آیین دوست یابی
(به روایت استاد محسن قرائتی)
وَیَوْمَ یَعَضُّ الظَّالِمُ عَلَى یَدَیْهِ یَقُولُ یَا لَیْتَنِی اتَّخَذْتُ مَعَ الرَّسُولِ سَبِیلًا، یَا وَیْلَتَى لَیْتَنِی لَمْ أَتَّخِذْ فُلَانًا خَلِیلًا، لَقَدْ أَضَلَّنِی عَنِ الذِّکْرِ بَعْدَ إِذْ جَاءنِی وَکَانَ الشَّیْطَانُ لِلْإِنسَانِ خَذُولًا
روزی که ستمکار(مشرک) دو دست خود را از روی حسرت به دندان میگزد و میگوید: ای کاش با پیامبرم همراه میشدم. ای وای بر من، ای کاش فلانی را دوست خود نمیگرفتم.رفیق من بعد از آنکه حق از جانب خدا برای من آمد مرا گمراه ساخت و شیطان هنگام امید انسان رها میکند.
اسلام برای دوستی و انتخاب دوست سفارشهای زیادی دارد و دوستی با افرادی را تشویق و از دوستی با افرادی نهی کرده است.
اگر در شناخت کسی به تردید افتادید به دوستانش بنگرید که چه افرادی هستند .
«فَانظُرُوا اِلی خُلَطائِهِ
از پیامبر(صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم) پرسیدند: رفیق خوب کیست؟ فرمودند: کسی که دیدارش شما را به یاد خدا بیندازد، و گفتارش برعلم شما بیفزاید، و کردارش یاد قیامت را در شما زنده کند.
حضرت علی (علیه السلام) فرمود: هنگامی قدرتت از بین رفت رفقای واقعی تو از دشمنان شناخته میشوند.
حضرت علی (علیه السلام) فرمود: رفیق خوب بهترین فامیل است.
در حدیث آمده است: دوستت را در مورد غضب، درهم ودینارو مسافرت آزمایش کن،اگر در این آزمایشها موفق شد، دوست خوبی است.
در شعر شاعران نیزدرباره دوست ودوستی بسیارسخن به میان آمده و به معاشرت و همنشینی با دوستان خوب بسیار سفارش شده است.
همنشین تو از تو به باید تا تو را عقل و دین بیفزاید
و از همنشینی با دوستان بد مذمت شده است،رفیق بد به مار خوش خط و خالیتشبیه شده است که زهری کشنده در درون دارد.
تا توانی میگریز از یار بد یار بد ، بد تر بود از مار بد
مار بد تنها تو را بر جان زند یار بد بر جان و بر ایمان زند
شرايط و ملاكهاي انتخاب دوست در قرآن كريم:
- ايمان:
يا ايهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَتَّخِذُوا عَدُوِّي وَعَدُوَّكُمْ أَوْلِياءَ تُلْقُونَ إِلَيهِمْ بِالْمَوَدَّةِ وَقَدْ كَفَرُوا بِمَا جَاءَكُمْ مِنْ الْحَقِّ( ممتحنه/1) ؛ اي كساني كه ايمان آوردهايد! دشمن من و دشمن خودتان را دوست نگيريد. شما به آنان اظهار محبت ميكنيد؛ در حالي كه آنها به آنچه از حق براي شما آمده، كافر شدهاند. از نگاه قرآن كريم كسي كه از گوهر با عظمت ايمان بيبهره باشد، ارزش دوستي و مودت را نخواهد داشت.
[b]- احترام به مقدسات و مسائل ديني:
يا ايهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَتَّخِذُوا الَّذِينَ اتَّخَذُوا دِينَكُمْ هُزُوًا وَلَعِبًا مِنْ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ مِنْ قَبْلِكُمْ وَالْكُفَّارَ أَوْلِياءَ … وَإِذَا نَادَيتُمْ إِلَي الصَّلَاةِ اتَّخَذُوهَا هُزُوًا وَلَعِبًا(مائده/ 57ـ 58 )؛ اي كساني كه ايمان آوردهايد! افرادي كه ايين شما را به باد استهزا و بازي مي گيرند ـ از اهل كتاب و مشركان ـ ولي خود انتخاب نكنيد… آنها هنگامي كه (اذان ميگوييد و مردم را) به نماز فراميخوانيد، آن را به مسخره و بازي ميگيرند.
در اين دو ايه شريف خداوند صراحتاً از دوستي با كساني كه دين مسلمانان را به باد استهزا ميگيرند، نهي فرموده است و به عنوان مثال و ذكر مصداق، بحث اذان را مطرح ميفرمايد.(مستدرك الوسائل، ج9، ص 85)
[b]- راستگويي:
يكي از مصاديق مهم اخلاق در زندگي انسان، صداقت و راستگويي است؛ چرا كه در حقيقت دروغ خود نوعي نفاق است و در ايات و روايات بسيار مذموم شمرده شده است و حتي در برخي از روايات كليد تمامي گناهان، دروغ بيان شده است. (تفسير نمونه، ج14، ص 550).
