دانستنیهای پوشش و حجاب

[Abasaleh]

بسم الله الرحمن الرحیم.
با عرض سلام خدمت تمام دوستان عزیز.
در این تاپیک قصد دارم ابتدا مطالبی جالب و ناب درباره حجاب برای شما دوستان قرار دهم و سپس داستانهایی بسیار زیبا و تأثیر گذار در این باره برای شما قرار دهم.

مقدمه:
حجاب و پوشش صحيح زنان يكي از عوامل بسيار موثر در حفظ خانواده است. زني كه خودسرانه جلوه‏گري كند، آتش هوس مردان را مي‏افروزد و چشم و دل سبكسران را بي‏اختيار به دنبال خود روان مي‏كند.
هزاران پرونده جنايي و ناموسي، فحشا و روابط نامشروع بي‏شمار از عواقب تلخ بلاي بي‏حجابي و بدحجابي است كه گريبان دنياي امروز را گرفته است.
حجاب، حصار و حريم عفت زن و سنگر محكمي است كه راه ورود فساد و هرزگي‏ ها را سد مي‏كند و به زن شخصيت و احترام مي‏بخشد تا ملعبه شهوات و بازيچه دست هوسرانان قرار نگيرد. در جامعه‏اي كه زنانش با حجاب صحيح و پوشش كامل رفت و آمد كنند، جوانان هم با خاطري آرام به كار خود مشغول مي‏شوند و دور از هر گونه تحريك بي‏جا و خيال خام، در زمان مناسب، با رضايت و خرسندي به تشكيل خانواده علاقمند مي‏گردند و ازدواج مي‏كنند.
در دين مقدس اسلام به حجاب اهميت خاصي داده شده است كه به مواردي از آن اشاره مي‏شود:

حجاب در قرآن:

در قرآن مجيد بيش از ده آيه در مورد حجاب و حرمت نگاه به نامحرم وجود دارد.
يكي از اين آيات، آيه 59 سوره احزاب است:
«يا ايها النبي قل لازواجك و بناتك و نساءالمومنين يدنين عليهن من جلابيبهن ذلك ادني ان يعرفن فلا يوذين و كان الله غفورا رحيما»
(اي پيامبر، به زنان و دخترانت و نيز به زنان مومنين بگو خود را بپوشانند تا شناخته نشوند و مورد اذيت قرار نگيرند. و خداوند بخشنده مهربان است.)


جلاب به معناي يك پوشش سراسري است؛ يعني زن بايد همه اندامش پوشيده باشد تا همچون گلي لطيف از دسترس هوسرانان مصون و محفوظ باشد.
در سوره نور آيه 31 نيز مفصلا در مورد حجاب و حرمت نگاه به نامحرمان سخن به ميان آمده است.

مفهوم و ابعاد حجاب در قرآن

حجاب در لغت به معناي مانع، پرده و پوشش آمده است. استعمال اين كلمه، بيش‏تر به معني پرده است. اين كلمه از آن جهت مفهوم پوشش مي‏دهد كه پرده، وسيله‏ي پوشش است، ولي هر پوششي حجاب نيست؛ بلكه آن پوششي حجاب ناميده مي‏شود كه از طريق پشت پرده واقع شدن صورت گيرد.

حجاب، به معناي پوشش اسلامي بانوان، داراي دو بعد ايجابي و سلبي است. بعد ايجابي آن، وجوب پوشش بدن و بعد سلبي آن، حرام بودن خودنمايي به نامحرم است؛ و اين دو بعد بايد در كنار يكديگر باشد تا حجاب اسلامي محقق شود؛ گاهي ممكن است بعد اول باشد، ولي بعد دوم نباشد، در اين صورت نمي‏توان گفت كه حجاب اسلامي محقق شده است.

اگر به معناي عام، هر نوع پوشش و مانع از وصول به گناه را حجاب بناميم، حجاب مي‏تواند اقسام و انواع متفاوتي داشته باشد. يك نوع آن حجاب ذهني، فكري و روحي است؛ مثلا اعتقاد به معارف اسلامي، مانند توحيد و نبوت، از مصاديق حجاب ذهني، فكري و روحي صحيح است كه مي‏تواند از لغزش‏ها و گناه‏هاي روحي و فكري، مثل كفر و شرك جلوگيري نمايد.


