عملیات اشکان

[masoudfn]

از اولین روزهای جنگ، بالگردهای نداجا بطور روزانه برای انجام گشت هوایی و کسب اطلاعات از وضعیت دشمن و تردد شناورهای مختلف، بر فراز شمال خلیج فارس و سکوهای نفتی البکر و الامیه اعزام می شدند تا هرگونه تحرک و یا حضور نیروهای دشمن در منطقه را زیر نظر داشتند تا در صورت لزوم، یکان های شناور نیروی دریایی ارتش با آن مقابله نمایند. در همین راستا چندین بار شناورهای نیروی دریایی با هواپیماها و شناورهای دشمن در شمال خلیج فارس درگیر شده و آن ها را منهدم و یا مجبور به فرار نمودند.

از گزارش های خلبانان بالگردهای هوادریا که هر روزه در خلال گشت خود، در ارتفاع کم و بر فراز اسکله های البکر و الامیّه گشت می زدند، این گونه استنباط می شد که دشمن تجهیزات دفاعی بر روی اسکله مستقر نکرده است، ولی انتظار می رفت که تعدادی جنگ افزار پدافند هوایی بر روی اسکله ها نصب شده باشد. در قرارگاه نیروی رزمی 421 ، ابتدا برای انجام حمله ایذایی ناوچه های موشک انداز به اسکله های نفتی عراق طرحی تهیه گردید که طرح اشکان نام گذاری شد. در این طرح قید شده بود "از آن جا که اقتصاد نفت در سرنوشت کلی جنگ مؤثر است، امکان دارد که عراق مصمم به استفاده از ترمینال نفتی خود در خلیج فارس باشد". لذا اهداف اجرای این طرح عبارت بودند از:

1- برآورد توان نظامی عراق در دفاع از این اسکله ها و تا حد امکان اطلاع از تجهیزات نظامی احتمالی مستقر بر روی آنها.

2- وارد کردن صدمه به اسکله ها که از جمله مهم ترین تأسیسات اقتصادی عراق بود.

3- ایجاد رعب و وحشت در دل نیروهای عراقی مستقر بر روی اسکله ها و اجبار به ترک آن ها.

4- با توجه به صدور اطلاعیه های دریایی از سوی نیروی دریایی ارتش ج.ا.ا. و محاصره دریایی عراق، اجرای این طرح عملاً به نفتکش هایی که قصد تردد به این منطقه را داشتند، نشان می داد که این منطقه فاقد امنیت برای آنان است و در نتیجه از تردد به این منطقه خودداری می کردند.

نیروهای عمل کننده در این طرح ، سه فروند ناوچه موشک انداز و یک فروند بالگرد و زمان اجرای طرح شامگاه تاریخ 9 آبان تعیین شد. پایگاه ششم شکاری نهاجا نیز پوشش هوایی منطقه عملیات را برعهده داشت. برای اجرای عملیات اشکان، ناوچه های موشک انداز جوشن، گردونه و پیکان و یک فروند بالگرد
SH3D
و فرماندهان آنها در تاریخ 59/8/8 به قرارگاه عملیاتی نیروی رزمی 421 فراخوانده شدند. پس از توجیه فرماندهان در مورد وضعیت منطقه دشمن و خودی و توضیح نقشه عملیات، از فرماندهان خواسته شد که اقدامات لازم در خصوص آماده سازی یکان خود را به عمل آورند تا برای روز عملیات آماده باشند. ضمناً به فرماندهان تاکید گردید که با توجه به لزوم محرمانه ماندن عملیات می بایستی تا زمان حرکت کلیه اقدامات در خفا و بدون جلب توجه انجام گیرد.

طبق معمول اقدامات لازم برای تکمیل مهمات توپ های سینه و پاشنه ناوچه ها به عمل آمد و در حد ممکن اشکالات دستگاه ها و سامانه های ناوچه بر طرف گردید تا عملیات با وقفه مواجه نشود.

با توجه به اینکه در هر زمان دو فروند از این نوع ناوچه ها در دریا مشغول گشت و حراست از مناطق دریایی ایران بودند، هماهنگ شد تا برای جلوگیری از جلب توجه دشمن، ناوچه هایی که قرار بود در عملیات شرکت نمایند، بطور جداگانه و در زمان های متفاوت از اسکله جدا و به دریا عزیمت کنند.

ناوسروان نجاری که یکی از بازماندگان ناوچۀ پیکان و از جانبازان دفاع مقدس است در خصوص انجام این عملیات چنین می گوید :

"البته قبل از این عملیات، در برخی موارد که به همراه ناوچه پیکان به دریا عزیمت می کردیم، براساس تصمیم خود شهید همتی (فرمانده ناوچه پیکان) سکوها را مورد اصابت قرار داده و با توپخانه گلوله باران کرده بودیم و این عملیات (اشکان) طرحی بود که از طرف قرارگاه مقدم دریایی واقع در بوشهر تصمیم به اجرای آن گرفته شد که به همراه تعداد دیگری از واحدهای شناور، سکوها هدف قرار بگیرند به صورتی که صدمات بیشتری به آن ها وارد شود.

در این عملیات، مراکز حساس مستقر بر روی سکوها که از پیش تعیین شده بود، مورد هدف قرار گرفت و صدماتی که به آن وارد شد، اینگونه تصور می شد که تا مدتها آن سکوها از چرخه بهره برداری خارج شده باشند."

برابر برنامه تعیین شده، در عصر روز تعیین شده، سه فروند ناوچه مذکور در زمان های متفاوت بندر بوشهر را ترک کردند. ناوچه جوشن در ساعت 16:45، ناوچه پیکان در ساعت 17:00 و ناوچه گردونه در ساعت 17:25 اسکله های نظامی بوشهر را به طرف کمین گاه ترک کردند. اما با توجه به این که ناوچه ها از ماه ها قبل بطور گسترده به دریا عزیمت می کردند و به گشت دریایی شمال غربی خلیج فارس می پرداختند، کارکرد زیاد تجهیزات فنی و کمبود قطعات یدکی موجب بروز اشکلاتی در تجهیزات مختلف شناورها می شد. ناوچه گردونه به علت اشکال فنی در موتور به بندر بازگشت و در ساعت 1745 به اسکله پهلو گرفت. پس از رفع اشکال، مجددا در ساعت 2235 از اسکله جدا و به طرف چاه های اردشیر حرکت کرد. بالگرد نیز در ساعت 16:00 از ایستگاه یکم هوادریا در بوشهر به پرواز درآمد و در پد
[1]
بالگرد سکوی نفتی اردشیر فرود آمد و با استقرار در آن محل منتظر فرا رسیدن زمان عملیات شد.

فرشاد نژادخیر

منبع : معارف جنگ صیاد شیرازی