و تفسير الصّبر ما يستمرّ مذاقه و ما كان عن اضطراب لا يسمّى صبرا، و تفسير الجزع اضطراب القلب و تحزّن الشّخص و تغيّر اللّون و تغيّر الحال و كلّ نازلة خلت اوائلها من الإخبات و الإنابة و التّضرّع الى اللَّه فصاحبها جزوع غير صابر.»
حضرت فرمودند: «صبر به معنى چيز تلخ مزه اى است كه توام با اضطراب نباشد چون هر چه تلخ باشد و توام با اضطراب آن را صبر نمىنامند و معنى جزع اضطراب دل است با اظهار حزن و تغيير حالت و تغيير رنگ، و هر مصيبت و حادثهاى كه بر آدمى مىرسد اگر اول آن توام با تسليم و انابه و تضرع به درگاه خدا نباشد؛ صاحب آن مصيبت ناشكيبا است.»
آرام بخش دل داغ ديدگان، ص 137.
صبر و بردبارى در برابر مشكلات باعث خشنودى خدا است
« و روى انّ موسى (عليه السّلام) قال: «يا ربّ دلّنى على امر فيه رضاك فاوحى اللَّه تعالى اليه انّ رضاى في كرهك و انت ما تصبر على ما تكره قال يا ربّ دلّنى عليه قال: فانّ رضاى في رضاك بقضائى»
«حضرت موسى (عليه السّلام) عرض كرد: «پروردگارا! مرا به امرى راهنمايى نما كه در آن رضاى تو باشد.» خداوند به او وحى فرمود : « رضاى من در آن است كه تو در برابر ناراحتيها صبر نمايى.» موسى (عليه السّلام) عرض كرد: «مرا بر آن راهنمايى كن.» فرمود: «رضاى من در آن است كه تو راضى به قضاى من شوى.»
آرام بخش دل داغ ديدگان، ص 199.
بالاترين طاعت صبر و خرسندى از كار خدا است
و روى الكلينى باسناده الى ابى عبد اللَّه (عليه السّلام) قال: «راس طاعة اللَّه الصّبر و الرّضى عن اللَّه فيما احبّ العبد او كره و لا يرضى عبد عن اللَّه فيما احبّ او كره الّا كان خيرا له فيما احبّ او كره.»
امام صادق (علیه السلام) فرمود: «رأس طاعت خدا صبر و رضايت از او است در آنچه بنده آن را دوست دارد يا كراهت دارد و هر بندهاى نسبت به آنچه دوست دارد يا ناپسند دارد از خدا راضى باشد، خيرش در همان است.»
آرام بخش دل داغ ديدگان، ص 207.
کسانی که صبر بر بلا ندارند خدایی جز خدای یگانه پیدا کنند!
نقل شده که خداوند متعال فرمود:« من خدایی هستم که غیراز من خدایی نیست. کسی که صبر بر بلای من نکند و راضی به قضای من نباشد، باید خدایی به جز من برای خود انتخاب کند!»
ارمغان شهید، شیخ عباس مخبر دزفولی، ص 77.
بيمارى و مصلحت آن و ارزش صبر بر آن
روزى پيامبر (صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم) به اصحاب فرمود: «كداميك از شما دوست دارد، سالم بماند و بيمار نشود؟» عرض كردند: «همه ما اى پيامبر خدا (صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم) فرمود: «آيا دوست داريد همانند خران گمشده باشيد، نه اصحاب كفّارات؟
(چون بيمارى كفّاره گناهان مىگردد) سوگند به كسى كه جانم در دست اوست، انسان در بهشت مقامى دارد كه با عمل به آن نمىرسد، اما به صبر بر بلا به آن مىرسد و بزرگى پاداش، در مقابل بلاى بزرگ است و خداوند هر گاه بندهاى را دوست بدارد، او را به بلاى بزرگ مبتلا مىسازد كه اگر صابر بود، رضا و خشنودى خدا را به دست مىآورد، و اگر صبر نكرد مورد خشم و غضب او قرار خواهد گرفت».
. ارشاد القلوب- ترجمه سلگى، ج1، ص 121.
روزى پيامبر (صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم) به اصحاب فرمود:«اگر مؤمن در بيمارى نيكويى حال خود را بداند، دوست نمىدارد از آن خارج گردد.» و فرمود: « اهل عافيت، در قيامت دوست مىدارند كه بدنشان را در دنيا با مقراضى (قیچی) مىبريدند، چون پاداش بزرگ اهل بلا را مىبينند».
