··▪▪••●●:: الغارات ::●●••▪▪··

[mahdy30na]

این کتاب یکی از بهترین منابع در زمینه حکومت و سیره کشورداری علی(علیه السلام) است که می تواند در این مورد، پاسخگوی نیاز مبلغان، محقّقان و مؤلفان باشد.

• سیرة سیاسی، اخلاقی، اجتماعی و سطح زندگی حاکم اسلامی، نامه های حکومتی، رفتار کارگزاران حکومت اسلامی، ریزشها و رویشها در حکومت علوی، تحلیل و بررسی بازتاب رفتارهای مثبت و منفی کارگزاران و... در این کتاب، در دسترس خواننده قرار گرفته است.
  

هدف مؤلّف در این اثر، نمایاندن ستمها و غارتهایی است که معاویه و عوامل وی در سرزمینهای تحت قلمرو حکومت امیرمؤمنان علی(علیه السلام) انجام داده اند. او می خواسته غارتهای معاویه را به ویژه بعد از جنگ نهروان به مناطق تحت نفوذ کارگزاران علی(علیه السلام) بنگارد و به این وسیله، مظلومیت آن امام همام و یارانش را نمایان سازد. به همین سبب، نام کتاب خود را با الهام از مقتدای خویش، «الغارات» برگزیده است؛ آنجا که علی(علیه السلام) نافرمانی کوفیان را نکوهش کرده و می فرماید:
«فَتَواکَلْتُمْ و تَخاذَلْتُم حَتّی شُنَّتْ عَلَیکُمُ الغَارَاتُ، و مُلِکَتْ عَلَیْکُمُ الْاَوْطان؛[1] پس [وظیفه خود را] به یکدیگر حواله کردید و همدیگر را خوار ساختید تا اینکه [دشمن غلبه کرد و از هر طرف،] اموالتان غارت شد و دیار شما از تصرّفتان بیرون رفت.»
این کتاب در برخی منابع به نام «الاستنفار و الغارات» و در بعضی دیگر، به نام «الاسفار و الغارات» ثبت شده است؛ ولی در میان علما و محافل علمی به «الغارات» معروف است.[2]

• غرض اصلی نگارنده از تألیف این کتاب، تشریح غارتهای معاویه بوده است؛ ولی اطلاعات گستردة علمی و تواناییهای وی در فنّ تألیف و نگارش، موجب شده تا در لابه لای مطالب کتاب، گفتارهای بسیار ارزنده ای گنجانیده شود؛ به گونه­ای که خوانندة مشتاق دانش، از مطالب فرعی آن بیش­تر بهره مند می شود.
  

مؤلف، به عنوان پیشگفتار، مقدمه و زمینه­سازی برای ورود در موضوع اصلی، این شیوه را برگزیده و در معرض دید مخاطب قرار داده است که علاوه بر نکات فوق، درسهایی آموزنده، عبرت انگیز و حتی مسائل تربیتی را به مخاطب خویش القا کند.
مهم­ترین عناوین

• مهم ترین عناوین این کتاب عبارت­اند از: سخنرانیهای علی(علیه السلام) بعد از جنگ نهروان، روش آن حضرت در استفاده از بیت المال، شیوة ارتباط با کارگزاران و عوامل حکومتی، ولایت سعد بن قیس بر مصر، ولایت محمّد بن ابی بکر و مالک بر مصر و شهادت آن دو بزرگوار، آمدن عقیل در کوفه به حضور امام علی(علیه السلام)، خوراک، پوشاک و مسکن آن حضرت در ایّام زمامداری، اصول آن حضرت دربارة امر به معروف و نهی از منکر، مکاتبات با معاویه و دهها عنوان دیگر که در دوران حکومت ایشان رخ داده است.

