کتابی زیبا برای آدمی زیباتر

[rezakarimi]

در مورد شهید آوینی کتاب کم نوشته نشده است اما آخرین کتاب در این زمینه داستانی زیباست با عکسی زیبا و حجله ای روی جلد: زندگی زیباست برگرفته از جمله شهیدآوینی است و این کتاب به سفارش مرکز راهبردی جبهه فکری انقلاب اسلامی نوشته شده است. قلم و محتوای کتاب دست به دست هم داده اند تا داستانی خوشخوان و روان و در عین حال پرنکته از زندگی شهید آوینی روایت شود.


نویسنده در مؤخره کتاب – که به درستی هم در پایان آمده و برخلاف ادعای سایت پاتوق کتاب مقدمه نیست!- نوشته است: «فضای داستان پردازی سبب می شود تخیل نویسنده هم داخل کار شود… البته درصد بسیارزیادی از مطالب کاملاً مبتنی بر واقعیات تاریخی است»(ص۳۳۵). برای من کماکان سوال باقی است : چقدر از مطالب مستند است و چقدر از نگارشها بر اساس حدس و تخمین چیده شده اند؟ مثلاً جزئیات تحول شهیدآوینی در بحبوحه انقلاب چقدر مستند و واقعی و چقدر خیالی است؟ یا برخی موارد تخیل نویسنده زیاده به پرواز در می آید و از زبان آوینی مدعی می شود: احساس می کند الان امام هم همان حسی را دارد که مرتضی دارد!(ص۱۰۸). روش روزنگاری ها کل کتاب را در بر گرفته است که اکثراً نمی توانند دقیق باشند هم از سندیت کتاب می کاهد. می شد از عناوین دیگری برای تبویب و فصل بندی استفاده کرد. به طور کلی همین را می توانم بگویم که برخی قسمتها گویی زبان حال هستند و با سیاق جملات و خاطرات مطابق هستند مانند واکنش به کشتار حجاج پس از مراسم برائت.

گاهی تخیل نویسنده با لحن شیرینی ساختار را می شکند. مثلاً می نویسد : این دفعه خودمان سوره را ورق زدیم؛ بعدازظهر بهاری است و مرتضی در خانه خوابیده است! (۱۴۱) یا در جایی دیگر:«هم نشینی با احمد عزیزی و میرشکاک یکی از تفریحات بسیار سالم مرتضی است اما در ادامه هم می گوید: انتظار ندارید که بتوانم مشروح جلسه را برایتان بنویسم؟!». اوج تخیل مناسب آنجاست که ادامه ماجرا بعد از شهادت از منظر روح مرتضی! روایت می شود که زبان حال شهید محسوب می شود.

نقل قول های طولانی از نوشته ها و گفتارهای آوینی وجود دارد (که گاهی بسیار زیاد هم می شوند مثلا ۸صفحه نامه! از شهیدآوینی (۲۴۰تا۲۴۷)به رییس وقت صداوسیما). از یک طرف می بینیم که نکات خواندنی قابل توجهی (که فی المثل در کتاب شهید فرهنگ نقل شده اند) در این کتاب بازگویی نشدند و از طرف دیگر همین نقل قول های طولانی موجب می شوند شاهد روایتی تحلیلی فکری از زندگی شهیدآوینی باشیم، نه اینکه مانند برخی از کتابهای دیگر فقط خاطره نگاری صورت گرفته باشد. اگر استناد و مآخذ هم در پانوشت مشخص می شد کتاب مرجعیت خوبی پیدا می کرد ولی ظاهراً عمداً استناد و ارجاع داده نشده تا فضای داستانی کار آسیب نبیند و حالا فقط این کتاب یک اثر روایی است که خواننده را با بعد فکری فرهنگی آوینی آشنا می کند. آشنایی با بعد فکری شهیدآوینی از ویژگی های خوب این کتاب است به خصوص برای آنها که تازه می خواهند افکار آوینی را بچشند. هر چند جا داشت برخی سوالات در مورد زندگی او مطرح و برایش جوابی جست و جو می شد مثلاً نوشتن مباحث فکری در زمان جنگ در چه شرایطی و با چه روحیه ای اتفاق می افتاد؟ در مورد برخی مباحث هم سخنی به میان نمی آید مثلاً اشاره ای به کتاب توسعه و مبانی تمدن غرب که در زمان جنگ در مجله جهاد نوشته شد نمی شود. حسن کتاب این است که این اثر به اسباب نزول آثار قلمی و تصویری سیدمرتضی آوینی تبدیل شده است و به ویژه شماره های مجله سوره ورق می خورد. متن ها از روی سیر مقاله ها در مجلات سوره برداشته شده و جالب است نویسنده برای من نوشت: خیلی این جمع آوری های انجام شده در کتاب های منسوب به آوینی را نمی پسندم.

در کتاب اغلاط املایی و تایپی هم وجود دارد: مانند طبل و دغل؟(ص۶۲) ضمخت؟ (۹۲)ویم وندروس (۱۳۷)، نام نادرست کتاب مقام فلسفه در دوره تاریخ اسلامی که با عبارت«نقش فلسفه در تاریخ اسلام» آورده شده است (ص۳۰)… فرازهای اثبات نشده هم دارد مانند انتساب برخی تعابیر و جملات به آوینی و نیز ادعاهایی مثل اینکه آوینی خودش اسم کتابش را گذاشته فتح خون(ص۹۳) و… اما با این وجود کتاب نکات خواندنی بسیار دارد.

شهید آوینی می گوید: زندگی زیباست اما شهادت از آن زیباتر است. من هم می گویم: کتاب «زندگی زیباست» زیباست اما آوینی از این کتاب زیباتر است و در مورد او لازم است باز هم کتابهای زیباتر نوشت.
زندگی زیباست ، سیدعباس سیدابراهیمی، نشر معارف،۱۳۹۳، ۳۶۷صفحه، ۱۳هزارتومان

[zaviyehdid]

قصه ای از یک کتاب
پک زدن به سیگار هیچ معنایی ندارد الّا نوعی لجاجت با خود، و حتی لجاجت در تداوم ِ نوعی عادت. عجیب ترین
خوی ِ آدمی این است که می داند فعلی بد و آسیب رسان است، اما آن را انجام می دهد و به کرات هم. هر آدمی

، دانسته و ندانسته ، به نوعی در لجاجت و تعارض با خود بسر می برد ، و هیچ دیگری ویرانگرتر از خود ِ آدمی نسبت به خودش نیست.