××× آه با شین + شاه بی شین ×××

[آوا]

√ آه با شین√

رمان «آه با شین» نوشته ی «محمدکاظم مزینانی» که از سوی انتشارات «سوره مهر» به بازار کتاب راه یافت، جوایز متعددی مانند قلم زرین، جشنواره ی داستان انقلاب و اخیراً هم جایزه ی جلال را به خود اختصاص داده است.

مزینانی در«آه با شین» نه تنها به روایت زوال و از هم پاشیدگی خاندان های قاجارمانند می پردازد و چگونگی از افلاک به خاک کشیده شدن آنها را بازسازی می کند، بلکه باتمرکز بر شازده ی پنجم ازخاندان سالاری به فعالیت های مبارز چپی اشاره دارد که در روند زندانی شدن، شکنجه ها وسپس پیروزی انقلاب به خام بودن و غیر واقعی بودن باورها و خیالی بودن اعتقادات سازمانی می رسد.

نویسنده در حین بازسازی بُرهه های تاریخ و اختلاف افرادمبارز و چگونگی افکار، اهداف و برخوردشان با انقلاب، به دوگانگی نسل ها اشاره دارد. اینکه چطور یکی (شخصیت ته تغاری) در اثر اعتصاب پنجاه و پنج روزه در زندان به توهم و آشفتگی روحی می رسدو دیگری (شخصیت کاوه) در اثر استفاده از کراک. اینکه چطور یکی زندگی می کند برای مُردن و دیگری می میرد برای زندگی کردن.

در فصل های اولیه ی کتاب، گرچه خواننده با نثر طنز گونه ی راوی برای دست انداختن خرافات نهادینه شده در افراد رو به رو است؛ اما این نثر بازیگوش، در فصل های بعدی به دست فراموشی سپرده شده و جای آن را مرور خاطرات مردی می گیرد که به دلیل ضعف و ناتوانی از ایجاد تغییرات مطلوب در زندگی خصوصی، دست به دامان گذشته می شود و با ورق زدن آلبوم عکس با حسی نوستالژیک و همراه با پل تداعی از حال به گذشته سرک می کشد تا به مرور تاریخ و گذشته بپردازد.


++ امتیازات مثبت کتاب

کاظم مزینانی در رمان «آه با شین» با تمرکز بر برهه های زمانی تاریخ، توانسته است قسمتی از فرهنگ، آداب و باورهای مردمی را به تصویر بکشد و بدین شکل فرهنگ مسلط جامعه آن دروان را با استفاده از طنز کلامی مورد پرسش و گاه تمسخر قرار دهد. باورها و خرافاتی که اهالی را به سراغ افرادی چون «الیاس جهود دعانویس» یا «گیس بریده» سوق داده است. افرادی که درکار خود در می ماندند چه برسد به کار دیگران!

بیان این آداب ورسوم، که بیانگر فرهنگ جامعه ی آن دوران محسوب می شود، برای خواننده ی امروزی بسیار جالب است. چرا که بعضی از این دست داستان ها گاه بهداستان های شگفت شباهت دارد. مانند ارتباط گل چهره با جن جوان یا به حرف درآمدن خطوط روی ناخن که توسط ته تغاری بازگو می شود:
«الیاس باز هم طاس ریخت و به آن ها خیره شد؛ به اشکال درهم و برهم قضا و قدر، خطوط موازی سرنوشت، سایه های فریبنده بخت و اقبال. همین طور ورد و دعا جوید و خودش را تکان تکان داد...»(ص70)

از سوی دیگر نویسنده گرچه تاریخ رامحور روایت خود قرار داده، اما از تخیل نیز دور نمانده و با تمرکز بر شازده ی پنجم، توانسته تا حدودی متن را به داستان نزدیک کند.


×× معایب و پیشنهاد های متنی

دکتر حسین پاینده در نشست «قلم در جاده» به این مطلب اشاره می کند:
«رمان ‌نویس، گزارش ‌دهنده نیست و با سایه‌ روشن معنایی کلمات سعی در فضاسازی دارد تا احساس و نگرش خاصی را در خواننده به وجود بیاورد.» (خبرگزاری مهر/ 14/7/93)
به راستی دغدغه اصلی متن «آه با شین» چیست؟ بیان حضور خرافات در زندگی مردم عادی و تاثیر آن بر زندگی روزمره؟ اختلاف نسل ها درفصل «از افلاک تا کراک»؟ یا زوال خاندان سالاری و سرنوشت حتمی و از پیش تعیین شده ای که قرار است گریبان تک تک اعضا را بگیرد؟
«آدم از دست اژدهای قتال می تواند فرار کند، اما از دست بخت و اقبال هرگز!» (ص178)

