آداب و منازل توبه

[paradise]

به نام خدا

آداب و منازل توبه

منزل دهم: مراقبه و محاسبه

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَلْتَنظُرْ نَفْسٌ مَّا قَدَّمَتْ لِغَدٍ وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ خَبِيرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ
اي كساني كه ايمان آورده ‏ايد! از مخالفت خدا بپرهيزيد، و هر انساني بايد بنگرد تا چه چيز را براي فردايش از پيش فرستاده، و از خدا بپرهيزيد كه خداوند از آنچه انجام مي‏دهيد آگاه است.
حشر 18

دریغ آدمی را که او را وعده روزی دنیا آمده و هیچش از گرسنگی نگفته اند ولی همه ماه حساب دخل و خرجش کند، و در کنار وعید بهشت، وعده جهنمش داده اند و هیچ حساب دخل و خرج ان سرای ننماید. با آنکه داند که فقر دنیا را پایانی ست و فقر آخرت را پایان نه. فقر این سرای را جبران هست و فقر آن سرای را جبران نه، که:

وَلَوْ أَنَّ لِلَّذِينَ ظَلَمُوا مَا فِي الْأَرْضِ جَمِيعًا وَمِثْلَهُ مَعَهُ لافْتَدَوْا بِهِ مِن سُوءِ الْعَذَابِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَبَدَا لَهُم مِّنَ اللَّهِ مَا لَمْ يَكُونُوا يَحْتَسِبُونَ
اگر ستمكاران تمام آنچه را روي زمين است مالك باشند، و همانند آن بر آن افزوده شود حاضرند همه را فدا كنند تا از عذاب شديد روز قيامت رهائي يابند، و از سوي خدا براي آنها اموري ظاهر مي‏شود كه هرگز گمان نمي‏كردند.
زمر 47

امام کاظم (علیه السلام) فرمود:
« از ما نیست کسی که هر روز حساب خود را نکند و اگر کار خوب کرده است، از خدا فزونی آن را خواهد و اگر کار بدی کرده است، از خدا آمرزش آن را خواهد و از آن توبه کند. »

ای عزیز! تو در آن کارگاهی که کارآگاهانش از کلمه ای نگذرند و حساب گرانش از ذره ای فرونمانند و جاسوسانش از خبری غافل نشوند. چه اندیشیده ای، برخوان:

مَا يَلْفِظُ مِن قَوْلٍ إِلَّا لَدَيْهِ رَقِيبٌ عَتِيدٌ
[آدمى] سخنى به زبان نمى‏ آورد، مگر آنكه نگهبان حاضر و ناظرى نزد اوست‏
ق 18

ای جان عزیز! این جای دار عمل است، آنجای دار حساب که چون دفترت گشاده گردد به شگفت آیی که یک ذره عمل از کردارت در آن فروگذار نشده و ازین رو روز قیامت را روز حساب نامیده اند.

هَذَا مَا تُوعَدُونَ لِيَوْمِ الْحِسَابِ
اين چيزي است كه براي روز حساب به شما وعده داده ميشود (وعده اي تخلف ناپذير).
ص 53

هر روز را در تقویم سال حساب روز و هر ماه را حساب ماه و هر سال را حساب سال نما تا بدانی سالی را که پشت سر نهاده ای چگونه گذرانیده ای. این کار بر خود شناسی تو یاری کند. هر روز که از در آمد بر او سلام کن و مقدمش را گرامی دار. و هر شب نیز، زیرا این روز و شبهاست که بهشت یا جهنم تو را می سازند.
بر این سخن امام صادق (علیه السلام) بنگر:
« چون روز آید گوید ای آدمیزاد در مدت من کار خوبی کن تا من در روز رستاخیز نزد پروردگارت بر تو گواهی دهم؛ زیرا من پیش از این نزد تو نیامدم و پس از این نیز نیایم و چون شب آید نیز همین گوید. »

بگذار تا این شبان و روزان از کنارت با دامنی گل و ریحان روند، نه از تو خار و مار برگیرند. و روزی که پرده ها بردارند و رازها آشکار کنند، ذخائرت را به دامنت ریزند و آن روز است که از این توشه بار زندگی ندانی رو کجا کنی و فریاد برآوری که اَینَ المَفَر.
گریزگاه کجاست؟
شاید دانی که پیامبر به اصحاب دستور داد در بیابان هیزم آورند، گفتند: یا رسول الله، اینجا درخت و گیاهی نیست تا هیزم آوریم. فرمود: بروید ولو خاربنی جمع آورید. چون همه به کاوش پرداختند، دیری نپایید که تلّی از هیزم اندوخته شد. آنگاه رسول خدا فرمود: « گناهان اینگونه در اندوزند. »
آه چه بینی بر هر گناه به چشم کم نگری. در برخورد با گناه با عجله گویی این صغیره است. این کار در برابر گناه دیگران چیزی نیست. ناگاه چشم باز کنی و کوهی از گناه پیش روی بینی. آن روز با این وبال چه کنی و چه سازی.

