راه و رسم قرض دادن

میثاق

بسم الله الرحمن الرحیم

<<== متقاضیان وام بخوانند! ==>>

وام؛ یکی از مسائل و گاهی بحرانهای زندگی خیلی از ما این روزها شده است همین: پیدا کردن موسسه ای که وام بدهد، جور کردن شرایط و در نهایت پس دادن ماه به ماه آن که گاهی تا آخر عمرمان ادامه دارد! می شود به جرأت گفت که همه ی ما این روزها به دنبال وام های کم بهره ای هستیم که به نفعمان باشد و خیلی برایمان خوشحال کننده خواهد بود اگر یک مورد با شرایط خوب پیدا کنیم.
اما واقعا چند درصد ما در این وضعیت، به دنبال افرادی هستیم که نیازمند تنها مقدار اندکی پول هستند تا به آنها قرض بدهیم؟ چقدر از قرض دادن و قرض گرفتن می دانیم؟ این روزها که قرض یا همان وام گرفتن نوعی پیروزی محسوب می شود، کجا خوانده ایم که «قرض كمتر گير تا آزاد باشى.» (1)

خواری روز و اندوه شب
شاید دلایل مختلفی برای اینکه چرا می گویند کمتر از دیگران قرض بگیریم، وجود داشته باشد. مثلا اینکه اصولا اظهار نیازمندی به مردم کاری است که باعث شکسته شدن شخصیت می شود یا مثلا آدم اگر بدهی کمتری داشته باشد، بعد از مرگ کارش راحت تر خواهد بود و امثال اینها.
اما دلیلی که امام علی (علیه السلام) بیان می کنند، خیلی مهمتر از اینها به نظر می رسد:
«بدهى بسيار، راستگو را دروغگو و خوش قول را بدقول مى گرداند.» (2)

کم ندیده ایم افرادی که از طلبکارها فرار می کنند و یا اینکه مدام در حال بهانه های دروغین هستند تا شاید کمی مهلت بگیرند. چه بهتر که بدهی کمتری داشته باشیم تا به این روز نیفتیم.
«زير بار بدهى نرويد؛ زيرا بدهكارى خوارى روز و اندوه شب است و در دنيا و آخرت باز پرداختى دارد.» (3)

قرض، عامل محبت
درست است که کمتر قرض گرفتن از دیگران و اتکا به توانایی خود و قانع بودن، معمولا بهتر از وام گرفتن و زیر بار بدهی رفتن است؛ اما گاهی مواردی پیش می آید که ما ناچار به قرض گرفتن می شویم. در این شرایط، گرفتن قرض از دیگران، نه تنها مشکلی ندارد، بلکه به فرموده ی امام صادق (علیه السلام)، این کار باعث افزایش محبت و دوستی هم می شود. (4)
اما نکته ی مهم این است که قرض را باید فقط در مواردی گرفت که قصد انجام کار حلال و مباحی را داشته باشیم. در این صورت، خداوند هم در پس دادن آن یار ما خواهد بود.
«خداوند يار قرض دار است تا قرض خود را بپردازد؛ به شرط آن كه قرض وى بر خلاف رضاى خدا نباشد.» (5)

نترس!
بعضی افراد ترس زیادی از قرض گرفتن دارند و تحت هیچ شرایطی حاضر به این کار نمی شوند و همیشه دغدغه ی بازگرداندن آن، آنها را آزار می دهد. اینکه بهتر است تا می توانیم زیر بار بدهی نرویم، درست؛ اما اگر بعضی مواقع کار واجبی پیش بیاید و پولی هم در بسطمان نباشد چه؟ مثلا بیمار شویم و برای درمان در آن زمان پول کافی نداشته باشیم، یا برای هزینه ی ازدواج نیازمند کمک کسی باشیم و امثال اینها.
در این موارد، ما می توانیم از دیگران قرض بگیریم و با توکل به خدا، سعی در بازگرداندن آن کنیم.
«هر كس اموال مردم را بگيرد و قصد پرداخت آن را داشته باشد خداوند آن را بپردازد (او را يارى می كند) و هر كس اموال مردم را بگيرد و قصد تلف كردن داشته باشد خداوند آن را تلف كند.» (6)

چتربازی ممنوع!
بعضی ها انگار غنیمت می دانند که از کسی پولی بگیرند و بروند دنبال کارشان! شاید این افراد با خودشان می گویند «فلانی که پول دار است! با این مقدار فقیر نمی شود!»
بعضیهای دیگر هم چترشان را روی جیب پدر، مادر، خواهر یا برادر، دوست و ... باز می کنند و آن را جیب خود به حساب می آورند! شاید برایتان جالب باشد که بدانید اگر کسی مالی را قرض بگیرد بدون اینکه قصد بازگرداندن آن را داشته باشد، دزد است!
«كسى كه قرض بگيرد در صورتى كه تصميم داشته باشد آن را پس دهد در امان خداست تا آن را اداء كند، ولى اگر تصميم نداشته باشد آن را به صاحبش برگرداند، دزد محسوب مى شود.» (7)

اگر از کسی قرضی گرفتیم و از همان اول قصد برگرداندن هم داشتیم، یک نکته ی دیگر را هم فراموش نکنیم و آن اینکه
«...براى كسى كه از تو قرض گرفته است، جايز نيست كه اداء آن را به تأخير بيندازد...» (8)
اگر پولی در بساطمان هست، اولین کارمان باید صاف کردن تمام بدهی ها باشد، زیرا نمی دانیم که تا چند دقیقه ی دیگر زنده ایم یا نه و از کجا معلوم که بعد از مرگمان کسی دلش به حال بدهی های ما بسوزد؟!

