رحمت به کسی که اینجا آشغال نریزد!

[آوا]

بسم الله الرحمن الرحیم


رحمت به کسی که اینجا آشغال نریزد!


چند روز پیش که سوار بر اتوبوس به خانه برمی گشتم، مادری را دیدم که فرزند کوچکش را به خاطر شیطنتی کودکانه، تنبیه می کرد و همانطور که ریزریز نیشگونش می گرفت، می گفت: «ذلیل بشی بچه!» خیلی تعجب کردم که یک مادر، چطور می تواند فرزند خودش را اینچنین لعن و نفرین کند. بیشتر که دقت کردم، دیدم چقدر این رفتار و این جملات بین ما شایع است؛ جملاتی مثل «خدا فلانی رو به زمین گرم بزنه!»، «الهی خیر نبینه!»، «خدا لعنتت کنه!» و امثال اینها که تماما دعای بد کردن برای دیگران است و مصداقی از لعن و نفرین، که در دین ما نهی شده اند.


«لعن» در علم اخلاق به معنای طلب و درخواست دور شدن شخص از رحمت خداوند است و «نفرین»، یعنی در خواست هرگونه بدی و شر از خداوند برای دیگران.(1)
لعن و نفرین، از رفتارهای ناپسند انسان به شمار می رود که مانند هر عمل زشت دیگری، در یکی از رذایل و صفات زشت نفسانی ریشه دارد. البته گاهی موارد لعن و نفرین جایز است، مثل لعن کافران، ظالمان، منافقان، مرتدان، شیطان و ... (2) که خداوند هم مصداقهایی از آن را در قرآن آورده است.
مانند جایی که ابولهب را به خاطر آزار پیامبر اکرم (صل الله علیه و آله) نفرین می کند و می فرماید: «بریده باد هر دو دست ابولهب»(3) یا اینکه می فرماید: «لعنت خدا بر کافران باد.»(4)


حال اگر مطمئن هستیم که شخصی یکی از این صفات را دارد، باز هم بهتر است که لعن و نفرین نکنیم، زیرا ممکن است که آن فرد توبه کند و راه خیر را پیش گیرد. پیامبر گرامی اسلام (صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم) به امیرالمومنین (علیه السلام) می فرمایند:
«ای علی! از صفات مومن این است که اهل لعنت کردن نیست.»(5)


خدا کند که ما جزو آن دسته افرادی که مدام دهانشان به لعن و نفرین باز می شود نباشیم. در غیر این صورت، یک تمرین خوب، این است که همیشه صبور باشیم و سریع مردم را نفرین نکنیم و به این فکر کنیم که هر شخصی ممکن است روزی توبه کند.
آن زمان است که دیگر سراغ لعن و نفرین نمی رویم. پيامبر اسلام (صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم) می فرمایند:
«نابودى جوانانتان را آرزو مكنيد، گرچه بدى هاى بسيار در آنان باشد؛ زيرا آنان با آن بدى ها چند دسته اند: يا توبه مى كنند و خداوند هم توبه ی آنان را مى پذيرد، و يا اين كه آفت ها آنان را از پاى درمى آورد، يا [اگر زنده ماندند، در زندگى به شما كمك مى كنند، مانند اين كه] با دشمن مى جنگند، يا آتش خاموش مى كنند و يا جلوى آبى را مى بندند.»(6)


یک راه دیگر این است که همیشه و در همه حال برای دیگران دعای خیر کنیم، حتی اگر ناراحتمان کرده اند و از آنها بدی دیده ایم. اگر زبانمان را به خوب خواستن و دعای خیر کردن عادت دهیم، آن وقت نه تنها مردم را نفرین نمی کنیم، بلکه برای خودمان هم دعای خیر کرده ایم.
پیامبر گرامی اسلام (صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم) می فرمایند: «هرگاه شخصی برای برادر ایمانی اش پشت سر او دعای خیر کند، فرشته می گوید: مثل همان دعای خیر نیز برای تو باشد.»(7)