جایگاه علمی الغارات
نوشته ها و روایات ابراهیم بن هلال ثقفی، اعتماد برجسته ترین عالمان و محدّثان شیعه قرار گرفته است وشخصیتهای بی نظیری همانند: احمد بن خالد برقی در کتاب «المحاسن»، محمّد بن حسن صفّار در «بصائر الدرجات»، کلینی در «الکافی»، صدوق در «من لایحضره الفقیه»، مفید در «امالی»، شیخ طوسی در «تهذیب»، سیّد مرتضی در «الشّافی»، علی بن ابراهیم قمی در «تفسیر قمی»، ابن قولویه در «کامل الزیارات»، ابن شهرآشوب در «المناقب»، طبرسی در «اعلام الوری»، سیّد علی بن طاووس در «الیقین» و «اقبال الاعمال»، سیّد عبدالکریم بن طاووس در «فرحة الغری»، ابی جعفر طبرسی در «بشارة المصطفی»، قطب راوندی در «الخرائج و الجرائح»، مجلسی در «بحارالانوار»، حرّ عاملی در «وسائل الشیعة» و «اثبات الهداة»، محدّث نوری در «مستدرک الوسائل»، محدّث قمی در «سفینة البحار» و... در کتابهای خود، به طور گسترده از نوشته ها و روایات وی استفاده کرده اند. این امر، جایگاه والای کتاب حاضر را در محافل علمی و فرهنگی به خوبی آشکار می سازد.
علامه مجلسی; تمام مطالب الغارات را در مجلدات مختلف بحارالانوار نقل کرده و هیچ گونه تغییری در عبارات نداده است؛ مگر در مواردی که تلخیص کرده و به آن تصریح کرده و در موارد مقتضی نیز به شرح آنها پرداخته است.
با توجه به دقت علامه در استفاده از کتابهایی که به آنها اعتماد داشت، آشکار می شود که ایشان به کل کتاب، نهایتِ اعتماد را داشته است.
مولف الغارات
ابراهیم بن محمّد بن سعید بن هلال ثقفی اصفهانی، تاریخ نگار، راوی، مفسّر و دانای به فقه و احکام، از علمای نام آور شیعی در قرن سوم هجری و دوران غیبت صغری است. علاّمة رجال شناس سیّد محمّدباقرموسوی خوانساری در معرفی صاحب الغارات می گوید:
استاد حدیث نگار، مروّجِ با صلاحیت شیعه، عالمِ راست کردار، ابواسحاق ابراهیم بن هلال ثقفی، پدیدآورندة کتاب «الغارات» که در بحارالانوار از آن بسیار یاد شده است در اصل، اهل کوفه و از عمو زادگان مختار ثقفی است. او که در زمان غیبت صغری می زیسته، متجاوز از پنجاه کتاب در موضوعات: حکمت، آداب و رسوم، تفسیر، تاریخ، خطبه ها، اخبار و مطالب نو، تألیف کرده است. شخصیت نگاران اسلامی، آثار وی را در کتابهای رجال، به طور مشروح یاد کرده اند.[3]
تألیفات فراوان و آثار متعددی که از ابراهیم بن هلال به جای مانده است، نشانگر روحیه قوی، اطلاعات گستردة روایی و تاریخی و ارادة خلل ناپذیرش در راه احیای معارف شیعی و سیرة علوی است.
