تحقیقی پیرامون موسیقی (مقاله ای از گروه بیداری اندیشه)

[بیداری اندیشه]

- حضرت «امام خمینی(رحمة الله علیه)» درباره موسیقی و غافل شدن انسان در جایی با این مضمون می‌فرمایند: «بعد از اینکه انسان به موسیقی گوش می‌دهد مغز از حالت خود خارج می‌شود و تبدیل به مغزی غیر جدی خواهد شد و متوجه می‌شود به جهات دیگر. همه اینها برای این است که آدمی را منحرف کنند. درست است که انسان خوشش می‌آید ولی آن شخص از مسائل زندگی و مسائل کلی غافل می‌شود مانند شخص معتاد به مواد مخدر. »

همچنین امام خمینی(رحمة الله علیه) مطلب فوق را به صورت زیر نیز بیان نموده‌اند: «موسیقی از اموری است که البته هرکسی بر حسب طبع خوشش می‌آید لکن از اموری است که انسان را از جدیت بیرون می‌کند و به یک مطلب هزل می‌کشاند. دیگر یک جوانی که عادت کرده روزی چند ساعت موسیقی گوش کند و با آن سر وکار داشته باشد او از مسائل زندگی و مسائل جدی به طور کلی غافل می‌شود. عادت می‌کند همان طوری که به مواد مخدر عادت می‌کند کسانی که به مواد مخدر عادت می‌کنند دیگر نمی‌توانند یک آن(لحظه) جدی باشند که بتوانند در مسائل سیاسی فکر کنند. فکر انسان را، موسیقی جوری می‌کند که دیگر در غیر همان محیط موسیقی و مربوط به شهوات و مربوط به موسیقی نتواند اصلا فکر کند.»

امام خمینی (رحمة الله علیه)در مورد تلویزیون و موسیقی می‌فرمایند: «نباید دستگاه تلویزیون طوری باشد که 10 ساعت موسیقی بخواند و جوان‌هایی که نیرومند هستند از نیرومندی آنها کاسته شود و به یک حال خمار و خلسه آور تبدیل شوند مثل همان تریاک. موسیقی با تریاک فرقی ندارد.»

امام خمینی (رحمة الله علیه) در مورد موسیقی و مریض شدن مغز می‌فرمایند: «یک مغزی اگر دنبال این رفت که موسیقی گوش کند این مغز مریض می‌شود این نمی‌تواند فکر بکند که کشورش به چه حال دارد می‌گذرد دیگر دنبال این نیست مثل آدم هروئینی می‌ماند.» (صحیفه نور جلد9 صفحه)

