تمدن غرب در کلام مقام معظم رهبری+ مقدمه ای بر غرب شناسی

[علی 110]

اعوذ بالله من الشّیطان الرّجیم

بسم الله الرّحمن الرّحیم

ظَهَرَ الْفَسَادُ فِی الْبَرِّ وَالْبَحْرِ بِمَا کَسَبَتْ أَیْدِی النَّاسِ لِیُذِیقَهُم بَعْضَ الَّذِی عَمِلُوا لَعَلَّهُمْ یَرْجِعُونَ[1]

فساد در خشکی و دریا با آن چیزی مردم کسب کرده اند ظاهر شده است تا بچشند بعضی از نتایج اعمالشان را، باشد که (به حق) بازگردند.[2]

امام خمینی (رحمت الله علیه):

غرب حیوان بار می‏آورد. آنهم نه حیوان آرام، یک حیوان وحشی! آدمکش! آدمخوار! پیشرفت، پیشرفت انسانی نیست. پیشرفت حیوانی است. تربیت انسانی نیست. در غرب تربیت حیوانی است. حکومتها را می‏گویم؛ ملتها را نمی‏گویم. حکومتها و پرورشهایی که در حکومتها هست حکومتهای انسانی نیست. غرب پیشرفت کرده، پیشرفت کرده در اینکه حیوان تربیت کرده![3]





مقام معظم رهبری (حفظه الله):

تمدن غربی بر پایه‌ی تفكر اومانیسم و نگاه به قدرتِ سیاسی و سپس نگاه سرمایه‌محور، شكل گرفته است و بعد از دوران اوج خود، اكنون نشانه‌های تباهی و انحطاط آن نمایان شده كه مهمترين آن، انحطاط جنسي و رواج بي‌بند و باريهاي اخلاقي و جنسي است.[4]



در رنسانس، بشر بی اعتنا به تعالیم وحی و تعالیم و قوانین خالق خویش، عقلانیت خودبنیادِ (در خدمت امیال نفسانیِ خود) را ملاک قرار داد و برای تعیین چگونه زیستن و و اینکه مطلوبش چه چيزي باشد، دستگاه فلسفی را طراحي نمود و تعریف خود را از انسان و نوع ارتباطش با جهان پیرامونش، کمال و غایت سعادتش را معین نمود و ترسیمي از مدینه ی فاضله خود ارائه کرد و سعی نمود آن بهشت موعود ذهني خود را درعالم خارج محقق سازد. به همين خاطر برای تحقق آن شروع کرد به تولید و تدوين علوم جديد و تکنولوژی و ابزار مورد نيازش. لذتجویی و رفاه طلبيِ حداكثري در خوي بشر منعقد گشت و به مسأله اول زندگي انسان تبدیل شد، بطوري كه همّ و غمّ انسان مدرن نه تقرب به خدا و نه عمل براي كشت مزرعه آخرت، بلكه محور فعالیتهایش پروار نمودن حداکثری نفس لذت طلب خود در این عالم خاكي گشته. بشر بجاي آنكه خود را مهيا براي آخرت و مسافر آن بيابد، توهم سُكني در عالم نمود و اراده خود را معطوف در اين جهان فاني و لذات زودگذر آن نمود.

از میان تمام آیات قرآن کریم تنها آیه 41 سوره روم که در مطلع این مجموع آمده است در دعای عهد امام زمان ذکر شده است که شرح حالی است از وضعیت بشر مدرن در آخرالزمان، آن جا كه خداوند مي فرمايد:
فساد در خشكي و دريا آشكار شده است به واسطه ی آن چيزي است که خود مردم آن را کسب کرده اند، چرا كه خدا مي‏خواهد نتيجه بعضي از اعمال آنها را به آنها بچشاند شايد (به سوي حق) بازگردند[5]؛
سنت خداوند در اكتسابات عقل خود بنياد بشر – اعم از تكنولوژي و ساير مظاهر تمدن مادي غرب مدرن- كه منتهي به ظهور فساد در سراسر جهان خاكي گشته است، انسان را مبتلا می كند به آنچه كه خود كسب نموده، تا نتيجه عمل خود را در همين دنيا مشاهده نموده و انعكاس آن را بچشد، باشد که به حق بازگردد و ظهور حق همانا پذیرش ولایت خداست که تجلی در اطاعت از ولی اعظم خدا و قانون الهی دارد (حتی برای رسیدن به سعادت دنیوی!) و انقلاب اسلامی ایران مقدمه­ای برای آماده سازی آن ظهور حیات بخش منجی موعود است.