امیرالمومنین علی (علیه السلام) فرمود:
« آنچه در قیامت سودمند باشد کوچک نباشد و آنچه هم در قیامت زیان رساند کوچک شمرده نشود. »

تو از ترک مکروهات و عمل به مستحبات چون گذری؟ خیری در برابرت قرار گرفته است. از آن چرا توشه برنگیری و بر دفتر عملت نیفزایی. همه اینها تو را نور دهد، تا آن روز که بر خدا وارد شوی چهره ای منور تر از مهر و ماه داشته باشی.

مزرع سبز فلک دیدم و داس مه نو
یادم از کشته خویش آمد هنگام درو
گفتم ای بخت بخسبیدی و خورشید دمید
گفت با آن همه از سابقه نومید مشو
گر روی پاک و مجرد چو مسیحا به فلک
از فروغ تو به خورشید رسد صد پرتو

ای عزیز! اینجا اگر توشه کم آید وام توان گرفت، آنجا از که وام خواهی؟
یکی سبکسر می گفت: دیده ام که هرکس نماز را ترک کند، در هنگام مرگ تشنه از دنیا رود. من عمری برای جرعه ای آب نماز خوانم؟ در آن دم گویم جرعه ای آب در کامم ریزید.
این بیچاره را خبری از تشنگی بی توشه نبود که این تشنگی را به هیچ آبی فرو نتوان نشاند و این فقر را با هیچ زادی غنا نتوان کرد. آنان که تشنه از این جهان رفتند، تا ابد تشنه اند و آنان که غنی رفتند، تا ابد بی نیاز.
نشنیدی که فرمود: « اَلدُّنیا مَزرَعَةُ الاخِرَة » در این مزرعه چه کشتی تا خرمن بری؟ اینجا بی خرمنان خوشه چینند و آنجای خوشه ای کس به کس ندهد.

ایها الناس جهان جای تن آسایی نیست
مرد دانا به جهان داشتن ارزانی نیست
خفتگان را خبر از زمزمه مرغ سحر
حَیَوان را خبر از عالم انسانی نیست
حاصل عمر تلف کرده و ایام به لهو
گذرانیده بجز حیف و پشیمانی نیست

و نیز در خبر آمده است که « حاسِبوا قَبلَ اَن تُحاسَبوا » حساب خود کنید قبل از آنکه به حسابتان برسند و اگر نیامده بود تو را در این مورد جز این آیت:

وَنَضَعُ الْمَوَازِينَ الْقِسْطَ لِيَوْمِ الْقِيَامَةِ فَلا تُظْلَمُ نَفْسٌ شَيْئًا وَإِن كَانَ مِثْقَالَ حَبَّةٍ مِّنْ خَرْدَلٍ أَتَيْنَا بِهَا وَكَفَى بِنَا حَاسِبِينَ
ما ترازوهاي عدل را در روز قيامت نصب مي‏كنيم، لذا به هيچكس کمترين ستمي نمي‏شود، و اگر به مقدار سنگيني يكدانه خردل (كار نيك و بدي باشد) ما آنرا حاضر مي‏كنيم، و كافي است كه ما حساب كننده باشيم.
انبیاء 47

باید هر روز از ترس به لرزه درآیی و بیندیشی که در محضر کسی هستی که او روزی خود حسابگر تو است. او تو را هم اکنون می بیند و تو از او شرم نداری. و اگر بر این دستور بنگری که فرمود:

وَلْتَنظُرْ نَفْسٌ مَّا قَدَّمَتْ لِغَدٍ
و هر انساني بايد بنگرد تا چه چيز را براي فردايش از پيش فرستاده
حشر 18

آدمی باید در هر شب که به بستر رود، به حساب کار روز خود برسد و اگر در آن روز او را گناهی بوده، شب سر بر بالین ننهد تا توبه کند و اگر تواند جبران کند، چه داند بسا این سر که به بالین رفت دیگر برنیاید و این خواب را دیگر بیداری نباشد! چند خفته را شنیدی که دیگر سر برنداشت و چند بیدار را دیدی که سر بر بالین ننهاد جز در بستر قبر. بر تو که بنده تائب خدا شده ای و به دریای توبه شستشو کرده ای، سزد که نفس را همه روزه تحت مراقبت آوری و از او حساب کشی و معیّت رب الارباب را با خود از یاد نبری و از روز حساب و کمی اعمال و فقر ابدی بیندیشی.


ان شاء الله ادامه دارد . . .