واجب ترین تکالیف خود را می شناسید؟

[میثاق]

به نام خدا

هر انسانی در هر جای کره ی زمین که زندگی کند، دوست دارد حقوقش رعایت شود. این یک امر طبیعی است که آدمها دوست دارند محترم شمرده شوند و ظلمی به آنها نشود. اما خیلی وقتها ما ناخواسته و بدون اینکه بدانیم، حقی را پایمال می کنیم و به تبع آن به دیگری ظلم می کنیم. اینکه ما بدون اطلاع این کار را انجام می دهیم، بار گناهمان را کم نمی کند، زیرا وظیفه داریم حقوق دیگران را بشناسیم و آنها را رعایت کنیم. هرچقدر در رفتارمان با دیگران دقیق تر شویم و بدانیم که چه بایدها و نبایدهایی در رابطه با دیگران وجود دارد، همان قدر با شخصیت تر می شویم! پس برای اینکه ظالم نباشیم، باید حقوق دیگران را بشناسیم تا بتوانیم آنها را رعایت کنیم.

حقوق = کرامت
«بی گمان شناخت حقوق برادران دینی موجب محبوبیت و مزید قرب به درگاه الهی است...» (1)
فردی که حقوق دیگران را می شناسد، برای آنها شخصی محترم خواهد بود. زیرا می داند که آنها در برابر او دارای حق هستند و بنابراین خود را بالاتر از آنها نمی بیند و طبیعتا کسی که باور دارد دیگران حقوق و امتیازاتی دارند، بدین معناست که کرامت آنها را هم باور دارد. البته گاهی برای دیگران شخصیت و کرامت قائل هستیم، ولی به علت عدم آگاهی، برخی حقوق دیگران را نمی شناسیم. مثل کسی که نمی داند نباید در مسجد کفش دیگری را لگد کند.

زنبور بی عسل
اما این شناخت به تنهایی کافی نیست. عالم بی عمل به چه ماند؟! شناخت مهم است، زیرا مقدمه ای است برای عمل. تا به دانسته هایمان جامه ی عمل نپوشانیم، دانستن و ندانستنمان فرقی ندارد. حقوق افراد بر گردن یکدیگر، امری است که بسیار مورد تأکید است و اهمیت آن بسیار بالا:
«بدانید که بی گمان بزرگترین واجبات الهی پس از دوستی ما و دشمنی با دشمنان ما، به کار گرفتن تقیه نسبت به خودتان و برادرانتان و آشنایانتان، و ادای حقوق برادران به خاطر خداست.» (2)

خداوند را اکرام کنیم
حقوق مردم در دین اسلام به قدری است که پیامبر اکرم (صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم) می فرمایند:
«هر کس برادرش را اکرام کند جز این نیست که خداوند را اکرام کرده است؛ و شما چه گمان می کنید درباره ی [عظمت و پاداش الهی و مرتبه ی] کسی که خداوند را اکرام کرده است؟» (3)
هر قدر پاداش و بزرگی رعایت حقوق زیاد است، عدم رعایت آن هم جرمی است نابخشودنی:
«تمام گناهان و خطاهای مؤمنان در حدی است که خداوند آن را می بخشد و از آن پاکشان می سازد، مگر دو گناه و خطا (که آنقدر بزرگ است که رحمت و بخشش الهی شامل آنها نمی شود) : ترک تقیه و تباه ساختن حقوق برادران دینی.» (4)

اما راه کار چیست؟ حقوقی که انقدر مهم تلقی شده است و ارزش آن برای ما مسلمانان تا این حد بالاست که امام کاظم (علیه السلام) فرموده اند:
«چه عظیم است حق تو ای کعبه! و به خدا سوگند که حق مؤمن از حق تو نیز بزرگتر است.» (5)
این حقوق باید آموخته شود و رعایت شود. اما چگونه؟

خیلی سخت نیست. اول اینکه آگاهی خود را از طریق مطالعه و راههای دیگر افزایش دهیم. آنچه که آموخته ایم، حتی اگر خوشایندمان نبود، رعایت کنیم و یک نکته را فراموش نکنیم: هر چه برای خود می پسندیم و بر خلاف دین و اخلاق نیست، برای دیگران هم بپسندیم.

برای آشنایی با این حقوق، مطالعه ی کتاب حقوق مومنان، نوشته ی ابراهیم شفیعی سروستانی را که توسط انتشارات موعود عصر منتشر شده است، به شما پیشنهاد می کنیم.


پی نوشت:
1. امام حسن مجتبی (علیه السلام)، جامع الاخبار، ص 111؛ بحارالانوار، ج 74، ص 230. به نقل از «سیره نبوی»، مصطفی دلشاد تهرانی، دفتر دوم، ص 568.
2. بحارالانوار، ج 74، ص 229؛ به نقل از همان، ص 570.
3. عدة الداعی، ص 190؛ بحارالانوار، ج 74، ص 319؛ به نقل از همان.
4. امام سجاد (علیه السلام)، وسائل الشیعه، ج 11، ص 474؛ بحارالانوار، ج 75، ص 415؛ به نقل از همان، ص 571.
5. بحار الانوار، ج 74، ص 227؛ به نقل از همان، ص 568.