سخنی اندر باب علم و دانش

[aboutorab]

علي ولي الله


۱. معنای علم: جمعی از اصحاب دور کسی حلقه زده بودند و از علم و دانش او به وجد آمده بودند و تعریفش را می‌کردند. معدن علم خدا، پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله از راه رسیدند و پرسیدند: این چیست؟ گفته شد: علامه است. حضرت فرمودند: علامه چیست؟ گفته شد: عالم‌ترین مردم به انساب و اشعار و وقایع عرب و دوران جاهلیت است حضرت فرمودند: این علمی است که نه ندانستنش ضرر و نه دانستنش نفعی دارد علوم فقط سه شاخه است: علم احکام و دستورات اسلامی (علم به واجبات و محرمات و احکام نماز و روزه و خمس و زکات و حج و ...)، علم اعتقادات (خداشناسی و معاد و نبوت و امامت و ولایت و ...)، علم اخلاق و تزکیه نفس (زدودن صفات رذیله مانند حب دنیا و جاه و مقام و ریاست طلبی و کبر و حسادت و حرص و ولع و طمع و تنگ نظری و .... و کسب صفات حمیده مانند عفو و ایثار و جود و سخا و کرم و صبر و رحمت و مهربانی و صداقت و قناعت و ...) و غیر از اینها هرچه باشد فضل است. (کافی، ج۱، ص ۳۲).

۲. پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه و آله یادگیری این علوم را بر هر مسلمانی واجب کرده‌اند. ایشان فرموده‌اند: طلب العلم فریضة علی کل مسلم و مسلمة. یادگیری علم بر هر زن و مرد مسلمانی واجب است. (بحار الانوار، ج۱، ص ۱۷۷).

۳. ما باید از ابتدای ورودمان به این دنیا تا زمانی که در قبر سنگ لحد را بر جسد ما می‌گذارند در پی یادگیری این علوم باشیم. رسول اکرم صلی الله علیه و آله فرمودند: اطلبوا العلم من المهد إلی اللحد. ز گهواره تا گور دانش بجوی. ( نهج الفصاحة، ص ۲۱۸). گفتن اذان و اقامه‌ در گوش نوزاد و تلقین میت در گور که چیزی جز همان اصول کلی آن علوم نیست در همین راستا است. خدای تعالی با این دستورات یادگیری علوم در مهد و لحد را برای ما فراهم کرده است و این ما هستیم و بین این دو که چه‌قدر به فراگیری این علوم اهمیت می‌دهیم.

۴. اما این علوم ظاهری دارند و باطنی. ظاهرش همان است که با تحقیق و مطالعه و زانو زدن شاگرد در پای کرسی درس استاد به دست می آید اما باطنش چیز دیگری است که امام صادق علیه السلام فرمودند: العلم نور یقذفه الله فی قلب من یشاء. علم نوری است که خدا در قلب هر کسی که بخواهد قرار می‌دهد. (مصباح الشریعة، ص ۱۶). لذا علاوه بر کسب ظاهر این علوم باید در پی حقیقت آنها هم بود و شرایطی را ایجاد کنیم تا خدای تعالی نور و حقیقت و باطن این علوم را در قلوب ما قرار دهد.

موفق باشيد

يا علي عليه السلام