شما درحال مشاهده محتوای قالب بندی نشده این مطلب هستید.برای مشاهده نسخه قالب بندی شده روی لینک فوق کلیک کنید
بسم الله
نور حیا(قسمت دوم)
((رنگ)) تعلق پذیر و پنهان کننده اشیاء است. اما نور از اشیاء گذر میکند یا منعکس می شود و بر اثر تابش به همه چیز،آن را ظاهر می کند.
در مورد علمی که همچون رنگ هست گفته اند: علم همان حجاب بزرگتر است.(1)
اما در مورد علمی که نور است فرموده اند: علم نوری است که خدا در هر که بخواهد قرار می دهد(2)
برای اینکه بفهمیم علومی که داریم((حجاب اکبر ))است یا نور ،باید ببینیم آیا این علوم به ما متعلقند یا نه؟
آیا حاضر هستیم آن را در اختیار دیگران قرار بدهیم یا حق مالکیت آن را در انحصار خود می دانیم؟
حیا هم باید تابنده باشد و اظهار شود. نمی توان به بهانه ی ریا از حیا پرهیز کرد.
حیا از صفاتی است که باید متجلی شود. جزء امور اجتماعی است نه صرفا تعبدی.
حتی اگر قصد قربت هم در آن نباشد ،آثار خود را به جای می گذارد.
(1): امام خمینی،جهاد اکبر،ص 13
(2): امام خمینی،شرح چهل حدیث،حدیث عنوان بصزی ،ص 419
بسم الله
نشانه ی عالم حقیقی
ده چیز را به عنوان آفت عالم شمرده اند که یکی از آن ها کم شدن حیاست.(1)
خداوند به داوود (علیه السلام) وحی کرد که ساده ترین کاری که می توانم بر عالمی که به علم خویش عمل نمی کند انجام دهم و از هفتاد عقوبت سخت تر است،این است که شیرینی یاد خود را از قلبش خارج سازم و هیچ راهی به سوی خداوند پیموده نمی شود مگر با علم.
علم زینت انسان در دنیا و رهنمون کننده ی او به بهشت است و به واسطه ی آن،انسان به رضوان الهی می رسد.
معرف علم حقیقی،عمل شایسته و اذکار پاک و راستی و تقوای اوست،نه زبان و ..........
عالم حقیقی ،کسی است که عقل،عبادت،حکمت،((حیا)) و خشیت دارد.
(2)
(1):مصباح الشریعه،ص 20
(2): بحارالانوار،ج2،ص32
بسم الله
سیمای اهل آخرت
خداوند خطاب به پیامبر،سیمای خوبان و اهل آخرت را این گونه توصیف می کند:
رویشان گشاده، حیایشان بسیار، حماقتشان اندک است.(1)
معیار سنجش اعمال
بارها شنیده اید که پیامبر(صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم) می فرمودند:
به محاسبه ی نفس خویش بپردازید پیش از آن که به حساب شما رسیدگی شود.
اما با چه معیاری خود را بسنجیم؟
پیامبر می فرمایند: با معیار حیا خود را بسنجید. قبل از آن که به سنجش درآیید.(2)
اینجا منظور حیای بعد از عمل است که مترادف با شرم فارسی است.
یعنی با شرمندگی که از اعمال خود پیدا می کنید، اعمال خود را بسنجید .چه شرمندگی که بر اثر عمل خلاف به وجود می آید و چه شرمندگی که بر اثر نقص عمل خوب و قصور در آن باشد.
(1):بحار الانوار،ج 74،ص24
(2): بحارالانوار،ج 68،ص 265
بسم الله
آثار حیا
حیا منشا آثار اعتقادی ،اخلاقی،دنیوی و اخروی است که بطور مجزا در این فصل به آن پرداخته می شود.
آثار اعتقادی(قسمت اول)
انسان باصفاتی همچون حیا و آزرم محبوب و معشوق خداوند می گردد.