حضرت موسى عرض كرد: « خدايا دوست ندارم كه بيمار و ضعيف گردم و در عبادت من سستى پيدا گردد و هم دوست ندارم هميشه سالم باشم كه تو را فراموش كنم، بلكه دوست دارم گاهى بيمار شوم كه تو را ياد كنم و گاهى سالم شوم، و تو را شكرگذارم.»
. ارشاد القلوب- ترجمه سلگى، ج1، ص 121.
حكايت صبر صفيه در شهادت برادرش حمزه سيد شهداى احد
در روايت است كه صفيّه دختر عبد المطلب، به احد رفت تا جسد مثله شده برادرش حمزه را ببيند. پيامبر (صلّى اللَّه عليه و آله) به زبير (پسر صفيه) فرمود: «برو مادرت را برگردان كه وضع دلخراش جسد مثله شده يعنى گوش و دماغ بريده و شكم پاره شده برادرش حمزه را نبيند.»
زبير رفت و به مادرش گفت: «اى مادر! پيامبر خدا (صلّى اللَّه عليه و آله) فرمود: «برگرد! » صفيه گفت: « شنيدهام كه برادرم را مثله كردهاند او در راه خداوند عزّ و جلّ راضى بود كه به چنين وضعى شهيد شود. چرا من راضى نباشم؟ من هم اين مصيبت را به حساب خدا مىگذارم و براى خدا صبر مىكنم. وقتى زبير آمد خدمت پيامبر (صلّى اللَّه عليه و آله) و گفته ی مادرش را به حضرت خبر داد، پيامبر (صلّى اللَّه عليه و آله) فرمود : « مانعش نشويد تا او برود سر نعش برادرش». آنگاه به صفيّه اجازه دادند كنار نعش برادر برود. صفيه رفت به جنازه برادر نگاه كرد و بر او نماز خواند و استرجاع نمود يعنى گفت: إِنَّا لِلَّهِ وَ إِنَّا إِلَيْهِ راجِعُونَ. و براى برادر شهيدش طلب مغفرت كرد.
آرام بخش دل داغ ديدگان، ص 169.
معانى الاخبار: ابو بصير گفت: «از حضرت امام صادق (عليه السّلام) اين آيه را : يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اصْبِرُوا وَ صابِرُوا وَ رابِطُوا»(96) پرسيدم؛ فرمود: «يعنى صبر كنيد بر مصائب و شكيبا باشيد در مورد سختگيريهائى كه مخالفين مىكنند با تقيه و ارتباط خود را با پيشوايان برقرار داشته باشيد وَ اتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ پرهيزگار باشيد شايد رستگار شويد».
توضيح: مرحوم طبرسى مىنويسد: «يعنى در دين خود تحمل و صبر داشته باشيد و ثبات بخرج دهيد و با كفار بشكيبائى رفتار كنيد و در راه انجام وظيفه با آنها مدارا كنيد و يا صبر بر جهاد كنيد و انتظار وعده مرا داشته باشيد و انتظار نمازها را يكى پس از ديگرى داشته باشيد»..
سوره ی آل عمران، آیه 200 (آخر).
امام کاظم (علیه السلام):
اِصبِر عَلى طاعَةِ اللّه ، وَاصبِر عَن مَعاصِى اللّه ؛ فَإنَّمَا الدُّنيا ساعَةٌ، فَما مَضى مِنها فَلَيسَ تَجِدُ لَهُ سُرورا وَلا حُزنا، وَما لَم يَأتِ مِنها فَلَيسَ تَعرِفُهُ، فَاصبِر عَلى تِلكَ السّاعَةِ الَّتى أنتَ فيها فَكَأَنَّكَ قَدِ اغتَبَطتَ؛
بر طاعت خدا صبر كن و در ترك معاصى او شكيبا باش ؛ زيرا دنيا لحظه اى بيش نيست . آنچه گذشته جاى شادى و غم ندارد و از آنچه نيامده نيز خبرى ندارى . پس لحظه اى را كه در آن به سر مى برى ، صبور باش چنان كه گويى خوشبخت و خوشحالى .
بحارالأنوار، ج75، ص311، ح1