يا ايهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَكُونُوا مَعَ الصَّادِقِينَ( توبه/119)؛ اي كساني كه ايمان آوردهايد! از (مخالفت فرمان) خدا بپرهيزيد و با صادقان باشيد.
در تفسير اين ايه شريف آمده است: «صداقت شرط و ملاك اساسي دوستي است و اگر به دوست و همراه انسان، صديق گفته شده است، به خاطر صداقت او در رفتارش با دوست خود است».
[b]- دوستي دوطرفه:
هَا أَنْتُمْ أُوْلَاءِ تُحِبُّونَهُمْ وَلَا يحِبُّونَكُمْ(آل عمران/ 119)؛ شما كساني هستيد كه آنها را دوست ميداريد، اما آنها شما را دوست ندارند.
آري، اگر دوستي يك طرفه باشد، براي انسان سودمند نخواهد بود.
[b]- هماهنگي ظاهر و باطن:
وَإِذَا لَقُوكُمْ قَالُوا آمَنَّا وَإِذَا خَلَوْا عَضُّوا عَلَيكُمْ الْأَنَامِلَ مِنْ الغَيظِ(آل عمران/ 119)؛ و هنگامي كه شما را ملاقات ميكنند، (به دروغ) ميگويند: ايمان آوردهايم، اما هنگامي كه تنها ميشوند، از شدتِ خشم بر شما، سر انگشتان خود را به دندان ميگزند.
- خيرخواه بودن:
خداوند متعال در قرآن كريم مؤمنان را از دوستي با برخي گروهها همانند اهل كتاب، كفار و منافقين برحذر ميدارد و تعدادي از خواستهها و انگيزههاي شوم آنان را اين گونه بيان ميفرمايد:
يا ايهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَتَّخِذُوا بِطَانَةً مِنْ دُونِكُمْ لَايأْلُونَكُمْ خَبَالًا وَدُّوا مَاعَنِتُّمْ(آل عمران/118)؛ اي كساني كه ايمان آوردهايد! محرم اسراري از غير خود، انتخاب نكنيد؛ آنها از هر گونه شر و فسادي درباره شما كوتاهي نميكنند. آنها دوست دارند شما در رنج و زحمت باشيد.
[b]- خوش اخلاقي:
يكي از دستورهاي دين مبين اسلام، خوش اخلاقي با مردم است كه از جايگاه والايي برخوردار است. ادْفَعْ بِالَّتِي هِي أَحْسَنُ فَإِذَا الَّذِي بَينَكَ وَبَينَهُ عَدَاوَةٌ كَأَنَّهُ وَلِي حَمِيمٌ (فصلت/ 34)؛ بدي را با نيكي دفع كن، ناگاه (خواهي ديد) همان كس كه ميان تو و او دشمني مي كند، گويي دوستي گرم و صميمي است.
در مقابل تندخو بودن، باعث پراكندگي افراد از اطراف آدمي مي شود؛ فَبِمَا رَحْمَةٍ مِنْ اللَّهِ لِنْتَ لَهُمْ وَلَوْ كُنْتَ فَظًّا غَلِيظَ الْقَلْبِ لَانْفَضُّوا مِنْ حَوْلِكَ(آل عمران/ 159)؛ به (بركت) رحمت الهي، در برابر آنان (=مردم) نرم (و مهربان) شدي و اگر خشن و سنگدل بودي، از اطراف تو پراكنده ميشدند.
- سربلندي در آزمايشها:
گفتار و ظاهر انسان هميشه با عمل و باطن وي مطابق نيست و براي كشف حقيقت يكي از بهترين راهها امتحان و آزمايش است؛ همان گونه كه خداوند در برخي موارد به مؤمنان دستور امتحان و آزمايش داده است تا زمينه براي تصميمگيري صحيح فراهم شود: يا ايهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا جَاءَكُمْ الْمُؤْمِنَاتُ مُهَاجِرَاتٍ فَامْتَحِنُوهُنَّ اللَّهُ أَعْلَمُ بِايمَانِهِنَّ فَإِنْ عَلِمْتُمُوهُنَّ مُؤْمِنَاتٍ فَلَا تَرْجِعُوهُنَّ إِلَي الْكُفَّارِ (ممتحنه/10)؛ اي كساني كه ايمان آوردهايد! هنگامي كه زنان با ايمان به عنوان هجرت نزد شما ايند، آنها را آزمايش كنيد ـ خداوند به ايمانشان آگاهتر است ـ هرگاه آنان را مؤمن يافتيد، آنها را به سوي كفار بازنگردانيد.