چرا خانه کعبه چهار گوشه دارد؟

[سیمرغ]

به نام الله


خانه خدا با نام های مختلف در آیات و روایات آمده است. "بیت المعمور"، "بیت العتیق"، "بیت الحرام" و "بیت المحرّم" از نام‌های دیگر خانه خدا هستند که در قرآن به آن اشاره شده است.
بیشتر افراد، خانه خدا را با نام "کعبه" بیان می کنند. نام کعبه از شکل ظاهری خانه خدا می آید که به معنای چهارگوش است.
امام صادق (علیه السلام) فرمودند: كعبه چون یك خانه مكعب شكل است، كعبه نامیده شده است.(1)
آنگاه فرمودند: سرّ این كه چهار دیوار دارد آن است كه بیت المعمورداراى چهار دیوار و چهار ضلع است.
بیت المعمور داراى چهار ضلع است، چون عرش خدا چهار ضلع دارد و عرش خدا داراى چهار ضلع است، چون كلماتى كه معارف الهى بر آن كلمات استوار است، چهار كلمه مى‌باشد؛ «سبحان الله» و «الحمدلله» و «لا اله الاّ الله» و «الله اكبر»، تسبیح است و تهلیل و تحمید است و تكبیر. این حدیث انسان را از عالم «طبیعت» به عالم «مثال» و از عالم مثال به عالم «عقل» و از عالم عقل به عالم «اِله» مى‌برد و با آنها آشنا مى‌كند.
عرش مانند تخت نیست و بیت المعمور هم خانه سنگى و گِلى نیست.
گروهى از زائران دور همین كعبه مى‌گردند ولا غیر. عدّه‌اى از این جا گذشته تا عالم مثال را درك مى‌كنند و آنان كسانى هستند كه «خوفاً من النار»(با ترس از آتش) یا «شوقاً الى الجنة»(با شوق به سوی بهشت) به بیت الله مشرف مى‌شوند. عدّه دیگرى از این مرحله بالاتر مى‌روند و تا مقام عرش اله بار مى‌یابند؛ نظیر حارثة بن زید(2) كه گفت: «كأنّى أنظر اِلى عرش الرَّحمان بارزاً» و از این بالاتر مقام عترت طاهره است كه حقیقت كعبه به آنها فخر مى‌كند و آنها دور این چهار كلمه طواف مى‌كنند: «سبحان الله» و «الحمدلله» و «لا اله الاّ الله» و «الله اكبر».(تبیان)

علامه طباطبایی درباره دلیل مادی بنای کعبه به شکل چهار گوش می فرمایند: «كعبه تقریبا ساختمانى به صورت مربع بنا شده كه هر ضلع آن به سمت یكى از جهات چهارگانه: شمال، جنوب، مشرق و مغرب بوده و بدین جهت اینطور بنا شده كه بادها هر قدر هم كه شدید باشد، بارسیدن به آن شكسته شود و نتواند آن را خراب كند!»(3)
البته باید در نظر داشت که این دلیل مادی، می تواند همراه با دلایل معنوی و نشان دهنده باطنی عمیق تر باشد، چنانکه سعی بین صفا و مروه، با چهار وقوف بر صفا و چهار وقوف بر مروه است. اگر چه سعی بین این دو، هفت مرتبه است.(4)
همچنان که فرشتگان کمک کننده به حضرت ابراهیم (علیه السلام) در بنای کعبه، چهار تن بودند.
فرشتگان سنگها را به دست حضرت ابراهیم و حضرت اسماعیل على نبینا و آله و علیهما السلام مى‏دادند ... و حضرت ابراهیم و اسماعیل على نبینا و آله و علیهما السلام سنگها را روى هم قرار مى‏دادند.(5)

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
توضیحات:
*(یکی از نام های خانه خدا "بیت المعمور" به معنای "خانة آباد" است. براساس روایات و تفاسیرِ صحابه و تابعان، بیت المعمور خانه ای است در آسمان که درست برابرِ کعبه قرار گرفته است.)
*("بيت العتيق" به معنای خانه آزاد است.. از امام باقر (علیه السلام) پرسيدند: چرا كعبه را بيت العتيق ناميده اند؟ امام فرمودند: چون خانه اى است آزاد از مردم، هيچ كس مالك آن نيست. همچنین ابوحمزه ثمالی از امام باقر (علیه السلام) پرسیدند: خداوند، چرا اين خانه را عتيق ناميد؟ امام فرمودند: هيچ خانه اى نيست كه خدا بر روى زمين قرار داده، مگر آن كه صاحب و ساكنانى دارد، جز اين خانه كه جز خداى متعال، صاحبى ندارد و آزاد است.)
*(دربارة وجه توصیفِ کعبه به "البیت الحرام" آمده است که ورود مشرکان به آنجا و پاره ای از اعمال حرام می باشد.حنان از امام صادق (علیه السلام) پرسید: چرا كعبه را «بيت الله الحرام» ناميده اند؟ امام فرمودند: "چون بر مشركان حرام است كه وارد آن شوند.")
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
منابع:
1ـ من لا یحضره الفقیه، ج2، ص124 .(یعنى چهار دیوار دارد، یك سطح و یك كف، لذا مكعب مى‌شود.)
2ـ در اصول كافى و محاسن برقى حارثه بن مالك آمده است.
3ـ ترجمه تفسیر المیزان، ج‏3، ص: 555.
4- رک : من لا یحضره الفقیه، ج‏2، ص: 537.
5- من لا یحضره الفقیه، ج‏2، ص: 233.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
ادامه دارد ان شاء الله...

---

نقل قول:
امام صادق(علیه السلام) فرمودند: « كعبه چهارگوش است چون محاذى بیت المعمور است. بیت المعمور چهارگوش است، چون محاذى عرش است.
عرش چهارگوش است چون كلماتى كه دین اسلام بر آن استوار است چهار تا است: 1ـ سبحان الله 2ـ الحمد لله 3ـ لا إله إلاّ الله 4ـ الله اكبر.»
من لا یحضره الفقیه،شیخ صدوق‏، ج‏2، ص 191.

روایت شده كه چند تن از یهود خدمت رسول خدا (صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم) آمدند و گفتند اى محمد توئى كه معتقدى رسول خدائى و آنى كه به او وحى شود چنانچه به موسى بن عمران پیغمبر؟
حضرت(علیه السلام) ساعتى خاموش ماند و فرمودند: آرى من سید اولاد آدمم و بخود نبالم من خاتم پیغمبرانم و امام متقیان و و رسول پروردگار عالمیان،
گفتند بسوى چه كسانى عرب یا عجم یا بسوى ما یهود؟
خدا این آیه را فرستاد[اعراف/158] بگو اى محمد من رسول خدایم بشما همه،
اعلم آنها گفت اى محمد من ده كلمه از تو میپرسم كه خدا هنگام مناجات در بقعه مبارك به موسى بن عمران عطا كرده و آنها را جز پیغمبر مرسل یا فرشته مقرب نمیداند، پیغمبر فرمود بپرس از من. گفت: 1- بمن خبر ده از كلماتى كه خدا براى ابراهیم برگزید چون خانه كعبه را ساخت؟
آنها سبحان اللَّه و الحمد للَّه و لا اله الا اللَّه و اللَّه اكبر بودند.
براى چه خانه كعبه را چهار گوش ساخت؟
براى همین چهار كلمه.
أمالی الصدوق، ص: 188.