از سوي ديگر با توجه به پیام کلمه توحید (لااله الاالله)، برای رسیدن به الله ابتدا باید اله ها نفی شوند
و به همین تناسب
برای رسیدن به تمدن الهی باید همه تمدن های غیر الهی نفی شوند
و برای نفی آن ها ابتدا باید آن ها را به خوبی شناخت
و بر این اساس شناخت تمدن غرب از مهمترین ملزومات برای درک چیستی و چگونگی تمدن اسلامی است و آنچه در اين شناخت مهم است آن است که انسان همسو و مقلد اين فرهنگ نگردد.
اين مهم در چندين فراز از فرمايشات رهبر معظم انقلاب نيز متبلور است:

ـ ما براى ساختن اين بخش از تمدن نوين اسلامى، بشدت بايد از تقليد پرهيز كنيم؛ ... تقليد از غرب براى كشورهائى كه اين تقليد را براى خودشان روا دانستند و عمل كردند، جز ضرر و فاجعه به بار نياورده؛ حتّى آن كشورهائى كه بظاهر به صنعتى و اختراعى و ثروتى هم رسيدند. ... شرط رسيدن به تمدن اسلامىِ نوين در درجه‌ى اول اين است كه از تقليد غربی پرهيز شود. ما متأسفانه در طول سالهاى متمادى، يك چيزهائى را عادت كرده‌ايم تقليدكنيم.[6]

اما متأسفانه امروزه واقعیتی کم و بیش همه گیر به نام سبک زندگی غربی (همان نظم نوین جهانی با ابزار مدرنیسم) تمام ابعاد زندگی ما از باورها و ارزشها گرفته تا دغدغه ها، اهداف را متأثر نموده است. به همین خاطر، شناخت تمدنی که پس از رنسانس فعليت يافته است و ذاتاً داراي خوي تهاجم به ساير فرهنگ هاي رقيب خود است را یکی از ارکان مهم بخش دشمن شناسی میدانیم.

مقام معظم رهبري پيرامون اين خوي تهاجم در فرهنگ غرب مي‌فرمايند:

فرهنگ غربی، فرهنگ مهاجم است؛ هرجا وارد شود، هويت‌زدائى مي‌كند؛ هويت ملتها را از بين مي‌برد. فرهنگ غربى فقط هواپيما و وسائل آسايش زندگى و وسائل سرعت و سهولت نيست؛ اينها ظواهر فرهنگ غربى است، كه تعيين‌كننده نيست؛ باطن فرهنگ غربى عبارت است از همان سبك زندگى مادىِ شهوت‌آلودِ گناه‌آلودِ هويت‌زدا و ضد معنويت و دشمن معنويت.[7]

همچنين درباره دشمن بودن این تمدن هم فرموده‌اند:

