کتک کاری لفظی!

[میثاق]

بسم الله الرحمن الرحیم

همه ی ما کمابیش به یک مبحث برای گفت و گو کردن علاقه داریم؛ بحثهای سیاسی، مذهبی، ورزشی، اقتصادی و شاید موضوعات کوچکی که خیلیهایمان را ترغیب به گفت و گو کند. بعضی افراد هم هستند که صرف نظر از موضوع، همیشه آماده ی بحث کردن با دیگرانند و از آن لذت می برند. اما گذشته از این علاقه، تا به حال فکر کرده اید که وقتی می خواهیم با کسی در مورد موضوعی بحث و گفت و گو کنیم، باید چه آدابی را رعایت کنیم؟ اصلا آیا ما مجاز هستیم که هر وقت خواستیم درباره ی موضوعی وارد بحث شویم؟

مجادله؛ خوب یا بد؟
وقتی احادیث و روایات مختلف در مورد مجادله و بحث را می بینیم و می خوانیم، به این دوگانگی می رسیم که بالاخره مجادله خوب است یا بد؟ مثلا یک جا گفته شده است:
«جدال دوستی های کهنه را تباه می کند و پیوندهای محکم را می گسلد و کمترین چیزی که در آن است غلبه جویی است که آن، اساس از هم گسیختگی است.» (1)

یک جا هم می خوانیم:
«و با آنها به شیوه ای که نیکوتر است، مجادله و گفت و گو کن...» (2)

به طور کلی، دو نوع مجادله وجود دارد:
احسن و غیر احسن.
تعریف آن را از امام صادق (علیه السلام) بخوانید:
«مجادله غير احسن مجادله اى است كه به سبب آن حقّى را انكار و به باطلى معترف شوى و از خوف آنكه مطلوب او [طرف مقابل] ثابت شود حرف حقّ و صحيحش را رد كني، و يا بخواهي سخن باطل را با جمله ى نادرست و باطل ديگرى جواب دهي. و اين گونه مجادله كه موجب گرفتارى پيروان ناتوان ما و نيز اهل باطل است، حرام و ممنوع می باشد» (3)

نمی دانی، نگو!
یک اصل اساسی که هم در دین ما به آن تأکید شده و هم مورد اجماع عقلا است، این است که ما وقتی مجاز به بیان چیزی هستیم که از آن مطمئنیم یا لااقل آن را از یک منبع معتبر شنیده ایم. خیلی وقتها، بحثهایی که بین افراد مطرح می شود، صرفا بر پایه ی عقاید شخصی است، بی آنکه پایه و اساسی داشته باشد. کم ندیده ایم آدمهایی که مثلا هیچ اطلاعات اقتصادی یا سیاسی ندارند، اما تا دلتان بخواهد مسائل را تحلیل می کنند و اگر کسی در بحث مخالفشان باشد، خیلی هم با او حق به جانبه حرف می زنند!

بحث یا جنگ؟!
قبل از شروع هر بحثی، یک چیز را خوب باور کنیم و آن هم اینکه بحث جنگ نیست که برنده و بازنده داشته باشد. بحث خوب، همیشه انتهایش دو برنده دارد. یعنی طرفین در انتها باید فکر کنند و تصمیم بگیرند که بر سر اعتقاد خود بمانند یا تجدیدنظر کنند. اگر این را باور کنیم، در طول بحث به فکر جنگیدن و شکست دادن طرف مقابل نخواهیم بود. در نتیجه راحت و آسوده نظراتمان را می گوییم و حرفهای مقابل را می شنویم. حتی اگر می خواهیم کافری را به راه بیاوریم «قولاً لیّناً» (4) را نباید فراموش کنیم.

اما آداب مجادله
وقتی با کسی وارد بحث و مجادله (البته از نوع درست آن) می شویم، باید آدابی را رعایت کنیم:

1.همانطور که گفتیم، همیشه باید برای شروع بحث دلیل داشته باشیم و به قول معروف روی هوا حرف نزنیم! علاوه بر این، دلیلمان باید مورد قبول طرف مقابل باشد. وگرنه در بحث اصلا به درد ما نمی خورد. مثلا وقتی شما برای یک فرد سنی حدیثی از کتب شیعه بیاورید، معلوم است که قبول نخواهد کرد!