«امروز كه مملكت دست خود شما و مقدراتش دست شماهاست، هركس در هر محلى كه هست بايد يك سازندگى، يك تحول، ايجاد كند. تحول به اين معنا كه راديو تلويزيون در زمان طاغوت كارهاى طاغوتى مى‌‏كرد. نصف كارش به اين مى‏گذشت كه جوان‌هاى ما را تضعيف كند به واسطه موسيقى. موسيقى تضعيف مى‏كند روح انسان را. موسيقى اسباب اين مى‏شود كه انسان از استقلال فكرى مى‏افتد. نصف كار راديو تلويزيون قضيه موسيقى بود... اگر شما علاقه داريد به اسلام، علاقه داريد به كشور، علاقه داريد به ملت خودتان، اين دستگاهى كه دست شما هست- همه دستگاه‌ها كه نمى‏تواند همه دخالت بكنند- هر كسى آنجايى كه دارد، اين دستگاهى كه دست شماهاست اين دستگاه را اصلاحش كنيد؛ يعنى غربى نباشيد، غرب زده نباشيد، كه حتما بايد بين اين خبر و اين خبر، موسيقى باشد، اين غرب‌زدگى است، يك طرح ديگرى درست كنيد، يك چيز ديگرى. اخبار را زيادترش كنيد، يك كارهايى بكنيد كه موسيقى را تركش كنيد. شما خيال نكنيد كه موسيقى يك چيزى است براى يك مملكت مترقى. موسيقى خراب مى‏كند دماغ بچه‏هاى ما را؛ مغز بچه‏هاى ما را فاسد مى‏كند. دائما تو گوش يك جوان موسيقى باشد، اين ديگر به كار نمى رسد؛ اين ديگر نمى‏تواند فكر جدى بكند. اينكه ما مى‏گوييم كه اينها را از بين ببريد و مكرر من گفته‏ام، شايد تا حالا ده مرتبه بيشتر من به آقاى قطب‌زاده گفته‏ام كه آقا اين را برداريد از آن، مى‏گويد نمى‏شود. من نمى‏دانم اين «نمى‏شود» يعنى چه؟ چرا نمى‌شود؟ شما به عرض من گوش بكنيد. من عرض مى‏كنم كه اگر ما يك كارى كه صلاح ملتمان است بكنيم، غربي‌ها يا غرب‌زده‏ها بيايند به ما اشكال بكنند و بگويند كه اينها كهنه‌پرستند، ما بايد دست برداريم برويم سراغ آنها؟ يا نه، ما بايد مصلحت خودمان را ملاحظه كنيم ... اينجا بايد مسائل آقا، مسائل تلويزيون و راديو مسائل جدى بايد باشد نه مسائل هزل. مسائل موسيقى، مسائل هزل است، نه مسائل جدى. شما بايد مسائلتان، مسائل جدى [باشد]. شما مى‏خواهيد يك مملكت درست بكنيد. كسى كه مى‏خواهد مملكت درست كند، بايد مسائلش جدى باشد، نه مسائل شوخى و هزل باشد. اگر- چنانچه- فرض كنيد كه يك چيزى بايد باشد مارش باشد، كه ضايع نكند؛ تقويت بكند؛ نه موسيقى باشد كه خراب مى كند جوانهاى ما را، خدا مى‏داند كه خراب مى‏كند. »
(صحیفه نور (9 / 156- 158)؛ قم- 28 تير 1358، سخنرانی در جمع كاركنان بخش مالى و توليد سازمان صدا و سيما)

