کبر گناه کبیره

[میثاق]

به نام خدا
در ارسال قبلی به تعریف و درجات کبر و مصادیق آن پرداختیم . در این بخش به سه موضوع دیگر پیرامون کبر می پردازیم:

1. نشانه ها و علائم کبر
2. آثار کبر
3. علاج و درمان کبر

نشانه ها و علائم کبر:
در دنیای مادی امروز که همه خود را بر اساس مفاخرشان ، خود را به دیگران می شناسانند و از آن سوءاستفاده می کنند ، کمتر کسی را خواهید دید که حتی برای لحظاتی به این صفت شیطانی مبتلا نشده باشد . از این رو کسی که به این صفت ناپسند گرفتار شده باشد ، دارای خصوصیات زیر است :

1 . هنگامی که با افرادی مثل خود درباره مطلبی به بحث و گفتگو بپردازد ، سخن حق و درست را با کمال میل می پذیرد درصورتی که پذیرفتن آن برایش سنگین باشد و یا نخواهد به حق اعتراف کند ؛ دچار تکبر است.

2. اگر در مجلس و محفلی وارد شود و ببیند دیگران در جایگاه بهتر و بالاتری در مجلس نشسته اند و یا هنگام راه رفتن به سبب اینکه دیگران جلوی او را می روند ، ناراحت شود و احساس سنگینی کند ، چنین فردی دچار غرور و خودخواهی است.

3. اگر فردی که به لحاظ مالی در موقعیت مناسبی نیست و یا اینکه منزل او در منطقه مناسبی واقع نشده است ، او را دعوت کند ؛ دعوت او را به سبب فقر او نپذیرد ، دچار است.

4. در سلام کردن بر دیگران پیشی نمی گیرد.

5 . پوشیدن لباس های ارزان قیمت و قدیمی برایش سنگین است و در شأن خود نمی داند . (اگر به سبب اینکه لباس ارزان قیمت و یا نامناسب بپوشد ، مورد تهمت و غیبت دیگران قرار گیرد و آبرویش در خطر باشد ، می تواند لباسی مناسب با منزلت خود بپوشد.)

6 . غذا خوردن با شاگردان و خدمتگزاران را بر سر یک سفره نمی پذیرد و آن ها را حد خود نمی داند.

آثار کبر :
داشتن هرگونه صفات بی تردید آثاری را بر زندگی انسان به همرا دارد . گناه هم جز آن دسته از اعمالی است که آثار آن همه را در آتش خود می سوزاند . کبر جزء گناهان کبیره ایست که انسان را به نابودی و هلاکت می کشاند و آثار و تبعات زیر را برای فرد متکبر به همرا دارد:

1 . کبر زیور شیطان است ، سر منشأ طغیان و سرکشی انسان و به دام انداختن او در سایر گناهان ، کبر است .
2 . این صفت به سبب اینکه فرد را در دام سایر گناهان می اندازد ، موجب هلاکت انسان چه در دنیا و چه در آخرت می شود .و دنیا و آخرت فرد را تلف می کند .

3 . با دل انسان مثل زهرهای کشنده می جنگد و او را پست می کند و برای فاخر نشان دادن خود حاضر به هر کاریست .
4 . سبب می شود که خدا و دیگران را دشمن خود کند .
5 . آفت عقل و خرد فرد است و موجب ضایعگی عقل می شود وبه همین علت فرد به کارهای احمقانه دست می زند .
6. اعمال نیک و صالحش باطل می شود .
7 . فرومایگی فرد متکبر بالاخره ظاهر می شود و در برابر خدا و دیگران ذلیل می شود .
8 . مردم او را کوچک می شمارند و در برابرشان شکسته می شود .
9 . به فرموده پیامبر اسلام ( صلی الله علیه و آله وسلم ) در قیامت مانند مورچه ای آدم نما محشور می شود ، به گونه ای دیگران او را نخواهد دید و لگدمالش می کنند . (1)
10 . خداوند فرد متکبر را بوسیله افراد دیگر عذاب می نماید .