دشمن را بشناسيد. به ظواهر دشمن فريب نخوريد. ماديگرى، گرايش مادى، تفكر مادى، تمدن مادى، دشمن بشريت و دشمن شماست. دنياى غرب از دو سه قرن قبل از اين به دانش برتر و فناورى برتر دست يافت و سوراخ دعاى ثروت و انباشت ثروت را پيدا كرد. مكتب‌هاى اجتماعى گوناگونى پديد آمد، تفكرات فلسفىِ اجتماعى گوناگونى پديد آمد - ليبراليسم مبتنى بر تفكر اومانيستى، فكر دموكراسى و امثال اينها - هدف اينها يا هدف آن كسانى كه دنبال اين افكار رفتند، اين بود كه بتوانند بشر را به آسايش، به آرامش و به رفاه برسانند؛ ليكن آنچه در واقع تحقق پيدا كرد، عكس اينها بود. بشر در سايه‌ى تفكر اومانيستى و در جهت نظامهاى انسانگرا نه فقط به انسانيت دست نيافت، به آسايش دست نيافت، بلكه بيشترين جنگها، بيشترين كشتارها، بدترين قساوتها، زشت‌ترين رفتارهاى انسان با انسان در اين دوره به وجود آمد.[8]

گذشته از اينها آنچه مهم است اينكه اتصال آدمي با مبدأ و منشأ هستي در مسير زندگي نبايستي قطع شود.. انسانی که بر اساس علم و عقل خودبنیاد منفک از وحی خود نظر میدهد آن هم در راستای لذت حداکثر از حیات مادّی خود، رهاورد این امر بدون توجه به رهنمونهای وحی بنا به فرمايش امیرالمؤمنین عليه السلام گمراهی و ضلالت و لغزش است:

مَنِ اسْتَغْنَى بِعَقْلِهِ زَلَّ[9]
هر کس بی نیازی جست با عقلش (و کافی دانست نظر عقل خود را) لغزید

رهبر فرزانه انقلاب نيز در این خصوص می‌فرمایند:

روزبه‌روز تمدّن غرب دارد مشكلات بيشترى در اطراف خود مي‌تند، و اين مشكلات اينها را از پا خواهد انداخت؛ اين به‌خاطر قطع ارتباط با مبدأ هستى است؛ اين به‌خاطر قطع ارتباط با معدن نور و عظمت است.[10]

در مواجهه با هجوم فرهنگ، ارزش ها و اندیشه های اومانیستی و سکولاریستی غرب مدرن، مجموعه حاضر نقدی است بر ماهیت تاریخی ـ فرهنگی غرب مدرن و زیر بناهای فلسفی و مظاهر ذاتی آن (نظیر علوم جدید، تکنولوژی، مدل حکومتی مبتنی بر دموکراسی و...) و در اين راستا به تبیین ابعاد مختلف آن پرداخته است. از آنجا كه روح تمدن غرب جوهري اومانیستي دارد، و استیلاجویِ خودبنیاد و نفسانیت مدار است؛ مي توان آن را در نمودهاي تمدن غرب به خوبي مشاهده نمود. چرا كه با انکار ضرورت هدایت قدسی و دینی، ساحت معنوی آدمی را ذیل ساحت ناسوتی او قرار داده و بشر را حاکم عالم که باید بساط سلطنت استیلاگرانه خود را بنا کند، فرض نموده است.

و از آنجائي كه نوعي سهل گيري و سطحي نگري عارض بر حيات فكري و فرهنگي زندگي ما شده است، تا آنجا كه بدون آنكه متوجه باشيم، التقاط فكري و فرهنگي را روزي خويش ساخته‌ايم. خروج از اين وضع انفعالي و اخذ تصميم جدّي براي گذار از آن، در گرو مواجه با انديشه غرب است.
طيّ چهارصد سال اخير طاغوتِ نفس امّاره به تمامي جايگزين الله جـلّ و علا شد و همة امور مقدّس ديني به انزوا گرويد، كه خروج از آن تنها در گرو مجاهدتي بزرگ است. راه خلاصي از اين وضعيت، مستلزم بازنگري در مباني معرفتي و مراجعه به امامت حق و راهی است که انقلاب بزرگ اسلامي پیش روی ما نهاده است.