-=-=-=-=-=-=-=--=-

پی نوشت:
1.پیامبر اکرم (صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم)؛ نهج الفصاحه، ح 432.
2.غررالحكم، ج 4، ص 592، ح 7105
3.كافى، ج 5، ص 95، ح 11.
4.«سه چیز است که محبت آورد: قـرض دادن و فـروتنـى و بخشـش.»؛ تحف العقول، ص 316
5.پیامبر اکرم (صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم)؛ نهج الفصاحه، ح 733.
6.پیامبر اکرم (صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم)؛ همان؛ ح 2979.
7.امام رضا (علیه السلام)؛ فقه الرضا، ص 268.
8.پیامبر اکرم (صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم)؛ ثواب الاعمال، ص 138.

میثاق

بسم الله الرحمن الرحیم

در قسمت قبل خواندیم که بهتر است تا می توانیم کمتر به دیگران رو بیندازیم و قرض بخواهیم و از طرف دیگر خیلی خوب است که تا می توانیم به دیگران کمک کنیم و اگر کسی نیازمند بود و از دستمان بر می آمد، به او قرض بدهیم. اما اگر توانستیم و قرضی دادیم، آیا این آخر کار است؟ اصلا آیا قرض دادن فقط نقدی است؟در این قسمت هم همراه ما باشید تا پاسخ این سوالات و سوالاتی دیگر را بخوانیم.

از چه کسی قرض بگیرم؟

افرادی را دیده اید که آدم اصلا دلش نمی خواهد حتی یک لیوان آب از آنها درخواست کند؟ افرادی که یا انقدر بخیل اند که می دانی درخواستت را رد می کنند یا انقدر مغرور اند که اگر هم کاری برای کسی بکنند به قول گفتنی از دماغش در می آورند! آدمها برای حفظ شخصیتشان هم که شده، هرچقدر هم که نیازمند باشند،دوست ندارند از چنین افرادی درخواست کمک کنند.
«بدهى (نوعى) بندگى است، پس زمام اختيار خود را به كسى كه حق تو را نمى شناسد مسپار.» (1)(كنايه از اين است كه از هر كس قرض نگير)
اما سراغ چه افرادی برویم؟
امام حسین (علیه السلام) می فرمایند:
«جز به نزد يكى از اين سه كس حاجت مبر: ديندار يا صاحب مروّت يا داراى اصالت خانوادگى.» (2)

سوهان روح نباشیم!
اگر از جمله افرادی هستید که مردم می توانند به راحتی نزدتان بیایند و نیازهایشان را با شما درمیان بگذارند و طلب کمک کنند، و دست خالی هم بازنگردند، قطعا شما در یکی از سه دسته ی بالا قرار دارید و اگر نه، بشتابید!ماهی را هر وقت از آب بگیرید تازه است! مروت ودینداری را می شود با بخشندگی تمرین کرد.
«غنيمت بدان كسى را كه در زمان توانگريت از تو قرض بخواهد تا در روز تنگدستى ات (قيامت) بپردازد.» (3)

اما اگر به کسی مالی را قرض دادید، این آخر کار نیست! قرض دادن راه و رسمی دارد تا قرض دهنده جزو بخشندگان محسوب شود. مثلا فرض کنید کسی قرضی به دیگری بدهد و هرجا می رسد، آن را تعریف کند! تصور کنید قرض گیرنده چه حالی پیدا خواهد کرد؟ این کمک اگر نباشد بهتر است! یا اینکه کسی قرضی بدهد و روزی ده بار از طرف مقابل بپرسد که چه زمانی پولش را پس می دهد؟ این افراد دقیقا مصداق سوهان روح هستند!
«هر كس به گرفتار و درمانده اى قرض بدهد و در پس گرفتن آن خوشرفتارى كند [گناهانش پاك شده] اعمالش را دوباره شروع مى كند و خداوند در برابر هر درهم، هزار قنطار (ثروتى فراوان) در بهشت به او عطا كند.» (4)

پس هر وقت قرضی به کسی دادیم، خوش رفتار باشیم و مدام او را در تنگنای پس دادن مال قرار ندهیم و آبرویش را هم حفظ کنیم.