به اعتقاد نگارنده و با توجه به تمرکز نویسنده بر شخصیت شازده پنجم، از زمان تولد تا مرگ شازده ،شخصیت اصلی می بایست ته تغاری باشد... حال اگر فرض را بر این بگیریم که نویسنده با تمرکز بر شخصیت شازده پنجم قصد داشته به زوال خاندان قاجاری توجه داشته باشد، آن زمان این سوال پیش می آید که نویسنده با استفاده از چه راه کاری می خواهد انقراض این خاندان، تفاوت نسل ها، تفاوت عقاید و نحوه تغییر سرنوشتی و ایدئولوژی شخصیت را برای خواننده قابل فهم کند؟


رمان «آه با شین» سرشار از دخالت های دانای کلی است که بر همه چیز حکم صادر می کند: از گذشته نگر بودن تمام ایرانی ها گرفته تا تفاوت آشکار بین افرادکراکی و افلاکی. حتّی در نامگذاری فصل ها، این نتیجه گیری و پیام دهی مشهود است.
به هر روی رمان «آه باشین» با توجه به تمامی نکات مثبت و منفی، متنی خواندنی است که نشانگر دقت، تحقیق و اشراف نویسنده به موضوع داستانی اش دارد. به امید موفقیت های بیشتر نویسنده در عرصه ادبیات انقلاب.

نقد و معرفی کتاب از فرحناز علیزاده؛ به نقل از وب لاگ منتقد

mastoor.ir

[رهگذر.]

√ شاه بی شین √

شاه بی‌شین نام رمانی نیمه طنز است که انتشارات سوره مهر، در سال ۱۳۹۰، چاپ پنجم آن را در ۴۲۰ صفحه منتشر کرده است. نویسنده ی این کتاب «محمدکاظم مزینانی» است که در قالب این رمان، زندگی ‌نامه ی محمدرضا پهلوی را نوشته است. این رمان بیست فصل دارد و در بخشی جداگانه، در پایان، اصطلاحات محلّی داخلی متن معنی شده‌ است. زاویه دید این رمان دوم شخص است.


* چکیده کتاب:

داستان از جایی شروع می‌شود که شاه ایران در اتاق عمل، زیر تیغ جرّاحان، قرار دارد و از کبد و لوزالمعده اش نمونه برداری می‌ شود. سرطان در ناحیه ی شکم پیش ‌رفته و قسمت ‌های زیادی را گرفته است.

از همین جا، وقایع زندگی محمدرضا پهلوی از آغاز تا آن لحظه بازگو می ‌شود. از زمانی که کودک است و شاهد خروج پادشاهان قاجار از قصرهایشان و جانشین شدن پدرش، رضاشاه، و بقیه اعضای خانواده در این قصرهاست.

زمانی که پدرش او را برای ادامه تحصیل به سوئیس می ‌فرستد تا وقتی جانشین او و شاه ایران می ‌شود تا تحصیلات و تربیت اروپایی داشته باشد. بعد از پایان تحصیلات با فوزیه، که خواهر پادشاه مصر است، ازدواج می کند و فوزیه به جای پسری که بتواند وارث تاج و تخت باشد، شهناز را به دنیا می ‌آورد.

نویسنده تاریخ زندگی محمّدرضا پهلوی را تا آنجایی پیش می آورد که به زمان انقلاب می رسد و نهایتاً با مرگ شاه، رمان پایان می یابد.


* گزیده ی متن:

لبخندی تلخ چهره‌ ات را می ‌پوشاند و عکاس ‌ها مثل صیدی بی ‌دست و پا شکارت می ‌کنند. آنها بی ‌صبرانه منتظر پرواز تواند تا افتخار ثبت این لحظه ی تاریخی را از آن خود کنند.
در این هیر و ویر، به سؤال خبرنگارها پاسخ می‌ دهی و اعلام می کنی جهت استراحت مدتی به مسافرت می روی. صدایت چنان تو خالی است که کسی حرفت را باور نمی کند.

***

«تنها نشسته‌ای و به تلویزیون نگاه می‌کنی. شهبانو، بچه‌ها را برده باغ وحش تا چند ساعتی را کنار آنها بگذراند. بیشتر کانال ‌های تلویزیونی از گروگان گیری کارکنان سفارت آمریکا در تهران به دست دانشجوها حرف می ‌زنند. این جوانان، خودشان را «دانشجویان انقلابی پیرو خط امام» نامیده ‌اند. ناز شستی که آنها به آمریکایی‌ ها نشان داده‌ اند تا اندازه ‌ای دل تو را هم خنک کرده است. بارها از این آمریکایی ‌های کودن خواسته بودی که تکلیف خود را با قضایای ایران روشن کنند؛ یا رومی روم یا زنگی زنگ! ولی آنها گوش نکردند که نکردند تا این بلا به سرشان آمد. یکباره روی تخت وا می‌ روی. دانشجوها می ‌گویند تا آمریکایی ‌ها شاه خائن را تحویل ندهند، گروگان ‌ها را رها نمی ‌کنند، نگرانی‌ و اضطراب به تمام وجودت چنگ می ‌اندازد...»

برای تهیه ی کتاب می توانید به سایت انتشارات سوره ی مهر مراجعه کنید.


منابع معرفی:
سایت کتابستان
سایت کتابخانه غدیر نیشابور

mastoor.ir