مدارا با مخالف و مبارزه با معاند در سيره نبوى

[MESSENGER]

مواردى از عدم تساهل در اسلام

1. انعطاف‏ ناپذيرى در برنامه‏هاى دينى
برنامه‏ ها و تعاليم دينى انبيا، اعم از عقايد، احكام و اخلاق، كه با ادلّه قطعى جزو دين شمرده مى ‏شوند، به هيچ وجه قابل مسامحه نيستند و به اين بهانه كه مورد پذيرش مردم نمى‏ باشند، دردسرساز و مشكل ‏آفرين هستند نمى ‏توان آن‏ها را مورد مسامحه قرار داد.
نهضت انبيا با قاطعيت تمام، درصدد به اجرا درآوردن و تثبيت حقايق دين به جاى عقايد باطل گذشته بوده است، اگرچه مشركان با اين عقايد به مخالفت برخاسته‏ اند و حتى مبارزاتى نيز داشته‏ اند، اما تأثيرى در روند حركت انبيا نداشته و هر اقدامى در مقابل اين حركت انبيا بى ‏پاسخ نمانده است، بخصوص آنكه پس از استقرار حكومت اسلامى در مدينه، برخوردهاى پيامبر شدت بيشترى يافته است.(39)

2. عدم تساهل در حدود الهى
از نظر اسلام، اقدام مخالفان اگر منافع شخصى انسان را به خطر اندازد و عفو و مدارا، ظلم‏ پذيرى و ذلّت نباشد، شايسته است انسان شيوه مدارا و تساهل در پيش بگيرد.
اما اگر اقدام مخالفان در تعارض با حدود الهى باشد، چون رعايت حدود الهى مقدّم بر شخصيت انسانى است و انسانيّت انسان در گرو رعايت حقوق الهى مى ‏باشد، مسامحه جايى ندارد و بايد به اقدام عملى روى آورد.

مهم‏ترين اقدام عملى كه در اسلام تأكيد فراوانى بر آن شده «امر به معروف و نهى از منكر» است كه داراى شروط و مراحلى است.

اما كم‏ترين ثمره آن نظارت عمومى و حراست از احكام و حدود الهى است.

حضرت على عليه ‏السلام مى ‏فرمايد:
«مسلمانى كه شكسته شدن حدود الهى را ببيند، اما واكنشى از خود نشان ندهد، مرده‏ اى است بين زندگان.»(40)

مهم‏ترين وظيفه حكومت اسلامى و فلسفه تأسيس آن اجراى احكام و حدود الهى است.
از اين‏رو، برخورد قاطع پيامبر به عنوان حاكم اسلامى در صدر اسلام با متخلّفان را شاهديم و در آيات قرآن نيز بر اجراى احكام و حدود الهى تأكيد شده است؛
مانند اجراى حد زن و مرد زناكار، شارب خمر و سارق.(41)

3. عدم تسامح در عدالت اجتماعى و حقوق مردم
هدف كلى اديان الهى برقرارى موازين عدالت اجتماعى است تا زمينه تكامل اخلاقى و معنوى همه افراد پديد آيد.
در مواردى كه حقوق شخصى مطرح هستند، مى ‏توان تسامح نمود، اما جايى كه عدالت اجتماعى و حقوق افراد ديگر مطرح است، تسامح در كار نيست و بايد با قاطعيت برخورد نمود.
نمونه‏ هاى متخلّفان اجتماعى كه در صدر اسلام از سوى پيامبر و دوران ائمّه اطهار عليهم‏ السلام برخوردهايى با آنان شده عبارتند از:

1. غارتگران اموال بيت‏ المال،
كه به شدت با آنان برخورد مى ‏شد، بخصوص دستورها و توبيخ‏ هاى فراوانى از دوران حكومت امام على عليه ‏السلام نسبت به واليان متخلّف رسيده است.(42)

2. اخلالگران امنيت اجتماعى،
كه در اين زمينه، هم بعد مادى امنيت اجتماعى را شامل مى ‏شود، مانند سرقت و هم بعد معنوى و فكرى امنيت جامعه را فرا مى‏ گيرد كه ارتداد و بدعت نمونه‏ هاى اخلال امنيت فكرى جامعه‏ اند.

حضرت على عليه ‏السلام در جواب عبيدبن بشر خثعمى درباره كيفر راهزن فرمود:
«كسى كه راه را گرفته و انسانى را كشته و اموالى نيز برده است دست و پايش بريده و به دار آويخته مى‏شود، كسى كه فقط راه را گرفته و انسانى را كشته و مالى نبرده است، كشته مى ‏شود، و كسى كه راه را بسته و فقط مالى برده است دست و پايش بريده مى ‏شود، و كسى كه راه را گرفته، ولى مالى را نبرده و كسى را هم نكشته است، تبعيد مى شود.»(43)