جادوگرهای مدرن

[ضد ماسون]

سحر در لغت به معنای کار لطیف، ظریف و عجیبی است که علّت آن مخفی است و در عرف شرع به کاری می‏گویند که سبب و علّتش مخفی باشد و انسان خیال کند که واقعیت دارد، ولی خدعه و فریب‏کاری باشد.(1)
سحر را با جادو و کحانث به یک معنا می‏دانند. سحرگاه تصرّف در چشم بیننده است که چیزی را بر خلاف آن چه هست، به چشم او آورد و گاه کاری باشد که چیزی را بر خلاف صورت و جنس آن مصوّر سازد که غالباً همراه با نیرنک و خدعه و تردستی و خیال پروری است.(2)
سحر با توجه به اسبابش دارای اقسامی است که در ذیل به برخی از آن اشاره می‏کنیم:
أ) سحر اسباب مادی محسوس دارد. این سحر جزء علوم غریبه شمرده می‏شود، مانند کسانی که به خوردن سم و مانند آن عادت کرده‏اند و سموم در آن‏ها اثر نمی‏گذارد و این کار غیر عادی در اثر تمرین صاحبان این حرفه انجام می‏گیرد.
ب) سحر اسباب مادی غیر محسوس دارد. در این قسم ساحران کارهای مادی خارق العاده انجام می‏دهند. این امور مستند به یک سلسله علل و اسباب طبیعی و مادی است، ولی در اثر سرعت عمل، محسوس ما نیست، مانند کار شعبده بازان.
ج) سحر با اسباب معنوی در ارتباط است. این قسم در اثر قدرت اراده و روح است که می‏تواند کار غیر عادی نظیر پیشگویی و ارائه غیب (خواه غیب مکانی و خواه غیب زمانی یعنی حادثه‏ای را را که اکنون در آن مکان غایب یا حادثه‏ای را که در زمان آینده اتفاق می‏افتد) انجام دهد. البته این قسم گاهی مطابق با واقع و گاهی غیر مطابق با واقع است.
ارتباط با جنیان و یاری گرفتن از آن‏ها در امور سحرآمیز می‏تواند از این قسم باشد.
در برخی موارد، درست و نادرست بودن گزارش‏ها برای این استکه روح از جهان تجرّد است و اگر سرگرمی روح از عالم طبیعت کم شود، به جهان خود که عالم غیب است سر می‏زند و می‏تواند از آن جهان ره آوردی داشته باشد، ولی چون معصوم نیست، گاهی بد می‏فهمد و بد گزارش می‏دهد و گاهی حق می‏فهمد و حق گزارش می‏دهد.(3)
اما باید توجه داشت که برخی از ساحران که مدّعی سحر نوع سوّم اند، بازیگرانی بیش نیستند و در قوه خیال انسان تصرف می‏کنند و بر آدمی اثر خیالی می‏گذارند، یعنی گرچه سحر یک اثر واقعی بر آدمی می‏گذارد، ولی این اثر واقعی به صورت مستقیم نیست و دلیلی بر وقوع آن نداریم، بلکه کانال این اثر، قوّه تخیّل انسان‏ها است. این ساحران با کارهایی در خیال بیننده اثر می‏گذارند و بیننده سحر اگر انسان ضعیفی باشد، بازار ساحران بسیار گرم خواهد بود، اما اگر انسان قوی باشد، خیال او به آسانی در اختیار ساحران قرار نمی‏گیرد.
به همین جهت است که سر و کار ساحران دغل باز همیشه با خردسالان یا افراد ساده لوح است. ساحر در خیال بیننده اثر می‏گذارد و آن گاه خیال بیننده در خود او اثر می‏گذارد و احساس رفتار خاصی در او ایجاد می‏کند. هر چه خیال تلقین شده قوی‏تر باشد، اثرش روی فرد بیننده قوی‏تر است.
علت امر آن است که انسان از آن جا که کارهایش را با اراده انجام می‏دهد، اراده‏اش بر علم او متّکی است. در واقع شخصی به مقتضای علمش اراده می‏کند. در این حال فرقی نمی‏کند که علم او مطابق با واقع و حقیقی باشد یا این که تخیّلی و خلاف واقع باشد.
در هر صورت بر اساس آن علم، عمل می‏کند، مثلاً اگر مار و عقرب در کنار شخصی که تا کنون آن را ندیده و نشناخته است بگذرد، هیچ گاه نمی‏هراسد و فرار نمی‏کند. انسان وقتی می‏ترسد که چیزی را خطرناک بداند. بر این اساس اگر ریسمانی را ببیند و خیال کند که مار است، از آن می‏ترسد و فرار می‏کند، در حالی که در واقع ماری وجود ندارد.