راه های علاج کبر :
1 . اولین راه درمان این بیماری ، شناختن خدا و شناختن خود است . فرد باید به این حقیقت دست یابد که خدا ، بی نیاز مطلق است و انسان از بدو آفرینش و تا لحظات پایانی زندگی و حتی پس از آن محتاج و وابسته مطلق به خداوند است . تفکر در ابتدای خلقت خود و اینکه از آبی جهنده و گندیده که در ابتدا هیچ امتیازی نداشت ؛ و اینکه سرانجام مرداری بد بو و متعفن هستیم ؛ شاید ما را از فخرفروشی و غرور نجات دهد .

امیرالمؤمنین ( علیه السلام ) در حکمت 454 نهج البلاغه می فرمایند :
" فرزند آدم را با فخرفروشی چه کار ؟ او که در آغاز نطفه ای گندیده و در پایان مرداری بد بوست . نه می تواند مستقلا روزی خویشتن را فراهم کند و نه مرگ را از خود دور سازد . "

2 . علت کبر و غرور خود را شناسایی کند و بداند که نه مقام و منسب و ثروت ، نه زیبایی و ظاهر فریبنده ، نه ایمان و عبادات ، نه طایفه و قبیله و نه آباء و اجداد هیچ کدام از آن خود فرد نیست و همگی در سایه لطف خداوند به او عطا شده است و هر زمان که خدا بخواهد ، همه آن ها را از فرد خواهد گرفت .
به قول شاعر :
بر مال و جمال خویشتن غره مشو کانرا به شبی بزند و این را به تبی

3 . یکی دیگر از راهای درمان کبر ، عبادت و اطاعت خداست .
امیرالمؤمنین علی (علیه السلام) می فرمایند :
" نماز برای علاج کبر است ."
همچنین ایشان در نهج البلاغه در خطبه 192 می فرمایند :
" خدای تعالی بندگان مؤمن خود را بوسیله نماز و زکات و روزه های واجب ، از مرض کبر نگه می دارد تا نفس هایشان رام گردد و دلهایشان ساکن شود و هرگونه کبر و تبختر ( غرور و فخر فروشی ) از آن ها بیرون گردد. "
و در آخر سخن خود را با کلام زیبای خاتم انبیاء محمد مصطفی (صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم) به پایان می رسانیم .
"محبوب ترین و نزدیک ترین شما به من در روز قیامت ، کسی است که اخلاقش نیکوتر و تواضعش بیشتر باشد و دورترین شما از من در روز قیامت ، تکبرکنندگانند . "(2)
به امید آنکه از نزدیکان حضرت باشیم .


حدیثی از امام صادق ( علیه السلام ) نقل شده است که ایشان می فرمایند :
" امیرالمؤمنین فرمودند : هیچ بنده ای نیست مگر اینکه چهل لطف و توفیق از ناحیه خداوند دارد تا اینکه چهل گناه کبیره مرتکب شود . زمانیکه چهل گناه کبیره کرد ، پرده ها و الطاف خدا برداشته شود ، خدا به ملائکه وحی فرماید : با بال و پر خود بنده مرا بپوشاند ( و او را حفظ کنید ) . پس ملائکه او را با پرهای خود می پوشانند ، پس بنده تمام گناهان را انجام می دهد تا اینکه مردم او را با اعمال قبیح او تعریف و گفتگو نمایند . ملائکه گویند : خدایا این بنده تو تمام گناهان را عمل کرد و ما از اعمال او حیا می کنیم ، پس خداوند به آن ها وحی نماید ؛ بالهای خود را بردارید و از او کنار روید. "

پی نوشت :
1 .المحبة البیضاء . جلد 6
2 .بحارالانوار به نقل از کتاب گناهان کبیره شهید آیت الله دستغیب
3 . کتاب گناهان کبیره شهید آیت الله دستغیب