هدف امام حسين عليه السلام از نهضت عاشورا چه بود؟

[راوی110]

بسم الله الرّحمن الرّحيم

وَ فَدَيْناهُ بِذِبْحٍ عَظيمٍ[1]

ما ذبح عظيمي را فداي او كرديم[2]

مهمترین درسی که از سیره تمام انبیا و اوصیا و اولیای الاهی، بالاخص حضرت اباعبدالله حسين(عليه‌السلام) می­توان گرفت درس بندگی مخلصانه و عمل به تكليف است. آن­ هم عمل به تكليفي كه خداوند در مسیر بندگی برای بندگانش در نظر گرفته و عاشورا و حركت سیدالشهداء یکی از بزرگترین تجلیّات بندگی‌ست. فهم هدف و غايت حركت كاروان امام حسين(عليه السلام) در گرو درك چيستي هدف خلقت است.

بنابر كلام خدا در قرآن مجيد كه مي­فرمايد:

وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْإِنسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ[3]

و جن و انس را نیافریدم مگر برای اینکه بندگی کنند

هدف از خلقت، عبادت، بندگی و اطاعت از خداست و در سایه‌ی همین بندگی‌ست که هر مخلوقی به کمال و سعادت غائی خود می‌رسد. از اين رو محوری‌ترین پیام عاشورا، پیام بندگی است.
در مقام بندگی ابتدا شخص باید بداند که در هر موقعیّتی چه وظیفه‌ای دارد و بعد از شناخت آن با تمام وجود همه توان و دارایی‌اش را در راه رضای الهی و تحقق آن وظیفه‌ بذل کند. خداوند در قرآن کریم می‌فرماید:

لَن تَنَالُواْ الْبِرَّ حَتَّى تُنفِقُواْ مِمَّا تُحِبُّونَ[4]

هرگز به مقام بِرّ (نیکی) نمی‌رسید تا از آنچه که دوست دارید انفاق کنید

هر مقدار انفاق از آنچه که دوست داریم بیشتر باشد، مقام بِرّ و نیکی ما نیز در صورت انفاق خالصانه بالاتر خواهد بود، چرا كه انفاق و بذل بيشتر از آنچه كه دوست مي‌داريم به گذشت بیشتری نيازمند است و بالاترین مقام بِرّ و نیکی متعلّق به کسی است که تمام دارایی و آنچه در نزدش محبوب است، بلکه محبوبترین چیزهایی که دارد (از مال و جان و ناموس و زن و فرزند و خواهر و برادر و دوست و...) را در راه رضای خدا جملگي بذل کند، کاری که سید الشهداء به بهترین نحو آن را به انجام رسانید.

با این تعبیر تمام اهدافی که از قیام حسيني بَر شمرده‌اند مانند ایستادن در برابر ظلم، تن به ذلّت ندادن[5]، اصلاح امّت جدشان و اقامه‌ي امر به معروف و نهی از منکر[6]، ایجاد حکومت عدل، محقق ساختن درخواستي که رسول خدا در عالم رویا به امام حسین(عليه‌السلام) فرمودند که خداوند دوست دارد ایشان را شهید ببیند[7]، همه و همه در یک کلام خلاصه مي‌گردد و آن امتثال امر خدا و ترجیح اراده الهي بر اراده خود در راستای تحقق وظیفه­ ای است که خداوند در راه بندگی برایشان در نظر گرفته است.

آرى! حسین‌بن‌على(عليه‌السلام)، انسانى برتر از فرش و عرش است كه خدا او را در قرآن كریم نفس مطمئنه نامیده[8] «یا أَیتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّه[9]» و او را به جوار خود فرا خوانده «ارْجِعِى إِلى رَبِّكِ راضِیه مَرْضِیه فَادْخُلِى فِى عِبادِى وَ ادْخُلِى جَنَّتِى[10]». او نیز با كمال اخلاص در لبیك گفتن به فراخوان پروردگار شتاب كرد و با بذل کلِّ دارایی و هستی خود، در راه رضاى پروردگار، در مناى حسینى، ذبیح اعظم خدا شدند.

از اين رو است كه بزرگان و عالمان دين نسبت به حضرت حسين(عليه‌السلام) عنايت ويژه‌اي داشته‌اند و بيان مي‌دارند:

دستگیری و نجات گمراهان کار حسین(عليه‌السلام) است، این تعبیر تعبیر زیبایی که از پیغمبر اکرم(صل‌الله عليه و آله) است که «إن الحسین مصباح الهدی و السفینة النجاة[11]» چقدر زیباست، سفینه نجات به تعبیر ساده‌ي آن قایقی است که غریق را نجات می دهد. یک وقت است که در دریا افتاده‌ای و خودت به چیزی متمسک می‌شوی و بیرون می‌آیی، اما یک وقت است که کسی دستت را می‌گیرد و بیرون می‌کشد، این قایقِ نجات است. یعنی کسانی را که دارند غرق می‌شوند و از وادی انسانیّت و الاهیّت خارج می‌شوند دستهایشان را می‌گیرد و بیرون می‌کشد، قایق نجات کارش همین است دیگر! یعنی نمی‌گوید دستت را به من بده بلکه خودش دست غریق را می‌گیرد و از ورطه‌ی هلاکت بیرون می‌کشد. [12]