علاوه بر اين، در قرآن از انواع ديگر حجاب كه در رفتار خارجي انسان تجلي مي‏كند، نام برده شده است؛ مثل حجاب و پوشش در نگاه كه مردان و زنان در مواجهه با نامحرم به آن توصيه شده‏اند.

هدف و فلسفه حجاب

هدف اصلي تشريع احكام در اسلام، قرب به خداوند است كه به وسيله‏ي تزكيه‏ي نفس و تقوا به دست مي‏آيد

ان اكْرمكمْ عنْد الله اتْقاكمْ
(حجرات؛ 13)
بزرگوار و با افتخارترين شما نزد خدا با تقواترين شماست.


هو الذي بعث في الْاميين رسولا منْهمْ يتْلوا عليْهمْ آياته و يزكيهمْ و يعلمهم الْكتاب و الْحكْمه و انْ كانوا منْ قبْل لفي ضلال مبين؛

اوست خدايي كه ميان عرب امي (قومي كه خواندن و نوشتن هم نمي‏دانستند) پيغمبري بزرگوار از همان قوم برانگيخت، تا بر آنان وحي خدا را تلاوت كند و آنها را (از لوث جهل و اخلاق زشت) پاك سازد و كتاب سماوي و حكمت الهي بياموزد؛ با آن كه پيش از اين، همه در ورطه‏ي جهالت و گمراهي بودند.

از قرآن كريم استفاده مي‏شود كه هدف از تشريع حكم الهي، وجوب حجاب اسلامي، دست‏يابي به تزكيه‏ي نفس، طهارت، عفت و پاكدامني است. آياتي هم چون:

قلْ للْموْمنين يغضوا منْ ابْصارهمْ و يحْفظوا فروجهمْ ذلك ازْكي لهمْ؛
اي رسول ما مردان مومن را بگو تا چشم‏ها از نگاه ناروا بپوشند و فروج و اندامشان را محفوظ دارند، كه اين بر پاكيزگي جسم و جان ايشان اصلح است.

حجاب چشم
قلْ للْموْمنين يغضوا منْ ابْصارهمْ
(نور؛ 30)
اي رسول ما به مردان مومن بگو تا چشم‏ها را از نگاه ناروا بپوشند.

قلْ للْموْمنات يغْضضْن منْ ابْصارهن
(نور؛ 31)
اي رسول به زنان مومن بگو تا چشم‏ها را از نگاه ناروا بپوشند.

حجاب در گفتار
نوع ديگر حجاب و پوشش قرآني، حجاب گفتاري زنان در مقابل نامحرم است
فلا تخْضعْن بالْقوْل فيطْمع الذي في قلْبه مرض
(احزاب؛ 32)
پس زنهار نازك و نرم با مردان سخن نگوييد؛ مبادا آن كه دلش بيمار (هوا و هوس) است به طمع افتد.

حجاب رفتاري

نوع ديگر حجاب و پوشش قرآني، حجاب رفتاري زنان در مقابل نامحرم است. به زنان دستور داده شده است به گونه‏اي راه نروند كه با نشان دادن زينت‏هاي خود باعث جلب توجه نامحرم شوند

و لا يضْربْن بارْجلهن ليعْلم ما يخْفين منْ زينتهن
(نور؛ 31)
و آن طور پاي به زمين نزنند كه خلخال و زيور پنهان پاهايشان معلوم شود.


از مجموع مباحث طرح شده به روشني استفاده مي‏شود كه مراد از حجاب اسلامي، پوشش و حريم قايل شدن در معاشرت زنان با مردان نامحرم در انحاي مختلف رفتار، مثل نحوه‏ي پوشش، نگاه، حرف زدن و راه رفتن است.
بنابراين، حجاب و پوشش زن نيز به منزله‏ي يك حاجب و مانع در مقابل افراد نامحرم است كه قصد نفوذ و تصرف در حريم ناموس ديگران را دارند. همين مفهوم منع و امتناع در ريشه‏ي لغوي عفت نيز وجود دارد؛