جهان امروز به خصوص از قرن بیستم به بعد کاملاً جهاني یک قطبی شده و ریشه های غرب گرایی است که در همه جای دنیا حتی شرق نفوذ کرده است. در واقع جهان امروز نفوذ عمیق و ناپیدای مبانی و مبادی نظری، فکری و زیباشناسی غربی را پذیرفته و با آن زندگی می کند. در دل غرب شناسی، جهان شناسی نهفته است. لذا شناخت غرب در بُعد فرهنگی و تمدني، ما را نسبت به پیرامون خودمان آگاه تر می کند و در اتخاذ تدابير مناسب در مواجهه با تهاجم غرب كمك نمايد.

مقام معظم رهبري در اين راستا می فرمایند:

فرهنگ غربى، ذهنها را، فكرها را مادى ميكند، مادى پرورش ميدهد؛ هدف زندگى ميشود پول و ثروت؛ آرمانهاى بلند، آرمانهاى معنوى و تعالى روحى از ذهنها زدوده ميشود. خصوصيت فرهنگ غربی اين است.[11]

تمدن غربی بر پایه‌ی تفكر اومانیسم و نگاه به قدرتِ سیاسی و سپس نگاه سرمایه‌محور، شكل گرفته است و بعد از دوران اوج خود، اكنون نشانه‌های تباهی و انحطاط آن نمایان شده كه مهمترين آن، انحطاط جنسي و رواج بي‌بند و باريهاي اخلاقي و جنسي است.[12]

هدف انقلاب اسلامى هم در این مقطع از تاریخ، اصلاحات در دوران کنونى است؛ دورانى که دین جدید دنیاى مادى (یعنی مدرنیته)، با روح تمامیت طلب خود، در پى هماهنگ و هم شکل کردن همه شئون حیات فردى و اجتماعى انسان ها با اصول و ویژگى هاى خاص و دلخواه خویش در مقیاس ملى و جهانى است و شعار سردمداران آن نظم نوین جهانی و جهانی سازی است!

آنچنان که رهبر انقلاب در این خصوص می فرمایند:

جهانى شدن، اسم خيلى قشنگى است و هر كشورى فكر مي‌كند بازارهاى جهانى به رويش باز مي‌شود. اما جهانى شدن به معناى تبديل شدن به يك پيچ و مهره‌اى در ماشين سرمايه‌داري غرب، نبايد مورد قبول هيچ ملت مستقلى باشد.

اگر قرار است جهانى شدن به معناى درست كلمه تحقق پيدا بكند، بايد كشورها استقلال خودشان ( استقلال اقتصادى و استقلال سياسى) و قدرت تصميم‌گيرى خودشان را حفظ كنند؛ والّا جهانى شدنى كه ده‌ها سال پيش از طريق بانك جهانى و صندوق بين المللى پول و سازمان تجارت جهانى و امثال اينها ـ كه همه ابزارهاى آمريكائى و استكبارى بودند ـ به وجود آمده، ارزشى ندارد. بنابراين، يك اصل مهم، مسئله‌ى استقلال است؛ كه اگر اين نباشد پيشرفت نيست، سرابِ پيشرفت است.[13]

ما پيشرفت را به شكلى كه غرب دنبال كرد و پيش رفت، نميخواهيم؛ پيشرفت غربي هيچ جاذبه‌اى براى انسان آگاهِ امروز ندارد.[14]



--------------------------------------------------------------------------------

[1]. روم / 41

[2]. ترجمه (روم- 41)

[3]. 21/03/1358

[4]. بیانات ايشان در دیدار اعضای شورای عالی مركز طراحی الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت، 14/۱۲/1391

[5]. روم / 41

[6]. بيانات در دیدار جوانان استان خراسان شمالى‌، 23/۰۷/1391

[7]. همان

[8]. بيانات ايشان در ديدار دانشجويان و جوانان استان قم‌، 04/08/1389

[9] . (بحارالانوار، ج‏1، ص161)