«... و از جمله چيزهايى كه باز مغزهاى جوان‌ها را مخدر است و تخدير مى‌كند موسيقى است. موسيقى اسباب اين مى‌شود كه مغز انسان وقتى چند وقت به موسيقى گوش كرد، تبديل مى‏شود به يك مغزى غير آن [مغز] كسى كه جدى باشد. از جديت، انسان را بيرون مى‏كند، و متوجه مى‏كند به جهاتى ديگر. تمام اين وسائلى كه حالا اين بعضيش بود، و الى ماشاءالله وسائل درست كرده بودند، همه براى خاطر اين بود كه ملت را از مقدرات خودش غافل كند و متوجه به جهات ديگر بكند، منحرف كند او را از مسائل روز كه مبادا مزاحمش بشود. اين يك برنامه بسيار مفصلى بوده است كه طرح شده؛ نه اين است كه من باب اتفاق مثلا اين مسائل واقع شده. نه خير، اين يك طرح‌هايى است كه آنهايى كه طراح هستند طرح كردند، كه اين جوان‌ها را به تباهى بكشند... موسيقى از امورى است كه البته هر كسى از موسيقى به حسب طبع خوشش مى‏آيد؛ لكن از امورى است كه انسان را از جد بيرون مى‏برد به يك مطلب هزل. ديگر اين جوانى كه عادت كرد كه روزى چند ساعتش را با موسيقى سر و كار داشته باشد- كه اينها شايد اكثر راديوشان و تلويزيون‏شان از همين قسم‌ها بود، يك جوانى كه اكثر اوقاتش را صرف بكند در اينكه پاى موسيقى بنشيند و اينها، اين از مسائل زندگى و از مسائل جدى بكلى غافل مى‏شود، عادت مى‏كند، مثل همان كه به مواد مخدر عادت مى‏كند. كسانى‏كه به مواد مخدر عادت مى‏كنند، ديگر نمى‏توانند يك انسان جدى باشند كه بتوانند در مسائل سياسى فكر بكنند. فكر انسان را موسيقى جورى مى‏كند كه ديگر نتواند در غير همان محيط موسيقى و مربوط به شهوات و مربوط به موسيقى نتواند اصلا فكر بكند... دستگاه تلويزيون يا دستگاه راديو كه آموزنده بايد باشد، قدرت بدهد به جوان‌هاى ما، جوان‌هاى ما را نيرومند كند، نبايد دستگاه تلويزيون جورى باشد كه ده ساعت موسيقى بخوانند. جوانى كه نيرومند هست از نيرومندى برگردانند به يك حال خمار و به يك حال خلسه، مثل همان ترياك مى‏ماند. اين هم اينقدر با او فرق ندارد، اين يك جور خلسه مى‏آورد، آن يك جور خلسه مى‏آورد.
اينها بايد تبديل بشود. اگر بخواهيد مملكتتان يك مملكت صحيح باشد، يك مملكت آزاد باشد، يك مملكت مستقل باشد، مسائل را از اين به بعد جدى بگيريد. راديو و تلويزيون را تبديلش كنيد به يك راديو و تلويزيون آموزنده، موسيقى را حذف كنيد. نترسيد از اينكه به شما بگويند كه ما موسيقى را كه حذف كرديم كهنه‌پرست شديم! باشد ما كهنه‌پرستيم! از اين نترسيد. همين كلمات نقشه است براى اينكه شماها را از كار جدى عقب بزنند ... اينكه مى‏گويند كه اگر چنانچه موسيقى در راديو نباشد آنها مى‏روند از جاى ديگر مى‌گيرند موسيقى را، بگذار بگيرند از جاى ديگر، شما عجالتا آلوده نباشيد؛ آنها هم كم كم برمى‌گردند به اينجا. اين عذر نيست كه اگر موسيقى در راديو نباشد، آنها مى‏روند از جاى ديگر موسيقى مى‏گيرند. حالا اگر از جاى ديگر موسيقى بگيرند، ما بايد به آنها موسيقى بدهيم؟! ما بايد خيانت بكنيم؟! اين خيانت است به يك مملكتى، خيانت است به جوان‌هاى ما. اين موسيقى را حذفش كنيد به كلى، عوض اين يك چيزى بگذاريد آموزنده باشد. كم‌كم مردم را و جوان‌هاى ما را عادت به آموزندگى بدهيد؛ از آن عادت خبيثى كه داشتند برگردانيد. اينكه مى‏بينيد كه جوانها اگر اين نبود مى‏روند سراغ موسيقى ديگر، براى اين كه اينها عادت كردند! اين شاهد بر اين است كه جوان‌هاى ما فاسد شدند. الآن ما موظفيم كه اين نسلى كه فاسد شده برگردانيم به صلاح و نگذاريم اين كوچك‌هاى ما فاسد بشوند، اينها را جلويش را بگيريم، بايد جد باشد اين مسائل‏.
(صحیفه نور (9 / 200- 205)؛ قم- 30 تير 1358، سخنرانی در جمع كاركنان رادیو دریا)

يك آدم افيونى نمى‏تواند فكر كند براى يك مملكت. يك آدمى كه مغزش به موسيقى عادت كرد، نمى‏تواند براى مملكت مفيد باشد. اينهايى كه بازى خوردند از خارج، يا بازى نخورده عمال خارج هستند، و ترويج موسيقى مى‏كنند، ترويج فحشا مى‏كنند، ترويج اين كارهايى كه جوان‌هاى ما را به تباهى مى‏كشد، اينها نتيجه كارهايشان اين است كه يك مملكت را كه قدرتش بايد از جوان سرچشمه بگيرد، بايد جوان، آن قدرت را داشته باشد تا اداره بكند، اين قدرت را از جوان مى‌گيرند ... تمام توجه، تمام اين مغز، مغز موسيقى مى‏شود. به جاى مغز جدى، مغز لهوى مى‏نشيند. بايد يك آدمى باشد كه به سرنوشت خودش فكر كند، اين فكر را از او گرفته ‏اند.
(صحیفه نور (9 / 464)؛ مدرسه ی فيضيه ی قم- 17 شهريور1358، سخنرانی در جمع اقشار مختلف مردم)

