بررسى علل برترى قرائت عاصم

[mahdy30na]

بسم الله الرحمن الرحیم

بررسى علل برترى قرائت عاصم

علی اکبر محمدی(مربی، دانشکده شهید محلاتی)

چکیده

یکی از شاخه های قرآن پژوهی علم قرائت است. این علم به دنبال تعیین قرائت صحیح قرآن، مطابق با قرائت پیامبر گرامی اسلام(صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم)، است. از صاحبان مکتب در این زمینه هفت نفر برگزیده و به قرّاء سبعه مشهور شدند : ابو عمرو بن علاء، حمزه بن حبیب زیّات، عاصم بن ابی النجود، کسائی، ابن کثیر، ابن عامر و نافع.
از این میان، عاصم بر دیگران ترجیح دارد. اهل تشیّع و تسنّن بر صلاحیّت های دینی و علمی وی اعتراف دارند و سند قرائت او راممتاز دانسته اند ؛ زیرا این قرائت تنها با یک واسطه به امیر المؤمنین علی(علیه السلام) وازطریق ایشان نیز به خود پیامبر(صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم) می رسد.

کلید واژگان :علم قرائت، قرّاء سبعه، قرائت عاصم.

• مقدمه

با شروع نزول قرآن، امر قرائت نيز در ميان مسلمانان رونق و جايگاهى اساسى مى‏يابد، اما اقتضاى حضور شخص پيامبر گرامى اسلام (صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم) و پس از رحلت آن حضرت، حضور صحابه ى گرانقدر ايشان در ميان مسلمانان، آن بود كه اين علم در سال هاى اوليه ى ظهور اسلام در شكل ابتدايى و غير تخصصى خود سير نمايد.
با رحلت پيامبر اسلام (صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم) و سپرى شدن عصر صحابه، علم قرائت شكل تخصصى به خود مى‏گيرد. قرآن كريم در اين دوره متحمّل قرائت‏هاى گوناگون شد و نحله‏ هاى متعدّدى در این زمينه پديدار شدند. از آن زمان تاكنون، علم قرائت تكامل شايانى يافته و با طرح مباحث گوناگون و دقيق روز به روز بر اهميت آن افزوده شده است.
ارائه ى تعريف اصطلاحى براى علم قرائت، انجام مباحث گسترده در اين زمينه، ظهور تأليفات متعدّد پيرامون آن، تقسيم بندى قرائت‏ها به معتبر و غير معتبر و تعيين حدّ و مرزهاى مشخص براى قرائت‏ها و...، معلول همان تخصصى شدن و پيشرفتى است كه در طول زمان در اين حوزه به وجود آمده است.
ما در اين نوشتار برآنيم تا با بهره‏ گيرى از مساعى محققان به بررسى علل برترى قرائت عاصم بردیگر قرائت ها بپردازیم. با توجه به اين كه قرآن هاى موجود بر پایه ی قرائت عاصم به روايت حفص نگارش یافته است اهميت تحقيق در اين زمينه بيشتر نمایان می‏گردد.

ادامه دارد ان شاءلله
منبع:
فصلنامه ی دین وسیاست،شماره ی دو،زمستان83،ص47-25

[mahdy30na]

سلام دوستان این بحث هم تمام شد
نتيجه‏ گيرى:

از آنچه گذشت نتيجه مى‏گيريم كه 2 عامل، دليل ترجيح قرائت عاصم بر قرّاء ديگر بوده است:
1- خصوصيات و خصايل ممتاز علمى و دينى عاصم

2- اِسناد قرائت.

• اين دو عامل در ترجيح روايت حفص بر روايت شعبه از عاصم، قابل پيگيرى و اثبات است.
• شخصيت علمى حفص بر ابوبكر مرجّح است چرا كه غالباً او را اضبط از ابوبكر و روايت او را دقيق‏ترين روايات دانسته‏اند و نيز او، برخلاف ابوبكر، در قرائت، داعيه‏ى اختيار نداشته و تنها آنچه را از استاد دانسته است عيناً قرائت كرده است. (بغدادى/14)

• عاصم، اختصاصاً اسناد طلايى و عالى قرائت خود را به حفص منتقل كرده و اين فضيلت بزرگى است كه حفص در بين ديگر قرّاء بدان ممتاز است و اين، آن چيزى است كه صلاحيّتى را براى حفص به وجود آورده است كه همه مسلمانان به او روى آوردند و تنها قرائت او را بپذيرند.

حفص مى‏گويد:
عاصم به من گفت: قرائتى را كه به تو آموختم، همان قرائتى است كه از ابوعبدالرحمن سلمى اخذ كردم و او عيناً از على (علیه السلام) فراگرفته است و قرائتى را كه به ابوبكر بن عياش آموختم، قرائتى است كه بر زرّ بن حبيش عرضه كردم و او از ابن مسعود آن را اخذ كرده بود. (زينحار/58)

• به اين ترتيب، در تمام دوره‏هاى تاريخ، قرائت عاصم به روايت حفص، قرائتى بوده كه بر همه‏ى قرائت‏ها ترجيح داشته و بين عامه‏ى مسلمانان رايج بوده است.

