گره ‏گشائى از كار مردم

[faateme-313]

یا الله

دوست داشتنى ‏ترينِ خلق پيش خدا كسى است كه به مردم نفع برساند يا خانواده‏اى را خوشحال كند يا با برادر مسلمانش به خاطر برآوردن حاجتش راه برود.

پيامبر گرامى اسلام صلى‏ الله‏ عليه‏ و‏آله مى‏فرمايد:
«مؤمنان برادران يكديگرند كه بعضى از آنان نيازهاى بعضى ديگر را رفع مى‏كند و خداوند هم نيازهاى او را برآورده مى‏كند. از بهترين اعمال اين است كه انسان مؤمنى را شاد، يا گرسنگى را از او دفع كند و از غصه برهاند يا قرض او را ادا كند يا به او لباس بدهد»(2).
همچنين در ادامه مى‏فرمايد:
«دوست داشتنى‏ ترينِ خلق پيش خدا كسى است كه به مردم نفع برساند يا خانواده‏اى را خوشحال كند يا با برادر مسلمانش به خاطر برآوردن حاجتش راه برود، اين عمل از اعتكاف دو ماه در مسجدالحرام بهتر است»(3).
آنچنانكه از دستورات رهبران دينى ما استفاده مى‏شود، گره ‏گشائى و رفع نياز از نيازمندان و برادران دينى بايد تبديل به يك ارزش و يك فرهنگ عمومى شود كه همه سعى در برآوردن حاجات مردم باشند

چنانكه اميرالمؤمنين على عليه‏ السلام در اين باره به كُميل مى‏فرمايد:

«اى كميل به خانواده‏ات دستور ده در تحصيل مكارم اخلاق بكوشند و حتى در تاريكيهاى شب به برآوردن حاجات مردم و رفع گرفتارى‏هاى آنها بپردازند، سوگند به خدائى كه جانم در دست اوست، هيچ‏كس بر دل انسان مؤمنى سرور و شادمانى وارد نمى‏كند مگر آنكه خدا از اين عمل خير يعنى سرور و شادمانى، مايه لطفى مى‏آفريند كه در موقع نزول بلا و به هنگام گرفتارى سريعتر از سيلاب در سراشيبى، به يارى او مى‏رسد و او را نجات مى‏دهد(4).

كيفيت برآوردن حاجت

امام صادق عليه‏ السلام مى‏ فرمايد:
«...احسان و نيكى كامل نمى‏شود مگر به سه خصلت: تعجيل در انجام دادن آن، كوچك شمردن آن و پنهانى انجام دادن آن. اگر زود انجام دادى، بر اهلش گوارا و شادى ‏آفرين خواهد بود و اگر نيكى خود را كوچك شمردى، در واقع پيش خدا آن را بزرگ كردى و اگر پنهانى انجام دادى، نيكى و احسان خود را تكميل نموده‏اى. و هنگامى كه برادرت از تو سئوال و درخواست نيازى كرد، فورا حاجت او را برآورده كن پيش از آنكه از كمك و يارى تو بى‏نياز گردد»(5).

اسلام آن قدر در اين مسأله پيش مى‏رود كه نه تنها دستور مى‏ دهد هرچه زودتر به همنوع خود كمك برسان، بلكه مهم‏تر از آن، مى‏فرمايد: «پيش از آنكه برادرت از تو سئوال كند، حاجتش را برآور و نيازش را رفع كن. چنانكه آن حضرت مى‏فرمايد:
«خداوند به نيكى و خدمت به ديگران، هنگامى پاداش مى‏دهد كه سئوال نكرده صورت بگيرد و حاجتش برآورده شود اما اگر سئوال كرد، ممكن است عرق خجالت در پيشانى او نقش بندد و صورتش سرخ شود. در صورتى كه نمى‏داند آيا تو حاجت او را برآورده مى‏كنى يا نه، در اين صورت قسم به خدا بازهم قسم به خدا اگر تمامى دارائيت را به او بدهى، كفايت نمى‏كند»(6).

معلوم مى‏شود به خطر انداختن آبروى اشخاص به هيچ‏وجه جايز نيست و بايد عِرض مردم محترم شمرده شود مخصوصا اشخاصى كه آبرومند و عفيف هستند، شخصيت آنها را بايد در نظر گرفت چرا كه شأن و منزلت افراد متفاوت است چنانكه خداوند در قرآن مجيد مى‏فرمايد:
«يَحْسَبُهُمُ الجاهِلُ أَغْنِياءَ مِنَ التَّعَفُّفِ تَعْرِفُهُمْ بِسِيماهُمْ لا يَسْئَلُونَ النّاسَ اِلحافا...»(7). «... و از شدت خويشتن‏دارى، افراد ناآگاه آنها را بى‏نياز مى‏پندارند، اما آنها را از چهره‏هايشان مى‏شناسى، و هرگز با اصرار از مردم چيزى نمى‏خواهند، اين است مشخصات آنها....».
يعنى اشخاص آبرومند سخنى نمى‏ گويند ولى در قيافه و چهره آنها نشانه‏ هائى از درد و رنج درونى هستند كه افراد فهميده متوجه مى‏شوند و نيز آنها با اصرار از مردم چيزى نمى‏خواهند چون مى‏دانيم كه نيازمندان عادى(قطع نظر از سائلان حرفه‏اى) معمولاً اصرار در سئوال مى‏كنند ولى كسانى كه آبرومنداند، حتى سئوال هم نمى‏كنند چه رسد به اصرار، لذا بايد افراد توانا به فكر آنان باشند و نگذارند حيثيت آنها به خطر بيفتد.
________________________________________
2. «المُؤْمنُون اِخوةٌ يقضىِ بعضهم حوائجَ بعضٍ، فيقضى اللّه لهم حاجتهم...».بحارالأنوار، ج74، ص 316، كتاب العشرة، باب قضاء حوائج المؤمنون، ح73.
3. همان.
4. «يا كُميل: مُر أهلك أن يسعوا فى المكارم و يدلجوا فى حاجة مَن هو نائم فوالّذى نفسى بيده ما أدخل أحد على قلب مؤمن سرورا الاّ خلق الله من ذلك السرور لطفا فإذا نزلت به نائبة كان أسرع اليها من السيل فى انحداره حتى يطردها عنه كما يطرد غريبة الإبل» همان، ص 314.
5. «... لا يتمُّ المعروف الاّ بثَلاثِ خصالٍ: تعجيله، تصغيره و ستره. فإذا عجّلته هنّأته و إذا صغّرته عظّمته و إذا سترته أتمَمته. و رُوى: إذا سألك أخوك حاجةً فبادِرْ بِقضائها قبلَ استغنائه عنها» . همان، ص 313 و 314.
6. «... جزىَ اللّهُ المعروف إذا لم يكن يبدأ عن مسألةٍ فأمّا إذا أتاك أخوك فى حاجةٍ كادَ يرى دمه فى وجهه مخاطرا لا يدرى أتعطيه أم تمنعه فواللّه ثم واللّه لو خرجتَ له من جميع ما تملكه ما كافيته» همان، ص 414.
7. سوره ی بقره: 273.