البته یک نکته را فراموش نکنیم و آن هم اینکه:


هرگز کاری نکنیم تا دیگران ما را نفرین کنند. زیرا نفرین، راهی است برای مظلومان تا حق خود را در برابر ظالم از خداوند بخواهند. در نتیجه اگر مظلومی به حق نفرین کند، دعایش مستجاب خواهد بود، یا در این دنیا، یا در دنیای باقی. امام صادق (علیه السلام) می فرمایند:
«بترسید از نفرین مظلوم، همانا او حقّ خود را از خدا می خواهد و خداوند سبحان گرامی تر از این است که حقی خواسته شود، مگر این که آن را اجابت کند.»(8)


البته نفرین فقط در صورت حق بودن اجابت می شود، وگرنه:
«همانا زمانی که نفرین از دهان فرد خارج می شود، میان او و نفرین شده رفت و برگشت می کند. اگر شخص لعن شده مستحق لعن باشد، به او می رسد و اگر مستحق و سزاوار لعن نباشد، به خود لعنت کننده بر می گردد و او سزاوارتر به لعن است. پس از نفرین مومن بپرهیزید تا به خود شما بازنگردد.»(9)


این را هم بدانیم که حتی اگر مظلوم واقع شدیم، در لعن و نفرین، زیاده روی نکنیم: «یک فرد گاهی مورد ستم قرار می گیرد، اما در نفرین بر ظالم تا حدی زیاده روی می کند که پروردگار، خود او را نیز از ستمکاران به شمار می آورد.»(10) و (11)




پی نوشت:
1. آیت الله مجتبی تهرانی، کتاب اخلاق الهی، ج 4، مباحث قوه ی شهویه 3، آفات زبان (بخش یکم)، سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ واندیشه ی اسلامی، ص 234.
2. کسانی که لعن آنها جایز است: کافران، ظالمان، مرتدان، مشرکان، منافقان، فسادکنندگان در زمین، شیطان، آزاردهندگان خدا و پیامبر(صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم)، دروغگویان، بهتان زنندگان به زنان پاکدامن، قاتل مومن، تحریف کنندگان کتاب خدا، منکران قضا و قدر الهی، مخالفان سنت رسول خدا(صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم)، حلال کنندگان حرام و برعکس، زورگوی سلطه گر، تاراج کننده بیت المال، یاری کنندگان ستمگر.
3. مسد، آیه 1.
4. بقره، آیه 89.
5. محدث نوری: مستدرک الوسایل،ج 11، ص 179، ح 12686؛ به نقل از آیت الله مجتبی تهرانی، کتاب اخلاق الهی، ج 4، مباحث قوه ی شهویه 3، آفات زبان (بخش یکم)، سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ واندیشه ی اسلامی، ص 236.
6. حلية الأولياء: ج 5، ص 119 .به نقل از حدیث لیب.
7. حر عاملی: وسایل الشیعه، ج 7، ص 109، ح 8873؛ به نقل از آیت الله مجتبی تهرانی، کتاب اخلاق الهی، ج 4، مباحث قوه ی شهویه 3، آفات زبان (بخش یکم)، سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ واندیشه ی اسلامی، ص 249.
8. تمیمی آمدی، غرر الحکم، ص ۳۵۰، دفتر تبلیغات اسلامی، قم، ۱۳۶۶ش. به نقل از ویکی پرسش.
9. امام صادق (علیه السلام). حر عاملی: وسایل الشیعه، ج 12، ص 301، ح 16357؛ به نقل از آیت الله مجتبی تهرانی، کتاب اخلاق الهی، ج 4، مباحث قوه ی شهویه 3، آفات زبان (بخش یکم)، سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ واندیشه ی اسلامی، ص 247.
10. کافی، ج 2، ص 333، ح 17.
11. نراقی، احمد، معراج السعادة، ص 197، چاپ قدیم، انتشارات امین و رشیدی، تهران؛ نراقی، مهدی، جامع السعادات، ج 1، ص 305، اسماعیلیان، قم، 1386ش.




پژواک
mastoor.ir