ساحر دغل کار نیر با تصرف در قوه خیال آدمی او را وادار می‏سازد بر اساس تخیلات غیر واقعی و حقیقی حرکات و اعمالی را انجام دهد که منشأش صور خیالی است، نه چیز دیگر.(4)
از بررسی کلمه سحر و مشتقات آن در قرآن به این نتیجه می‏رسیم که سحر به دو بخش تقسیم می‏شود:
أ) بخشی از سحر در حقیقت فریفتن، تردستی، شعبده بازی و چشم بندی است و حقیقتی ندارد، چنان که قرآن می‏فرماید:"ریسمان‏ها و عصاهای جادوگران زمان موسی در اثر سحر، خیال می‏شد که حرکت می‏کنند".(5)
هم چنین آمده است:"هنگامی که ریسمان‏ها را انداختند، چشم‏های مردم را سحر کردند و آنان را ارعاب نمودند".(6)
ب) برخی از انواع سحر به راستی اثر می‏گذارد. آیه 102 سوره بقره داستان هاروت و ماروت را بیان می‏کند و می‏فرماید:آن دو سحر هایی را به مردم می‏آموختند، ولی آنان که سحر رإ؛خخ فرا می‏گرفتند، بین مرد و همسرش جدایی می‏انداختند:"فیتعلمون منها ما یفرقون به بین المرء و زوجه" یا "ویتعلمون ما یضرهم و لا ینفعهم؛ چیزهایی را که به آنان ضرر می‏رساند و نفعی نمی‏بخشید می‏آموختند".
در اسلام از یادگیری سحر و انجام دادن اعمال سحر و جادوگری به شدت منع شده و از نظر تمام فقهای اسلام یاد گرفتن و انجام اعمال سحر و جادوگری حرام است. در ذیل به برخی از روایات معتبر اشاره می‏کنیم:
علی(علیه السلام) می‏فرماید:"کسی که سحر بیاموزد، کم یا زیاد، کافر شده است و رابطه او با خداوند به کلّی قطع می‏شود".(7)
یادگیری سحر به قصد ابطال آن اشکالی ندارد، بلکه گاهی به عنوان واجب کفایی می‏بایست عدّه‏ای سحر را بیاموزند تا اگر مدّعی دروغگویی خواست از این طریق مردم را اغفال یا گمراه کند، سحر و جادوی او را ابطال نماید و دروغ مدّعی را فاش سازند.
یکی از ساحران و جادوگران که در برابر انجام عمل سحر، مزد می‏گرفت، خدمت امام صادق(علیه السلام) رسید و عرض کرد:حرفه من سحر بوده است و در برابر آن مزد می‏گرفتم.
خرج زندگی من از همین راه تأمین می‏شد و با همان درآمد، حج خانه خدا را انجام داده‏ام، ولی اکنون آن را ترک نموده و توبه کرده‏ام. آیا برای من راه نجاتی هست؟
امام صادق(علیه السلام) فرمود:"عقده و گره سحر را باز کن، ولی گره جادوگری مزن".(8)
از این حدیث استفاده می‏شود که برای گشودن گره سحر، آموختن و عمل به آن اشکال ندارد.
بنابراین از آیات و روایات استفاده می‏شود که سحر واقعیت دارد و قرآن نوعی از سحر را قبول کرده و می‏فرماید:"ما هم بضارین به مِن أحد إلا بإذن اللَّه؛(9) نمی‏توانند به واسطه سحر به کسی ضرری برسانند مگر به اذن خدا". پس معلوم می‏شود که سحر واقعیت دارد و نمی‏توان وجود آن را انکار کرد یا به خرافات نسبت داد، چه در گذشته و چه در امروز.
نکته قابل توجه این که سحر در اسلام ممنوع و از گناهان کبیره است، چرا که در بسیاری از موارد باعث گمراه ساختن مردم و تحریف حقایق و متزلزل ساختن عقاید افراد ساده دل می‏شود.
البته این حکم اسلامی مانند بسیاری از احکام دیگر موارد استثنا دارد، از جمله فرا گرفتن سحر برای ابطال ادّعای مدّعیان دروغین و یا برای از بین بردن اثر آن در مورد کسانی که آسیب دیده‏اند.
در مورد سحر مطالب فراوان دیگری است که از جهات مختلف می‏توان به بررسی آن پرداخت.
برای توضیح بیشتر رجوع کنید به تفسیر نمونه، ج 1، ص 377.
پی نوشت‏ها:
1. بحارالأنوار، ج 56، ص 277.
2. سید مصطفی دشتی، معارف و معاریف، ج 6، کلمه سحر، لغت نامه دهخدا، ج 8، کلمه سحر.
3. برگرفته از المیزان، علامه سید محمد حسین طباطبایی، مؤسسه اعلمی للمطبوعات، ج 1، ص 327.
4. تفسیر موضوعی قرآن کریم، آیة اللَّه عبداللَّه جوادی آملی، مرکز نشر اسراء، قم، چاپ اوّل، بهار 1378، ج اوّل، ص 111 - 115.
5. طه (20) آیه 66.
6. اعراف (7) آیه 161.
7. وسائل الشیعه، ج 12، باب 25، از ابواب ما یکتسب به، حدیث 7، ص 107.
8. همان، حدیث 1، ص 105.
9. بقره (2) آیه 102.