2.داد و هوار راه نیندازیم! عصبانی شدن و متأسفانه ناسزا گفتن، اخلاقی است که بعضی افراد وقتی در بحث نمی توانند طرفشان را متقاعد کنند یا به قول امروزیها کم می آورند، به آن متوسل می شوند! کاری که از آن بسیار نهی شده و حتی گفتن ناسزا به دشمن محارب هم ممنوع شده است. وقتی یکی از یاران امام علی (علیه السلام) در میدان جنگ به یاران معاویه فحش داد، امام گفتند: «همانا من کراهت دارم که شما از ناسزاگویان باشید» (5)

3.بدون پیش زمینه بحث کنیم. متأسفانه بیشتر گفت و گوها نتیجه ای ندارد جز هدر دادن وقت و تلف کردن انرژی؛ زیرا طرفین بحث از همان ابتدا حاضر نیستند عقیده شان را عوض کنند، حتی اگر خودشان ندانند! بیشتر ما با این هدف بحث می کنیم که طرف مقابل را متقاعد کنیم، غافل از اینکه بحث خوب بحثی است که برای ارتقای عقاید و رفتار خودمان باشد.

4.همانطور که دوست داریم نظراتمان را تمام و کمال بگوییم، نظرات دیگران را هم تمام و کمال بشنویم! افرادی که در بحث متکلم وحده هستند، کم کم در گفت و گوها کنار گذاشته می شوند.

5.پابرهنه وسط حرف نپریم! یک عادت زشت که افراد را خیلی آزار می دهد، این است که حرفشان را قطع کنیم. تقریبا همه می دانند این عادت خیلی زشت و قبیح است؛ اما واقعا چقدر این نکته را در بحث رعایت می کنیم؟

6. بی احترامی ممنوع! بعضی افراد انگار عادت دارند که در بحث طرف مقابل را زیر سوال ببرند یا عقایدش را مسخره و به نوعی به او توهین کنند و خلاصه به طرف مقابل بی احترامی کنند. این رفتارها از آفات مجادله به حساب می آید و یک مجادله با چنین اوصافی، مجادله ی غیر احسن است که ما مجاز به آن نیستیم.

7.رها کردن بحث، از ادامه دادن آن وقتی دارد به جای باریک کشیده می شود بهتر است. گاهی مسیر بحث و مجادله، به طرف بگو مگو و دعوای لفظی پیش می رود که بهترین کار، رها کردن آن است. «نزاع را رها کنید تا سست و بی عظمت نشوید» (6)

همانطوری که دوست داریم در بحث، با ما رفتار شود، با دیگران رفتار کنیم!

------------------------------
پی نوشت:
1.امام هادی (علیه السلام)، بحارالانوار، ج78، ص369.
2.سوره ی نحل، آیه 125.
3.بحارالانوار، ج2، ص 125، باب 17.
4.خداوند به حضرت موسی (علیه السلام) امر فرمود که در برخورد با فرعون «به نرمی سخن بگوید». سوره طه/ 44.
5.بحارالانوار /ج 32/ ص 561؛ http://gharaati.ir/show.php?page=darsha&id=201
6.سوره ی انفال، آیه 46.

[Havbb 110]

چند ماه پیش در یکی از تالار های مهدوی بین دو نفر یه درگیری لفظی ایجاد شد و کار به جاهای باریک هم کشید....


وقتی با یکیشون صحبت کردم ، میگفت من بهم حرف زور زده شده نمیتونم ساکت بشینم


گفتم اولا گذشت جایگاهش مگه همچین جایی نیست؟ ثانیا باید با لحن درست حرف بزنی نه با این لحن!


گفت من هر جور که دلم خنک بشه و بتونم حقم رو بگیرم باید حرف بزنم


گفتم کدوم یکی از معصومین وقتی حرف خلاف واقع بهشون نسبت داده شد با داد و بیداد و بد و بیراه جواب دادند؟


گفت امام حسین (علیه السلام) وقتی زبر بار ظلم نرفتند و به شدید ترین شکل مقابله به مثل کردند و ایستادند در مقابل دیگران و...


گفتم اون بحث جنگ فیزیکی بود ، فرق میکنه با شما که درگیری لفظی داشتید.


گفت درگیری لفظی در اینترنت مثل همون درگیری فیزیکی در واقعیت هست و منم مثل امام حسین مقابله به مثل کردم (منظورش این بود که هرچی از دهنم در اومد گفتم)