[10]. بیانات در دیدار اقشار مختلف مردم، 2۲/03/1392

[11]. بيانات ايشان در دیدار جوانان استان خراسان شمالى‌، 23/07/1391

[12]. بیانات ايشان در دیدار اعضای شورای عالی مركز طراحی الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت، 14/۱۲/1391

[13]. بيانات ايشان در ديدار استادان و دانشجويان كردستان‌، 27/۰۲/1388

[14]. بيانات ايشان در ديدار اساتيد دانشگاه‌ها 15/05/1392

---

در پايان نكاتي چند پيرامون مجموعه پيش رو شايان ذكر است:

1ـ رویکرد ما در ارائه­ی این مجموعه آثار در موضوع غرب شناسی، غرب شناسی انتقادی است و نه غرب شناسی توصیفی، البته در بین آثار ارائه شده کتابهایی هم وجود دارند که بحث خود را از توصیف چیستی و ماهیت غرب و تاريخ تمدن غرب آغاز می­کنند و مبدأ پیدایش و چگونگی فعلیت یافتن آن را هم بررسی می­کنند، اما نه با نگاهی توصیفی محض بلکه با نگاهی تحلیلی و موشکافانه.

2ـ با اينكه اين مجموعه جهت ارائه سیر مطالعاتی تهيه نشده ولي سعي شده تا حد امكان در ذيل يك موضوع، دارای آغاز، انجام و ترتیب بوده و ترتیب حداکثری و هم‌پوشانی حداقلی داشته باشد. در حقيقت مي­توان آن را فهرست کتاب‌های مفيد در زمينه غرب شناسي دانست و فهرست کتاب‌های مفيد، نيز مقدمه و ابتدایی برای ارایه‌ی یک سیر مطالعاتی جامع است.

3ـ كتابهاي معرفي شده در اين دفترچه بيشتر متناسب با قشر جوان، دانشجو و طلاب است. و در شناسائي آنها، كتبي ترجيح يافته­اند كه داراي رويكرد تحليلي ـ انتقادي بوده‌اند، بنابراين كتبي كه صرفاً به توصيف غرب پرداخته­اند جائي در اين مجموعه ندارد.

4ـ در اين مجموعه سعي شده تا ديدگاه انقلاب اسلامي (و جهانبینی توحیدی برگرفته از اسلام ناب) نسبت به مباني انديشه­ي تمدن غرب و مظاهر ذاتي و عيني آن تبلور يابد. چهارچوب موضوعي اين مجموعه حول محورهاي مباني انديشه غرب مدرن، علوم جديد و تحول علوم انساني، تمدن غرب و فرهنگ آن، ماهيت تكنولوژي و الزامات ذاتي آن، علل تزلزل تمدن غرب، تعارضات ذاتي انديشه مدرن غرب، رسانه و لوازم ارتباط جمعی جهانی، راههاي نفوذ آنها در فرهنگ ايراني ـ اسلامي، ورزش مدرن، طب مدرن، بحران­ها و تأثير تمدن غرب بر سبك زندگي ملل مختلف جهان، رويارويي غرب معاصر با جهان اسلام، غربزدگي و ... مي­باشد.

5ـ سعي اين مجموعه بر آن است تا خواننده را با مسائل و سئوالات جدي روبرو سازد، تا خواننده با مطالعه كتب پيشنهادي به تفكر بيشتر نسبت به جهان پيرامون خود (كه در آن زيست مي­كند يا از آن متأثر است)، بپردازد و اقدامي براي تغيير روش زندگي خود نمايد.