حجاب و عفت
دو واژه‏ي «حجاب» و «عفت» در اصل معناي منع و امتناع مشترك‏اند. تفاوتي كه بين منع و بازداري حجاب و عفت است، تفاوت بين ظاهر و باطن است؛ يعني منع و بازداري در حجاب مربوط به ظاهر است، ولي منع و بازداري در عفت، مربوط به باطن و درون است؛ چون عفت يك حالت دروني است، ولي با توجه به اين كه تاثير ظاهر بر باطن و تاثير باطن بر ظاهر، يكي از ويژگي‏هاي عمومي انسان است؛

بنابراين، بين حجاب و پوشش ظاهري و عفت و بازداري باطني انسان، تاثير و تاثر متقابل است؛ بدين ترتيب كه هرچه حجاب و پوشش ظاهري بيش‏تر و بهتر باشد، اين نوع حجاب در تقويت و پرورش روحيه‏ي باطني و دروني عفت، تاثير بيش‏تري دارد؛ و بالعكس هر چه عفت دروني و باطني بيش‏تر باشد باعث حجاب و پوشش ظاهري بيش‏تر و بهتر در مواجهه با نامحرم مي‏گردد.

حجاب زنان سالمند

قرآن مجيد به شكل ظريفي به اين تاثير و تاثر اشاره فرموده است. نخست به زنان سالمند اجازه مي‏دهد كه بدون قصد تبرج و خودنمايي، لباس‏هاي رويي خود، مثل چادر را در مقابل نامحرم بردارند، ولي در نهايت مي‏گويد اگر عفت بورزند، يعني حتي لباس‏هايي مثل چادر را نيز بر ندارند، بهتر است.

و الْقواعد من النساء اللاتي لا يرْجون نكاحا فليْس عليْهن جناح انْ يضعْن ثيابهن غيْر متبرجات بزينه و انْ يسْتعْففْن خيْر لهن و الله سميع عليم.
(نور؛ 60)
علاوه بر رابطه‏ي قبل، بين پوشش ظاهري و عفت باطني، رابطه‏ي علامت و صاحب علامت نيز هست؛ به اين معنا كه مقدار حجاب ظاهري، نشانه‏اي از مرحله‏ي خاصي از عفت باطني صاحب حجاب است. البته اين مطلب به اين معنا نيست كه هر زني كه حجاب و پوشش ظاهري داشت، لزوما از همه‏ي مراتب عفت و پاكدامني نيز برخوردار است.
آيا حجاب مانع همه بزهكاري هاي اجتماعي است؟

با توجه به همين نكته، پاسخ اين اشكال و شبهه‏ي افرادي كه براي ناكارآمد جلوه دادن حجاب و پوشش ظاهري، تخلفات بعضي از زنان با حجاب را بهانه قرار مي‏دهند آشكار مي‏گردد؛ زيرا مشكل اين عده از زنان، ضعف در حجاب باطني و فقدان ايمان و اعتقاد قوي به آثار مثبت حجاب و پوشش ظاهري است و قبلا گذشت كه حجاب اسلامي ابعادي گسترده دارد و يكي از مهم‏ترين و اساسي‏ترين ابعاد آن، حجاب دروني و باطني و ذهني است كه فرد را در مواجهه با گناه و فساد، از عقايد و ايمان راسخ دروني برخوردار مي‏كند؛ و اساسا اين حجاب ذهني و عقيدتي، به منزله‏ي سنگ بناي ديگر حجاب‏ها، از جمله حجاب و پوشش ظاهري است؛ زيرا افكار و عقايد انسان، شكل دهنده‏ي رفتارهاي اوست.


البته، همان گونه كه حجاب و پوشش ظاهري، لزوما به معناي برخورداري از همه‏ي مراتب عفاف نيست، عفاف بدون رعايت پوشش ظاهري نيز قابل تصور نيست. نمي‏توان زن يا مردي را كه عريان يا نيمه عريان در انظار عمومي ظاهر مي‏شود عفيف دانست؛ زيرا گفتيم كه پوشش ظاهري يكي از علامت‏ها و نشانه‏هاي عفاف است، و بين مقدار عفاف و حجاب، رابطه‏ي تاثير و تاثر متقابل وجود دارد.


