حسن بن علی از دوستش میگوید

[sajad0511]

حسن بن على صلوات اللَّه عليهما براى مردم سخنرانى كرد و فرمود: اى‏ مردم‏ بشما خبر دهم‏ از حال‏ برادرى‏ كه داشتم كه در نظرم از همه مردم بزرگتر بود و بالاترين چيزى كه او را در نظرم بزرگ كرده بود، پستى و حقارت دنيا در نظر او بود، او از تسلط شكم خارج شده بود، چيزى را كه نداشت نميخواست و چون پيدا ميكرد زياد روى نمينمود، از تسلط فرج خود هم خارج شده بود. از اين رو عقل و رأيش سبكى نميكرد، نادانى بر او تسلطى نداشت، از اين رو دست خويش جز بجانب شخص با اطمينان و براى سود دراز نميكرد. پراشتها و ناراضى و ملول نبود، بيشتر عمرش خاموش بود. و چون سخن ميگفت بر گويندگان غلبه ميكرد، وارد جدال و ستيزه نميشد، و در دعوا شركت نميكرد، دليلى نمى‏آورد تا قاضى را بيابد (جز با دليل سخن نميگفت يا صبر ميكرد تا خدا را حاكم يابد) از برادرانش غفلت نمينمود، و چيزى را بدون آنها بخود اختصاص نميداد، لاغر بود و مردم ناتوانش ميشمردند، ولى چون پاى مردى بميان مى‏آمد شير جهنده [گردنفراز] بود، كس را بكردارى كه عذر خواهى از آن ممكن است سرزنش نميكرد (و صبر ميكرد) تا عذرخواهى حاصل شود، آنچه را (بديگران) ميگفت خودش ميكرد و آنچه را هم (براى تقيه يا مصلحت ديگرى بمردم) نميگفت خودش ميكرد [بمردم احسان ميكرد چه وعده ميداد و چه نميداد] چون دو كار برايش پيش مى‏آمد كه نميدانست كداميك آنها بهتر است، هر يك را بهواى نفس نزديكتر ميديد مخالفت ميكرد و بيمارى و دردش را جز بكسى كه اميد بهبودى از او داشت اظهار نمينمود، و

جز با كسى كه اميد خير خواهى داشت مشورت نميكرد، دلتنگ نميشد و ناراضى نبود و شكايت نميكرد و پرخواهش نبود و انتقام نميجست و از مكر دشمن هم غافل نبود، بر شما باد كه همه اين اخلاق شريفه را بدست آوريد، اگر ميتوانيد، و اگر نميتوانيد بدست آوردن اندك از رها كردن بسيار بهتر است (پس هر قدر ميتوانيد بدست آوريد) نيرو و توانى جز بوسيله خدا نيست.

أصول الكافي / ترجمه مصطفوى، ج‏3، ص: 335