[1]. صافات،107.
[2]. ترجمه آيه الله مكارم شيرازي.
در عیون اخبار الرضا علیه السلام، خصال شیخ صدوق و دیگر كتب معتبر روایى از امام رضا علیه السلام چنین نقل شده است:
هنگامى كه حق تعالى به ازاى ذبح اسماعیل قوچى را فرستاد تا به جاى او ذبح شود، حضرت ابراهیم علیه السلام آرزو كرد؛ كاش مى­شد فرزندش را به دست خود ذبح كند و مأمور به ذبح گوسفند نمى­شد تا به سبب درد و مصیبتى كه از این راه به دل و جان او وارد مى شود، (مصیبت پدرى كه عزیزترین فرزندش را به دست خود در راه خدا ذبح كرده) بالاترین درجات اهل ثواب در مصیبت­ها را به دست آورد. در این اثنا خطاب وحى از پروردگار جلیل به ابراهیم خلیل رسید كه محبوب ترین مخلوقات من نزد تو كیست.
ابراهیم علیه السلام عرضه داشت: هیچ مخلوقى پیش من محبوب تر از حبیب تو محمد صلی الله علیه و آله و سلم نیست.
پس وحى آمد آیا او را بیشتر دوست دارى یا خودت را؟
ابراهیم علیه السلام گفت: او پیش من از خودم محبوب تر است.
خداوند متعال فرمود: فرزند او را بیشتر دوست دارى یا فرزند خود را؟
ابراهیم علیه السلام عرض كرد: فرزند او را بیشتر دوست دارم.
پس حق تعالى فرمود: آیا ذبح فرزند او (امام حسین علیه السلام) به دست دشمنان از روى ستم، بیشتر دل تو را مى سوزاند یا ذبح فرزند خودت به دست خودت در اطاعت من!
عرض كرد: پروردگارا! ذبح او به دست دشمنان بیشتر دلم را مى سوزاند.
در این هنگام خداوند خطاب كرد؛ اى ابراهیم! پس به یقین جمعى كه خود را از امت محمد صلی الله علیه و آله مى­شمارند، فرزند او حسین علیه السلام را از روى ظلم و ستم و با عداوت و دشمنى، ذبح خواهند كرد همان گونه كه گوسفند را ذبح مى كنند و به این سبب مستوجب خشم و عذاب من مى­گردند.
ابراهیم علیه السلام از شنیدن این خبر جانكاه، ناله و فریاد بر آورد و قلب و جان او به درد آمد و بسیار گریه نمود و دست از گریه بر نمى­داشت تا این كه وحى از جانب پروردگار جلیل رسید: "اى ابراهیم! گریه تو بر فرزندت اسماعیل اگر او را به دست خود ذبح مى­كردى، فدا كردم به گریه­اى كه تو بر حسین علیه السلام و شهادتش كردى و بدین سبب بالاترین درجات اهل ثواب در مصیبت­ها را به تو دادم.
در پایان امام رضا علیه السلام فرمود: این است مفهوم قول خداوند عزوجل؛ "وَ فَدَیناهُ بِذِبْحٍ عَظِیمٍ".( بحارالأنوار، ج،۱۲ ص۱۲۴ و ج۴۴، ص۲۲۵.)
[3] . ذاریات، 56.
[4] . آل عمران، 92.
[5] هَيهاتَ مِنّا الذِّلَّةُ. (الاحتجاج : ج 2 ص 97)
[6] انَّما خَرَجتُ لِطَلَبِ الاصلاحِ فی اُمَّهِ جَدِّی محمد صلی الله علیه و آله و سلم. اُریدُ اَن آمُرَ بِالمعروف و اَنهی عَنِ المُنکَر مقتل خوارزمی، ج1ص188
[7] قال رسول الله: أخرج الي العراق فان الله قد شاء أن يراك قتيلا. (امالي صدوق ص 92 مجلس 30)
[8]. امام صادق(علیه السلام) فرمود: شما مگر این بخش از آیه و کلام خداوند را نشنیده‎اید که می‌فرماید: «یا ایتها النفس المطمئنه ارجعی الی ربک راضیة مرضیة فادخلی فی عبادی وادخلی جنتی» انما یعنی الحسین بن علی ـ علیهما السّلام ـ فهو ذو النفس المطمئنه الراضیة المرضیة این آیه دربارة حسین بن علی ـ علیهما السّلام ـ است؛ چرا که آن بزرگوار صاحب نفس مطمئنه بود و از خدا راضی بود و خدا نیز از او راضی بود. (بحرانی، سید هاشم، البرهان فی تفسیر القرآن، قم، مؤسسة مطبوعاتی اسماعیلیان، بی‎تا، ج 4، ص 461)
[9] الفجر،۲۷
[10] الفجر،۲۷
[11]. عیون أخبار الرضا علیه السلام، ج ‏1، ص 59
[12] . به نقل از آيه الله مجتبي تهراني رحمة الله علیه. سلوک عاشورایی، جلد اول تعاون، جلسه پنجم، ص 85