بعضي نيز رابطه‏ي عفاف و حجاب را از نوع رابطه‏ي ريشه و ميوه دانسته‏اند؛ با اين تعبير كه حجاب، ميوه‏ي عفاف، و عفاف، ريشه‏ي حجاب است. برخي افراد ممكن است حجاب ظاهري داشته باشند، ولي عفاف و طهارت باطني را در خويش ايجاد نكرده باشند. اين حجاب، تنها پوسته و ظاهري است. از سوي ديگر، افرادي ادعاي عفاف كرده و با تعابيري، مثل «من قلب پاك دارم، خدا با قلب‏ها كار دارد» ، خود را سرگرم مي‏كنند؛ چنين انسان‏هايي بايد در قاموس انديشه‏ي خود اين نكته‏ي اساسي را بنگارند كه درون پاك، بيروني پاك مي‏پروراند و هرگز قلب پاك، موجب بارور شدن ميوه‏ي ناپاك بي‏حجابي نخواهد شد.

*****
منابع
كتب تفسير

[Abasaleh]

حجاب در روایات

1) رسول خدا صلي الله عليه و آله و سلم فرمود:
«زنان در خانه به جايي كه بر كوچه و بازار اشراف داشته باشند نروند، چرا كه نگاه مردان به آنها خيره مي‏شود. به آنان سوره نور را بياموزيد چون در اين سوره از تحريم و عقوبت زنا و نيز از اجتناب نگاه به نامحرم سخن به ميان آمده است.»

2) اميرالمومنين عليه‏السلام در وصيت خود به امام حسن مجتبي عليه‏السلام فرمود:
«با پوشش و حجابي كه براي همسرانت قرار مي‏دهي، چشم آنان را از هوس و حرام باز مي‏داري، چرا كه حجاب براي آنها ثبات بيشتري به ارمغان مي‏آورد. از خروج بي‏حساب و بي‏رويه زنان جلوگيري كن، زيرا مفاسدي دارد؛ و اگر مي‏تواني، كاري كن كه همسرانت غير از تو را نشناسند و با مردان رفت و آمد نداشته باشند …»

3) ام‏سلمه مي‏گويد
روزي من و ميمونه خدمت رسول خدا بوديم كه ابن مكتوم نابينا آمد. پيامبر به ما دو نفر فرمود چادر به سر كنيم و خود را بپوشانيم. ما گفتيم «يا رسول الله، ابن مكتوم كه نابيناست و ما را نمي‏بيند.»
پيامبر فرمود:
«آيا شما هم كوريد و او را نمي‏بينيد؟!»

4) امام رضا عليه‏السلام در نامه‏اي به يكي از ياران خود نوشت «نگاه به موي زنان حرام است، چون موجب تحريك و فساد است.»
*****
منابع
بحار الانوار، ج 103، باب 61 و 62.
بحار الانوار، ج 104، باب 91.

[Abasaleh]

رسول خدا صلي الله عليه و آله و سلم فرمود:
«هر كس به نامحرم نگاه كند، خداوند چشم او را روز قيامت از آتش پر مي‏كند؛ مگر اينكه در دنيا توبه كند.»
و نيز فرمود:


«همه چشم‏ها در روز قيامت گريانند مگر چشمي كه در دنيا از ترس خدا بگريد و چشمي كه به نامحرمان نگاه نكند و چشمي كه در راه خدا شب را تا به صبح بيدار باشد.»
و نيز فرمود:


«نگاه نامحرمان تيري است مسموم از تيرهاي ابليس. هر كس از ترس خداوند چشم خود را از نگاه حرام باز دارد، خداوند ايماني به او عطا فرمايد كه شيريني آن را در قلبش حس كند.»
و نيز فرمود:


«زنا براي همه اعضاي انسان وجود دارد زناي چشم، نگاه به نامحرمان است، زناي زبان، سخن گفتن با نامحرمان به قصد لذت طلبي، زناي گوش، شنيدن سخن نامحرمان و زناي دست، لمس بدن نامحرمان است.»
و نيز فرمود:

«خداوند بر زني كه شوهر دارد و به نامحرمان نگاه مي‏كند خشم مي‏گيرد.»
امام صادق عليه‏السلام فرمود:
«هر كس نامحرمي را ديد و چشم خود را به طرف آسمان بلند كرد يا بست، خداوند در بهشت، حورالعين بهشتي را به عقدش درمي‏آورد.»

*****
منابع
بحار الانوار، ج 104، باب 91، ص 31 تا 42.