در اکثر منابع شیعه وسنّی، بیش از 50 مورد از کتابهای وی یاد شده است. در زمان ما به غیر از کتاب «الغارات»، آثار دیگر وی در دسترس نیست و بر اثر حوادث روزگار، تلاش دشمنان و سایر عوامل، بقیة تألیفات ایشان مفقود شده است؛ ولی برخی از مطالب کتابهای او در لابه لای آثار دانشمندان یافت می شود که بعداً اشاره خواهد شد.
مؤلف از منظر اهل نظر
1. حاج میرزا حسین نوری، صاحب مستدرک الوسائل: «ابراهیم بن محمّد ثقفی، مؤلف کتاب الغارات، و از بزرگ ترین راویان ومؤلفان شیعه است. اصحاب به کتاب الغاراتِ وی مورد اعتماد دارند و این اثر، یکی از منابع تاریخی و حدیثی ما است.
مطالعة شرح حال وی، حقیقت این ادعا را اثبات می کند؛ همچنان که اعتماد محدّثین برجستة شیعه، مانند: صفّار، سعد بن عبداللَّه و احمد بن ابی عبداللَّه، دلیل دیگری بر این مدّعاست.»[4]
2. علامة بزرگ، مولی محمّدباقر بن محمّد اکمل، مشهور به «وحید بهبهانی: «ابراهیم بن محمّد بن سعید، دارای امتیازاتی است که موقعیت والای او را در میان علمای امامیه نشان می دهد: الف. تشرف بزرگان قم به محضر او؛ ب. درخواست علمای قم از وی برای هجرت به آن دیار؛ ج. اصرار علمای کوفه به پنهان کردن کتاب «المعرفة» و منتشر نساختن آن؛ د.تألیفات فراوان در موضوعات مختلف که نشانگر احاطة وی در علوم اسلامی به ویژه تاریخ و سیرة علی(علیه السلام) است؛ ه . تجلیل شیخ طوسی از وی؛ و. ابن طاووس او را فردی قابل اعتماد می داند.»[5]
هدف مؤلّف در این اثر، نمایاندن ستمها و غارتهایی است که معاویه و عوامل وی در سرزمینهای تحت قلمرو حکومت امیرمؤمنان علی(علیه السلام) انجام داده اند. او می خواسته غارتهای معاویه را به ویژه بعد از جنگ نهروان به مناطق تحت نفوذ کارگزاران علی(علیه السلام) بنگارد و به این وسیله، مظلومیت آن امام همام و یارانش را نمایان سازد.
3. شخصیت نگار پرتلاش، شیخ عبداللَّه مامقانی: «رجوع این مرد از مذهب زیدیه به سوی امامیه، دلیل بر قوّت ایمان اوست؛ زیرا ایشان از ابتدا در پی حقیقت و هدایت بوده و همین که آن را یافت، به سوی آن روی آورد. سفر او به اصفهان برای نشر فضائل اهل بیت: و افشای جنایات و ستمهای دشمنان آنان، نشانگر صلابت و پایداری اش در مذهب تشیّع است. شتافتن علمای قم به محضر وی و اصرار آنان بر انتقال به آنجا، کاشف از بالاترین درجه اطمینانی است که اصحاب ما به این دانشمند داشته اند؛ چنان که عادت علمای قم بر سخت گیری اصحاب حدیث، بر شخص مطلع پوشیده نیست. زیرا آنان، روایت و حدیث را از هر کسی نمی پذیرفتند؛ بلکه در عدالت راوی، نهایت دقت را به عمل می آوردند و سرانجام، کثرت کتابهای وی در زمینه های مختلف علوم اسلامی، دلیل دیگری بر عظمت و جلالت این عالم شیعی است.»[6]
از منظر متفکّران اهل سنّت

