آيا آيه «ومن عنده علم الكتاب» در باره امام علي (علیه السلام) نازل شده؟

[mahdy30na]

بسم الله الرحمن الرحیم
آيا آيه «ومن عنده علم الكتاب» در باره امام علي (علیه السلام) نازل شده ؟

• طرح سؤال :

جايگاه و مرجعيت علمي اهل بيت عليهم السلام ، به ويژه امير المؤمنين عليه السلام در قرآن و سنت از مسائلي است كه از دير باز در ميان مذاهب اسلامي مطرح بوده‌ وهمواره در عرض مرجعيت ديني ، و سياسي قرار مورد بحث قرار گرفته است .

• حال اين پرسش به وجود مي آيد كه همان گونه كه پيشواي وزعامت سياسي وديني امير المومنين عليه السلام در كتاب وسنت تصريح گرديده است ، آيا جايگاه وشخصيت علمي اميرالمو منين عليه السلام نيزدر قرآن بيان شده است ؟

• و آيا آيه اي «قُلْ كَفى‏ بِاللَّهِ شَهيداً بَيْني‏ وَ بَيْنَكُمْ وَ مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتاب» ‏در صدد بيان مرجعيت علمي امير المو منين عليه السلام است ؟

نوشته حاضر به دنبال دريافت پاسخ سؤال مزبور بوده تا با بررسي تطبيقي آيه مزبور از از نظر مفسرين فرقين مسأله را مورد تحليل وبررسي قرار داده وجواب كامل پرسش را به دست بي آوريم . ازين رو ضروري است كه اين مسأله را ازدو ديدگاه بررسي كنيم .

پاسخ:

• الف: ديد گاه شيعه

از نظر شيعه ، اهل بيت عليهم السلام ودر رأس آن ها اميرالمؤمنين عليه السلام از موقعيت و جايگاه رفيع علمي و دانش الهي بر خوردار بوده به گونه اي كه رسول خدا (صلي الله عليه وآله‌‌‌‌)‌‌‌ در بيان مرجعيت اهل بيت عليهم السلام فرمودند: «إني تارك فيكم ما إن تمسكتم به لن تضلوا كتاب الله وعترتي » و در باره جايگاه علمي امير المومنين عليه السلام تعبير به درب شهر علم نموده وفرمود ند : « أنا مدينة العلم وعلي بابها فمن أراد المدينة فليأت الباب». « من شهر علم هستم وعلي عليه السلام درب آن كسي كه بخواهد وارد شهر گردد از درب آن وارد گردد » . ‌‌بديهي است كه اين دانش و آگاهي عادي و معمولي نيست كه مسبوق به خطا و لغزش باشد ؛ بلكه اين معرفت و شناخت الهي است كه‌ خداوند براي هدايت وزعامت انسان آن راعنايت نموده است .
لذا نظر دانشوران شيعه بر اين است كه « من عنده علم الكتاب » از آيات مكي است و منظور از« الكتاب » در اين آيه قرآن كريم بوده و مصداق واقعي اين آيه اميرالمومنين عليه السلام مي باشد . و نيز رواياتي متعدد و صحيح السندي در منابع فرقين وجود دارد كه « من عنده علم الكتاب» را به اميرالمؤمنين عليه السلام تفسير نموده است ، كه اينك به برخي از آن ها اشاره مي‌گردد .

بررسي روايا ت :

علي بن ابراهيم قمي با سند صحيح از امام صادق عليه السلام نقل مي‌كند :

• حدثني أبي عن ابن أبي عمير عن ابن أذينة عن أبي عبد الله عليه السلام قال : الذي عنده علم الكتاب هو أمير المؤمنين عليه السلام .

تفسير القمي ، ج 1 ، ص 367 . امام صادق عليه السلام فرمود : آن كسي كه علم كتاب در نزد او است ، امير المو منين عليه السلام مي باشد .

• محمد بن حسن صفار در بصائرالدرجات با سند صحيح از امام با قرعليه السلام نقل مي كند به اين كه مصداق اين آيه ما اهل بيت هستيم كه اول وافضل و بهترين ما بعد از پيامبر صلي الله عليه وآله علي عليه السلام مي باشد . در اين باره مي نويسد :

حدثنا محمد بن الحسين و يعقوب بن يزيد عن ابن أبي عمير عن بريد بن معاوية قال قلت لأبي جعفر عليه السلام قل كفى بالله شهيدا بيني و بينكم و من عنده علم الكتاب قال إيانا عنى و على أو لنا و أفضلن و خيرنا بعد النبي صلى الله عليه وآله .
بصائر الدرجات ، ص 236 .

[b]بريد بن معاويه گفته است : به امام باقر عليه السلام ‌‌ عرض كرديم : آيه اي « بگو خدا و كسى كه علم كتاب نزد اوست، براى گواهى ميان من و شما كافى است» را عرض كردم ، فرمود : مقصود ما اهل بيت هستيم و على بعد از پيغمبر صلّى اللَّه عليه و آله اول ما و افضل ما و بهتر ما خاندان ا ست ‏.
شيخ صدوق در كتاب امالي با سند صحيح از پيامر صلي عليه وآله نقل مي كند كه رسول خدا صلي الله عليه وآله فرمودند :
حدثنا محمد بن موسى بن المتوكل قال : حدثنا محمد بن يحيى العطار ، قال : حدثنا أحمد بن محمد بن عيسى ، عن القاسم بن يحيى ، عن جده الحسن بن راشد ، عن عمرو بن مغلس ، عن خلف ، عن عطية العوفي ، عن أبي سعيد الخدري ، قال : سألت رسول الله صلى الله عليه وآله عن قول الله : قال الذي عنده علم من الكتاب . قال : ذاك وصي أخي سليمان بن داود . فقلت له : يا رسول الله ، فقول الله عز وجل : قل‌كفى بالله شهيدا بيني وبينكم ومن عنده علم الكتاب ، قال : ذاك أخي علي بن أبي طالب .[/b]
الأمالي ، الشيخ الصدوق ، ص 659 .
ابى سعيد خدرى گفته است : از رسول خدا راجع به آيه « ومن عنده علم الكتاب » سؤال كردم ، فرمود : كسي كه علمي از كتاب در نزد او است آن كس وصى و برادرم سليمان بن داود است . گفتم يا رسول اللَّه در گفتار ديگري خداوند عز و جل : « بگو بس است به خدا گواه ميان من و شما و كسى كه نزد او است علم كتاب » فرمودند : آن كس برادرم على بن ابى طالب است .

البته در اين باره روايات زيادي وجود دارد كه ما به همين چند روايت بسنده مي‌كنيم .

نتيجه :

رواياتي كه مفسرين شيعه راجع به مصداق « من عند ه علم الكتاب » ذكر كرده ‌اند از نظر سند صحيح و از نظر دلالت قطعي است ؛ بنابر اين به اين نتيجه مي رسيم كه آيه مزبور ، در صدد بيان جايگاه و موقعيت علمي رفيع امير المومنين عليه السلام بوده وتا بع اراده و مشيت الهي مي داند .

گروه پاسخ به شبهات
مؤسسه تحقيقاتي حضرت ولي عصر (عجل الله تعالی فرجه الشریف)
ادامه دارد...