در سال 1342ه.ق (1923.م) قرآن بر طبق روايت حفص از قرائت عاصم و تحت نظر اساتيد الازهر و تأييد كميته‏اى كه از سوى ملك فؤاد اول تعيين گرديد، در قاهره به چاپ رسيد. اعضاى اين كميته عبارت بودند از: شيخ محمد على نجار (استاد دانشكده زبان و ادبيات عرب)، شيخ عبدالحليم بسيوفى (مدير دفتر رئيس جامع الازهر) و شيخ على محمد ضباع (استاد مقرئين مصرى).

• به سال 1385 ه نسخه از قرآن همراه با تفسير علامّه سيد عبدالله شبّر زير نظر اساتيد برجسته ى دانشگاه الازهر و بر پايه ى روايت حفص از قرائت عاصم به چاپ رسيد. در ابتداى آن چنين آمده است:

بحمدالله و حسن توفيقه ثم طبع هذا المصحف الشريف باذن مشايخة الجامع الازهر باشراف مراقبة البحوث الاسلامية بعد مراجعة لجنة المصاحف بالازهر.
...كتب هذالمصحف و ضبط على ما يوافق رواية حفص بن سليمان بن المغيره الاسدى الكوفى لقراءة عاصم بن ابى النجود الكوفى التابعى عن ابى عبدالرحمن عبدالله بن حبيب السلمى عن عثمان بن عفان و على بن ابيطالب و زيد بن ثابت و اُبى بن كعب عن النّبى صلى الله عليه و سلم...

• سرانجام جهان اسلام اين مصحف را تلقى به قبول كردند و مليونها نسخه در سال از اين قرآن به چاپ رسيد كه به صورت مصحف منحصر به فرد در ميان مسلمين در آمد و ميان آنها متداول شد، چرا كه دانشمندان شرق و غرب بلاد اسلامى، با اتفاق نظر و دقت كامل، رسم‏الخط و كتابت اين مصحف را گواهى و تصديق كرده بودند. (الجزرى،بى‏تا،1، 156)

• كتاب شناسى

- ابن الجرزى،منجد المقربين،قاهره،1350.
- ابن نديم، فهرست.
- ابن خلكان، وفيات الاعيان و اتباع ابناء الزمان، قم، 1364ه‏ق.
- ابن مجاهد، كتاب السبعه فى القراءات، تحقيق دكتر شوقى ضعيف،قاهره 1972م.
- الجرزى، محمد، النشر فى القراءات العشر، تصحيح على محمد ضباع، بيروت، بيتا.
- الجزرى، محمد، غاية النهاية فى طبقات القرّا، قاهره، 1351 ه‏ق.
- الدانى، عثمان بن سعيد، التيسير فى القراءات السبع، استانبول، 1930م.
- بغدادى، على بن قاصع، سراج القارى المبتدى و تذكار القارى المنتهى، قاهره، 1373.
- بن سعید، محمد، طبقات الکبری، بیروت،1377.
- حجتى، دكتر سيد محمد باقر، پژوهشى در تاريخ قرآن كريم، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلام، 1365ه ش.
- حجتى، سيد محمد باقر، تاريخ قرآن كريم، تهران 1372ه ش.
- حموده، عبد الوهاب، القراءات واللهجات، قاهره، 1368.
- خوانسارى،سيد محمد باقر، روضات الجنّات فى احوال العلماء و السادات، ايران، 1341 ه ق.
- خوئى، سيد ابوالقاسم، البيان فى تفسير القرآن، نجف، 1385ه ق.
- دمياطى، احمد، اتحاف فضلاء البشر فى القراءات الاربع عشر، تصحيح على محمد ضياع، قاهره، 1345.
- ذهبى، احمد بن محمد، سير اعلام النبلاء.
- ذهبى، حافظ، معرفة القرّاء الكبار على الطبقات و لاعصار، تحقيق سيد جواد الحق، بى تا.
- زركشى، بدرالدين، البرهان فى علوم القرآن، تحقيق ابوالفضل ابراهيمى، مصر، 1975م.
- زنجانى، ابوعبدالله، تاريخ القرآن، چاپ سوم، بيروت، 1388ه ق.
- زينحار، احمد محمد، السبيل الى ضبط كلمات التنزيل، قاهره، 1373.
- سيوطى، جلال الدين، الاتقان فى علوم القرآن، بيروت،1370.
- صدر سيد حسن، تاسيس الشيعة الكرام لعلوم الاسلم، بغداد،1951م.
- طبرسى، مجمع البيان فى تفسير القرآن، دارالمعرفه،1408ه ق.
- عسقلانى، ابن حجر، تهذيب التهذيب، هند، 1325ه ق.
- فضلى، عبدالهادى، تاريخ القراءات قرآن كريم، ترجمه دكتر سيد محمد باقر حجّتى، تهران، 1365 ه ش.
- قسطلانى، شهاب الدين، لطائف الاشارات لفنون القراءات، تحقيق و تعليق شيخ عامر سعيد عثمان و دكتر عبدالصبور شاهين، قاهره، 1392ه ق.
- لسانى، محمد على، قرّاء سبعه و گزارش و بررسى قراءات ايشان، پايان نامه دكترى،1372، دانشگاه تهران.
- مختار عمر، دكتر احمد، معجم القراءات القرآنيه، تحقيق دكتر عبدالعال سالم مكرك، ايران: 1420ه ق.

در انتها تشکر میکنم از شمایی که همراه با ما بودید.
امیدوارم مورد استفاده محققین و قران پژوهان محترم قرار گرفته باشه