---

راهنمای استفاده بهینه از منابع معرفی شده در کتابچه غرب شناسی:

کتابهایی که با رنگ قرمز مشخص شده اند بسیار مهم هستند و بینش زا
کتابهایی که مطالعه­ی آنها دارای اولویت و تأکید بسیار بالاست و مباحث بنیادین و مبنایی را بیشتر منظور نظر دارند عبارتند از:

1. غرب شناسی، بنیاد تاریخی فرهنگی خانه مشروطیت اصفهان

2. مبانی توسعه و تمدن غرب، سید مرتضی آوینی

3. در شناخت غرب، سید محمد مهدی میرباقری

4. دنیای قشنگ نو، آلدوس هاکسلی
5. اخلاق یهودی و تمدن غربی، سید محمد باقر رکنی

6. علل تزلزل تمدن غرب، اصغر طاهرزاده

7. پرسش از غرب (اراده معطوف به حق)، اسماعیل شفیعی سروستانی

8. فرهنگ مدرنیته و توهم، اصغر طاهرزاده
9. درباره غرب، رضا داوری اردکانی

10. پایان غرب: جستاری در بیانات رهبر معظم انقلاب (مدظله العالی) پیرامون نظام سرمایه داری، سید علی خامنه ای




تمدن غرب علاوه بر مبانی بنیادی که شالوده آن است مظاهری نیز دارد مانند دموکراسی (مدل حکومتی)، لیبرالیسم (نظام اقتصادی)، مدرنیته و تکنولوژی، رسانه (و به ویژه تلویزیون)، ورزش مدرن، روانشناسی (مبانی توصیف چیستی انسان از منظر تمدن غرب) و پاره­ای دیگر، کتابهای ذیل پیرامون این مظاهر تمدن غرب است:

1. لیبرالیسم، فاطمه رجبی

2. درباره دموکراسی، شهریار زرشناس

3. روان شناسی مدرن و حقیقت فراموش شده انسان، شهریار زرشناس

4. داستان ورزش غرب، اسماعیل شفیعی سروستانی

5. گفتارهایی پیرامون تحول در علوم انسانی، سید محمد مهدی میرباقری

6. تحلیل ماهیت تکنولوژی، عبدالعلی رضایی

7. گزینش تکنولوژی از دریچه بینش توحیدی، اصغر طاهر زاده

8. نکته های ناب - جلد پنجم(ویژگی های فرهنگ و تمدن غربی، نگرش اسلام و غرب نسبت به زن، نگرش اسلام و غرب نسبت به خانواده)، سید علی خامنه ای

9. کندوکاوی در ماهیت و کارکرد تلویزیون، ماندر جری، (ترجمه، آیدین میرشکاری)

10. ماهیت تکنولوژی و هنر تکنولوژیک: نظری به تکنولوژی اطلاعات، محمد مددپور

11. روایت تفکر، فرهنگ و تمدن از آغاز تا کنون (دوره پنج جلدی)، مرکز مطالعات و پژوهش های راهبردی وزارت ورزش و جوانان

سایر آثاری که مطالعه ی آنها جنبه تکمیلی دارد عبارتند از:

1. ظهور و سقوط مدرن، حمید مولانا

3. تمدن و تفکر غربی، رضا داوری اردکانی

4. بحران دنیای متجدد، رنه گنون

5. غرب زدگی، جلال آل احمد

6. درآمدی بر سیر تفکر معاصر، محمد مددپور

7. غرب شناسی: سیری در تحولات فرهنگی - سیاسی غرب از یونان باستان تا پایان هزاره دوم، سید احمد رهنمایی

8. جوان مسلمان و دنیای متجدد، سید حسین نصر

9. رویارویی غرب معاصر با جهان اسلام، ابراهیم متقی

10. غرب شناسی، مجموع 6 جلدی، مجموعه نویسندگان

11. دین، مدرنیته اصلاحات، مصطفی جمالی
12. تکنوپولی، نیل پستمن

13. مبانی نظری غرب مدرن، شهریار زرشناس

[Havbb 110]

با تشکر از علی جان ، در مورد بخش بخش اول پست بالا (یعنی غرب زدگی و غرب گرایی) به صورت تفصیلی ولی به زبان ساده در این تاپیک توضیح خواهیم داد ان شاء الله:
http://forum.bidari-andishe.ir/thread-31434.html


اگر کسی علاقه داشت بخونه.