فرداى آن شب، اين جوان در آن مجلس معمولى همه ساله مرحوم درّى مى‏آيد و اين خواب خود را بيان ميكند. و معلوم است كه با بيان اين خواب چه انقلابى در مجلس روى داده است.

بعد علامه طهرانی فرموده:
شعر حافظ معنى اوّليش معنى عامّ است؛ يعنى مراد از شيخ همان‏ علماى ظاهرند كه از باطن خبرى ندارند، و معنى پير مغان استاد اخلاق و عرفان است كه رشته تربيت نفسانى بدست اوست؛ و مراد از وفاء به وعده ننمودن شيخ و انجام وعده پير مغان، پابند نبودن برخى از دسته اوّل به اصول اعمال و زهد از دنيا، و ملتزم بودن دسته دوّم به اصول تزكيه نفس و عدم توجّه به زخارف مى‏باشد. امّا معنى دوّمى را كه مرحوم درّى نموده بود، لطيفه استنباطى است كه دقيق‏تر است؛ و با حفظ معنى اوّل جاى خود را ميتواند به خوبى نشان دهد. و امّا معنى سوّمى را كه در خواب ديده است، دقيق‏تر از معنى دوّم مى‏باشد؛ و با حفظ معنى اوّل و همچنين حفظ معنى دوّم كه بجاى خود صحيح مى‏باشند، معنى خود را بطور جالب و دلنشين اظهار ميكند.
و بنابراين، معانى متضادّى در شعر نيست؛ بلكه اين معانى، تو در تو و باطن در باطن است. و همه اشعار حافظ از يك رموز خاصّى كه حاكى از كنايات بديعه و اسرار مخفيّه و معانى عميقه ‏اى است حكايت مى‏نمايد.


لازم به ذکر می دونم که مرحوم ضیاءدری از شاگردان حکیم جلوه بوده و از اهل علم به شمار می رفته و چند اثر فسلفی را تصحیح و چاپ کرده بود