پول نزول!
این روزها بعضی عروسی ها و جهیزیه ها و خانه و ماشین خریدن ها را می بینیم که به کمک قرضهایی است که گیرنده های آن، مجبورند چندین برابر آن را به قرض دهنده پس بدهند. هر چقدر هم خودمان را توجیه کنیم که مجبوریم و نداریم و از این بهانه ها، بار گناهمان را کم نخواهد کرد.
«على بن جعفر مى گويد: از برادرم امام كاظم (علیه السلام) در مورد مردى كه صد درهم قرض به ديگرى داد به اين شرط كه پنج درهم يا كمتر يا بيشتر به او بدهد پرسيدم؟ فرمودند: اين عمل ربای محض است.» (5)

چقدر خوب بود اگر قناعت کردن جای بعضی چشم و هم چشمیها را می گرفت تا بعضی افراد به خاطر یک عروسی بهتر برگزار کردن، زیر بار چنین گناه بزرگی نمی رفتند.

سود به عنوان هدیه
گاهی پیش می آید که قرض گیرنده، بدون هیچ قرار قبلی، وقتی می خواهد مبلغ قرض را پس بدهد، مقداری پول یا یک کالا به عنوان هدیه به قرض دهنده می دهد. این کار برای قرض گیرنده ثواب دارد و اگر از دستش بر بیاید که چنین کاری کند، بهتر است در انجام ان کوتاهی نکند. برای قرض دهنده هم مباح است که آن را بپذیرد، اما:
«اگر قرض گيرنده بدون قرار قبلى، سودى به قرض دهنده بدهد مُباح است، ولى آن قرض دهنده پاداشى از خدا نخواهد گرفت.» (6)

نسیه داده می شود!
این تصور غلط که همیشه قرض دادن به شکل پول است را از خودمان دور کنیم. ما خیلی وقتها می توانیم کاری برای دیگری انجام دهیم و دستمزد یا قیمت را بعدا از او بخواهیم. مثلا اگر پزشک هستیم، گاهی بیمار بی بضاعتی را معاینه کردن و بعدا از او دستمزد گرفتن، ما را فقیر نخواهد کرد (حتی اگر او برود و پشت سرش را نگاه نکند، مثل این است که صدقه داده ایم). اگر کاسب هستیم، جنسی را به نسیه فروختن ما را ورشکسته نخواهد کرد. یا مثلا اگر خانه ای داریم و به یک خانواده ی نیازمند، با اجاره بهای کمتری خانه را اجاره دهیم تا هر وقت توانست پس دهد، مطمئن باشیم نتیجه اش جای دوری نخواهد رفت.

قرض بهتر از صدقه؟!
از خوبی و ثواب صدقه بارها گفته اند و شنیده ایم. اما اینکه ثواب قرض دادن خیلی بیشتر از صدقه است را کمتر کسی می داند. امام صادق (علیه السلام) فرمود:
«مالى را قرض بدهم، بيشتر دوست دارم تا آن را ببخشم.» (7)
و درجای دیگر آمده است:
«صدقه دادن، ده حسنه، قرض دادن، هجده حسنه، رابطه با برادران [دينى‏]، بيست حسنه و صله رحم، بيست و چهار حسنه دارد.» (8) پس هرگاه خواستیم به کسی کمک کنیم، بهتر است به نیت قرض باشد.

این را هم بدانیم که:
«كسى كه برادر مسلمانش در قرضى به او نياز پيدا كند و او بتواند قرض بدهد و چنين نكند، خداوند بوى بهشت را بر او حرام مى كند.» (9)

-=-=-=-=-=-=-=-=-

پی نوشت:
1. امام علی (علیه السلام)؛ شرح نهج البلاغه ابن ابى الحديد، ج20، ص306، ح503.
2.ميزان الحكمه، ح 4488.
3.نهج البلاغه، از نامه 31.
4.پیامبر اکرم (صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم)؛ ثواب الاعمال، ص 289.
5.وسائل الشيعه، ج 13، ص 108، ح 7.
6.امام صادق (علیه السلام)؛ بحارالانوار، ج 103، ص 157، ح 1.
7.بحارالانور، ج 103، ص 139، ح 5.
8.پیامبر اکرم (صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم)؛ كافى، ج 4، ص 10، ح 3.
9.پیامبر اکرم(صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم)؛ امالى صدوق، ص 516.

منبع تمامی احادیث:
http://www.aviny.com/hadis-mozooee/eghtesadi/gharz.aspx

محمدهادی

عن الحسن بن عليّ بن رباط قال: سمعت أبا عبد اللّه عليه السّلام يقول:

من كان عليه دين فينوي قضاءه كان معه من اللّه عزّ و جلّ حافظان‏ يعينانه‏ على‏ الأداء عن أمانته فإن قصرت نيّته عن الأداء قصّرا عنه من المعونة بقدر ما قصّر من نيّته.

شنيدم ابو عبد اللّه صادق (علیه السلام) فرمود:
هر وامدارى كه بر اداى وام خود مصمم باشد، از جانب خداوند عزت دو فرشته نگهبان مأمور مى‏شوند تا او را بر اداى وامش يارى دهند. اگر تصميم او در پرداخت وام به سستى بگرايد، به هراندازه كه تصميم او سست شود، نگهبانان در يارى و كمك او سستى مى‏كنند.
الكافي (ط - دارالحديث)، ج‏9، ص: 587