من از اولى كه انقلاب پيروز شد و اين امور به آقايان واگذار شد، راجع به صدا و سيماى جمهورى اسلامى خيلى پافشارى داشتم كه مسائلى كه آنجا طرح مى‏شود، و وضع آنجا يك وضعى باشد كه خودش مروج اسلام باشد. اول هم بدتر شلوغ بود، خيلى خيلى ناگوار بود. زمانى كه قطب‌زاده هم بود به ايشان من سفارش كردم كه شما اين موسيقى‏ها را برداريد، اين چيزهايى كه نمى‏توانيد جدا كنيد از هم، اصلا آن را نگذاريد. ما يك كار حرامى را بكنيم كه يك چيزى را مى‏خواهيم نشان بدهيم، اين صحيح نيست، ايشان يا نتوانست يا نخواست، نشد. بعدش هم كه اشخاص آمدند مكرر گفتند، كه به ايشان هم گفتم كه بايد اينطور باشد كه اين يك نمايشى از جمهورى اسلامى است، هم محتواى آن و هم كيفيت، در محتوا هم نواقصى بود، خيلى بهتر شده است، لكن باز هم اصل اينطور [مطلوب‏] نيست كه نيست ‏... باز هم اين را تكرار مى‏كنم كه موسيقى‏ها باز كمى هست، بايد اشخاصى كه مطلعند اينها موسيقى هستند مشاهده كنند ببينند اگر يك چيزى را مى‏بينند موسيقى‏اش را نمى‏توانيد رد كنيد، اصش را رد كنيد. آقاى محمد هاشمى، مدير عامل وقت صدا و سيما: منظور غنا است؟
همان را مى‏گويم اگر موسيقى حرام باشد.آن چيزهايى كه راجع به جنگ است اينها چيزى نيستند. آقاى محمد هاشمی: سرودها؟ بله، اين‏ها چيزى نيستند، اما گاهى هم هست كه غناست.
(صحیفه نور (18 / 287 و 290)؛ جماران- 17 دی 1362، سخنرانی در جمع اعضاى شوراى سرپرستى صدا و سيما)

- آیت الله خامنه‌ای در رابطه با فلسفه و مرز حرمت موسیقی می‌فرمایند: «موسیقی اگر انسان را به ابتذال، بی‌حالی و واخوردگی از واقعیت‌های زندگی بکشاند، این موسیقی حلال نیست، حرام است. موسیقی اگر چنانچه انسان را از معنویت، از خدا و از ذکر غافل کند، این موسیقی حرام است. یا این که انسان را به گناه و شهوترانی تشویق کند، این موسیقی حرام است. ممکن است فرضاَ یک موسیقی ساده بی‌ضرر را ایجاد کنند، لیکن شعری که در این موسیقی خوانده می‌شود شعر گمراه‌کننده‌ای باشد، شعر تشویق‌کننده‌ای به بی‌بند‌ و باری، به ولنگاری، به شهوترانی و غفلت باشد، آن وقت حرام می‌شود.»
ایشان درباره موسیقی اصیل ایرانی و سنتی وکلاسیک می‌گویند: «بعضی خیال می‌کنند که مرز موسیقی حلال و حرام، موسیقی سنتی و غیرسنتی است، نه این طور نیست. آن موسیقی که منادیان دین و شرع همیشه در دوره‌های گذشته با آن مقابله می‌کردند و می‌گفتند حرام است، همان موسیقی سنتی ایرانی خودمان است که به شکل حرامی در دربارهای سلاطین، در نزد افراد بی‌بند و بار، در نزد افرادی که به شهوت تمایل داشته‌اند، اجرا می‌شد. این همان موسیقی حرام است. بنابراین موسیقی حرام و حلال عبارت از ایرانی بودن، سنتی بودن، قدیمی بودن، غربی بودن یا شرقی بودن نیست، مرز آن چیزی است که عرض کردم.»

انشاءالله ادامه دارد...