همانگونه که پیامبر اکرم (صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم) می فرمایند:
خداوند انسان باحیای بردبار توانگر پاکدامن را دوست می دارد و باانسان ناسزاگو،بددهان و فقیر سمج ،دشمن است.(1)
(1): بحارالانوار،ج76،ص111
بسم الله
آثار اعتقادی حیا (قسمت دوم)
توانگری که می تواند عامل طغیان شود، اگر با حیا توام شد،محبوب خدا می شود و بر عکس اگر در حالت فقر و نداری ،گدایی مردم را کرد و در گدایی پافشاری و سماجت نمود ،باعث زائل شدن حیا و دشمنی خدا می گردد.
امام باقر(علیه السلام) فرمودند:
هرکس چهار چیز را پوشش خود سازد،اسلامش کامل گردد،بر ایمانش یاری شود،گناهانش پاک گردد و خدا در حالی که از او راضی است ،ملاقات کند و اگر چه سر تا قدمش گناه باشد ،خدا از او فرو ریزد.
این چهارچیز عبارتست از : وفا به قراردادهای الهی، راستگویی با مردم، حیا از زشتی پیش خدا و پیش مردم و حسن خلق با خانواده و مردم(1)
(1): بحارالانوار، ج66،ص380
بسم الله
آثار اخلاقی حیا
الف)حیا مبنای نظام اخلاقی(قسمت اول)
حیا نیز انگیزه ای برای رعایت احکام اخلاقی است. حیا عاملی برای ممانعت از اعمال سوء و حتی بیشتر از آن عاملی است برای جلوگیری از موقعیت هایی که در آن فرصتی برای ارتکاب گناه به وجود می آید.در حالی که شرم و احساس گناه،حالت هایی هستند که پس از ارتکاب گناه به وجود می آیند.
در اسلام با توصیه ای که در باب حیا شده است ،احساس شرم و یا وجدان ،نابود نمی شود. بلکه مهم تر از هر دوی آن ها نیازی است که انسان برای حفظ حرمتی که به واسطه ی آن ارتباط با خدا را حفظ می کند احساس می نماید. این محافظت از حرمت فطری ،به اخلاق مبتنی بر حیا ویژگی متعالی می دهد.
خلاصه آن که در فرهنگ اسلامی ،حیا اساسی است همچون احساس نگهبان حرم. حرمی که درصورت غفلت آلوده می شود.(1)
(1): حیا زیبایی بی پایان،صص 21-17(با تلخیص)
بسم الله
آثار اخلاقی حیا
الف)حیا مبنای نظام اخلاقی(قسمت دوم)
در روایات این منزلت در بین صفات اخلاقی برای حیا دیده می شود که بنای فعل اخلاقی باشد. برخی از صفات اخلاقی،ارثی هستند ولی برخی صفات اکتسابی است و جنبه ی ارثی بودن آن ها کم رنگ است. این صفات که مکارم اخلاق محسوب می شوند،ده صفت هستند که چه بسا در پسر یافت می شود ولی در پدر وجود ندارد یا بالعکس.
امام صادق(علیه السلام) یکی پس از دیگری این مکارم اخلاقی رابه شمارش در می آورند:
«مردانگی،راست گفتاری،امانتداری،صله ی رحم(گاهی فرزند فردی اجتماعی است، ولی پدر و مادر او این گونه نیستند و بالعکس)، میهمان نوازی،اطعام کردم سائل،جبران نیکی های دیگران،پاس داشتن حریم همسایه دوست. در ادامه حضرت یادآور می شوند که در رأس تمامی این صفات و ویژگی ها، حیا قرار دارد.» (1)
پیامبر اکرم (صلّي الله عليه و آله و سلّم) فرمودند: من برانگیخته شدم تا مکارم اخلاق را به اوج و تمامیت برسانم.(2)
و حضرت علی(علیه السلام) تمامیت کرم را به حیا دانسته اند و آن را نیکوترین خصلت ها معرفی کرده اند.(3)
(1): وسائل الشیعه،ج11،ص 434
(2): بحارالانوار،ج68،ص 382
(3):غررالحکم،ص 256،ح5437
بسم الله
آثار اخلاقی حیا
ب) حیای از خود (قسمت اول)
در بین مخلوقات بیشترین و لطیف ترین حیا در پیامبر بود و پیامبر نه تنها تمامیت این مکارم اخلاق را در خود ظهور داد،بلکه انسان ها را متوجه جنبه ای از حیا به عنوان حیای از خود کرد.حیای از خود یکی از مصادیق تمامیت مکارم اخلاق است؛چنان چه در روایت آمده است:«تمامیت جوانمردی این است که از خودت حیا کنی.»(1) حیای از خود در اوج معارف دینی قرار داردو این مسأله نشان از اتصال دینی ما با وحی الهی دارد .