• ابن هلال ثقفی به سبب احاطه بر تاریخ اسلامی و داشتن اطلاعات وسیع که در این زمینه، مورد توجه دانشمندان اهل سنّت نیز قرار گرفته است؛ ولی به علّت شیعه بودن، برخی از آنان به او بی مهری کردند و کوشیدند با انتساب اتهاماتی، از نقل احادیث وی خودداری کنند.

در اینجا به اظهار نظر دو تن از دانشمندان اهل سنّت می پردازیم:

1. ابن حجر عسقلانی: «ابراهیم بن محمّد ثقفی، از اسماعیل بن ابان و غیر او روایت می کند. به گفتة ابونعیم در تاریخ اصفهان، حدیث او به سبب شیعة افراطی بودن، ترک شده است.»
ابن حجر در ادامة گفتار خویش، عبارت شیخ طوسی را در شرح احوال و ستایش از ایشان به طور مفصّل نقل می کند و آن گاه اکثر تألیفات وی را نام می برد.[7]
تألیفات فراوان و آثار متعددی که از ابراهیم بن هلال به جای مانده است، نشانگر روحیه قوی، اطلاعات گستردة روایی و تاریخی و ارادة خلل ناپذیرش در راه احیای معارف شیعی و سیرة علوی است
2. عمر رضا کحّاله: ابراهیم ثقفی (در گذشته در سال 283 ق / 896 م) حدیث شناس، تاریخ نگار، فقیه و مؤلف کتابهای بسیاری است که از جملة آنها، کتاب المغازی، الجامع الکبیر فی الفقه، فضل الکوفه و من نزلها من الصحابة و الامامة می باشد.[8]
نسخه های چاپیکتاب الغارات در دو نسخه به چاپ رسیده است که هر دو نسخه برای مبلّغان گرامی قابل استفاده و مفید می باشد.

الف. چاپ انتشارات انجمن آثار ملی در سال 1395 ه . ق و مشتمل بر دو جلد، جمعاّ 1120 صفحه همراه با پاورقیها، مقدمه، تعلیقات، تصحیح و تخریج توسط سید جلال الدین محدث اُموی.
ب. چاپ دار الکتاب اسلامی در قطع وزیری و مشتمل بر 500 صفحه به تاریخ 1370 ه . ش، همراه با تحقیقات عبدالزهرا الحسینی الخطیب.
رحلت
این عالم پرتلاش، نویسندة مجاهد و احیاگر معارف اهل بیت : در قرن سوم هجری و عصر خفقان، بعد از پرورش عده ای از دانشمندان و حدیث شناسان ممتاز، تعلیم دین، نشر احکام شریعت ناب محمّدی 9 و پس از به جای گذاردن دهها اثر نفیس همانند کتاب گرانسنگ الغارات، در سال 283 ق در شهر اصفهان رحلت کرد.[9]
پی نوشت ها:
[1]. نهج البلاغه، خطبه 27.
[2]. الذریعة إلی تصانیف الشیعة، شیخ آقا بزرگ تهرانی، بیروت، دار الاضواء، 1403 ق، ج2، ص35.
[3]. روضات الجنات، محمد باقر خوانساری، قم، اسماعیلیان، 1390ق، ج1، ص4 .
[4]. خاتمة المستدرک، محدث نوری، قم، آل البیت، 1415 ق، ج 4، ص 24.
[5]. تعلیقات منهج المقال، وحید یهبهانی، 1239 ق، ص 26.
[6]. تنقیح المقال، مولا عبدالله مامقانی، ذیل عنوان ابراهیم بن محمّد بن سعید ثقفی.
[7]. لسان المیزان، احمد بن حجر عسقلانی، بیروت، موسسه اعلمی، 1390 ق، ج 1، ص 102 و 103.
[8]. معجم المؤلّفین، عمر رضا کحاله، بیروت، مکتبه المثنی، ج 1، ص 95.
[9]. الشیعة و فنون الاسلام، سید حسن صدر با مقدمه دکتر سلیمان نیا، ص 108.

[mahdy30na]

سلام
ببخشین دوستان

اگه کسی نسخه pdf با کیفیتش رو اگه داشتین ( چه عربی و چه ترجمه ) لطفا قرار بدید.
با تشکر

[rezamohammadi]

http://www.ghaemiyeh.com/dijital-library...bi2Id=9311

[mahdy30na]

سلام
منظورم نسخه چاپی باشه
موسسه قائکیه اصفهان لطف کردن این کتاب رو اماده کردن ولی اگه دوستان تخسه اسکن شده رو پیدا کرد لطف کنه به من ادرس بده ممنون میشم.
با تشکر از rezamohammadi گرامی