حیای از خود به این معناست که آن قدر انسان برای خود ارزش و کرامت داشته باشد که در خلوت خویش نیز خجالت بکشد کار زشتی انجام دهد؛حتی اگر کس دیگری هم مشاهده نکند.
برای روشن تر شدن این مفهوم به مثال زیر توجه کنید:
اگر یک فرد برجسته ی مذهبی در ملأ عام کاری خلاف شأن انجام دهد، مسلماً کسی کار او را نمی پسندد و او را تقبیح می کند.حال فرض کنید با یک دوربین مخفی اعمال او را در خلوت زیر نظر بگیریم و مثلاً ببینیم خمیازه می کشد،بدون آن که دستش را جلوی دهانش بگیرد.اگر کسی این عمل را در خلوت هم از او ببیند،بر او خرده می گیرد که چرا این کار را انجام داده،اگر چه در خلوت بوده و کسی نمی دیده است
این به دلیل آن است که ما در وجودمان به چیزی به اسم حیای از خود اعتقاد داریم. یعنی اگر کسی هم او را نبیند،باید برای خودش عزت و کرامت قائل باشد و از خودش شرم کند که هر عملی را انجام دهد.
(1): غررالحکم،ح4760
بسم الله
آثار اخلاقی حیا
ب) حیای از خود (قسمت دوم)
در روایتی امیرالمؤمنین(علیه السلام) فرمودند:«کسی که در خلوت کاری کند که آشکارا از انجام آن حیا می کند،خودش نزد او ارزشی ندارد.»(1)
حیای از خود باعث می شود انسان هیچ موقع از خود غافل نشود و همین امر موجب تثبیت و ملکه شدن صفات اخلاقی در نفس می گردد.
بنابراین نیکوترین حیا(2) و بالاترین درجه ی حیا را حیای از خود می دانند (3)و آن را ثمره ی ایمان دانسته اند. (4)
حضرت علی (علیه السلام) علت این حیا را وجود گوهر عقل در انسان می دانند و می فرمایند:علت حیا از فرد سالخورده زیادی سن و سفیدی ریش او نیست بلکه علت حیا از او عقل اوست. پس اگر گوهر عقل درون ما نیز باشد، شایسته است که از او حیا کنیم و عمل قبیحی را در محضر او انجام ندهیم.(5)
(1):کنز الفوائد،ج2،ص182
(2):غررالحکم،ح5452
(3):غررالحکم،ص236،ح4758
(4):غررالحکم،ص89،ح1498
(5):شرح نهج البلاغه،ج20،ص338
بسم الله
آثار اخلاقی حیا
ب) حیای از خود (قسمت سوم)
شاید این سؤال مطرح باشد که چه زمانی حیای از خود در انسان پدیدار می شود؟
در پاسخ باید گفت:هنگامی که عزت نفس در انسان نمایان گردد. اگر در رفتار و سلوک خویش با دیگران تأمل نماییم،در خواهیم یافت که هر چه منزلت و عزت کسی در نزد ما بیشتر باشد،حیای ما نسبت به او افزون تر خواهد بود. حال هر چه منزلت و عزت نفس در بینش ما والاتر و بالاتر باشد، حیای ما از خود نیز افزایش خواهد یافت.
عباراتی همچون:«این کار درشأن من نیست»و یا«از خود شرمسار و خجلت زده ام»به شرطی که با اخلاص توأم باشد،مصادیقی است که بیانگر حیای از خود می باشد.
حیای از خود در اوقات تنهایی و خلوت مصداق بیشتری می یابد.