۹/بهمن/۹۳, ۱۶:۳۶
بسم الله الرحمن الرحیم
شاید این موضوع برای شما هم سوال انگیز باشد که چرا در اصول حقوقی اسلامی،بیش از هر چیزی بر پیشگیری از وقوع جرم یا «بازدارندگی» جرم تاکید شده است.
مفهوم بازدارندگی
در علم حقوق بازدارندگی عبارت است از هراس برآمده از مجازات که سبب میگردد مجرم بالفعلی که تحت مجازات قرار میگیرد و مجرم بالقوّه ای که شاهد اجرای آن نسبت به مرتکب است از جرم دوری کند.
چرا اعدام به عنوان یک عامل بازدارنده لازم و ضروری است؟
باید دانست که اغلب مردم و حتی خود مجرمان از مرگ می هراسند.به خصوص وقتی که مرگ با حتمیت قابل ملاحظه ای روی دهد.
دیوید هیوم،فیلسوف آتئیست اسکاتلندی معتقد است: «هیچ انسانی به آن زندگی که ارزش زیستن داشته باشد،خاتمه نداده است،زیرا هراس غریزی آدمیان از مرگ بسیار زیاد است».
مقاومت تبهکاران در مقابل دستگیری نیز خود نشانه ای است از آن که جنایتکاران از مجازات اعدام می هراسند.
گری بکر نیز معتقد است که «هر چند سلب حیات از هر انسانی بسیار ناراحت کننده است،اما گاهی اقداماتی که شدیدا ناخوشایند هستند،برای پیشگیری از رفتارهای ناخوشایند تر ضرورت می یابند».
از سوی دیگر نباید از یاد برد که که هر چند ممکن است افرادی با وجود اعدام دیگران پند نگیرند،اما در مقابل تعداد کسانی که بر اثر اعدام مجرمان از بزهکاری رویگردان شده اند نیز فراوان است.
اهمیت بهره برداری از زبان اعدام برای گویشی عبرت آموز در طول تاریخ تا بدان جا بوده که حتی بکاریا-که خود از سردمداران مخالفت با مجازات اعدام است-همگام با بنتام مجازات مزبور را در شرایطی که تنها مانع نیرومند در زمینه منصرف نمودن دیگران از ارتکاب جرم است،ضروری میشمارد!
بدین معنا که وی در گام نهایی و هنگام ناامیدی از ثمربخشی پیشگیرانه ی سایر کیفرها توسل به اعدام را میپذیرد.
البته در علم حقوق (و همچنین در شریعت اسلام) گسترش و تکرار پذیری بیش از حد مجازات اعدام برای جرائمی که از شدت لازم برخوردار نیستند نیز پذیرفته شده نیست و نه تنها موجب گسترش فرهنگ مرگ خواهی و خشونت در جامعه،بلکه باعث تضعیف اثر ترس و عبرت آموزی خود مجازات نیز میگردد.
اجرای علنی حکم اعدام
آنچه که امروز در عرصه حقوق کشورهای مختلف پذیرفته شده است،آن است که اجرای مجازات مجرمین در ملا عام و تکرار کردن این موضوع،به لحاظ نتایج منفی برخاسته از آن امری غیر معقول و نکوهیده تلقی میشود.
همچنین در شریعت اسلام و قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران نیز تاکیدی بر وجوب اجرای علنی این نوع مجازات ها وجود ندارد.البته اگر روایت عمربن خطاب از آیه گمشده سنگسار در قرآن را نشانه ای از تایید اجرای علنی احکام مجازات در شریعت اسلام در نظر نگیریم!
همچنین بر اساس بخشنامه نهم بهمن ماه 1386 «اجرای احکام اعدام به صورت علنی تنها با موافقت رییس قوه قضائیه و بنابر ضرورت های اجتماعی امکان پذیر خواهد بود.» و انتشار عکس ها و تصاویر مربوط به اعدام در رسانه ها طبق مفاد این بخشنامه ممنوع است.
آیا حکم اعدام تاثیر عینی نیز در کاهش آمار وقوع جرم داشته است؟
در این مورد کافیست تا بدانیم،بنابر گزارش پایگاه خبری سازمان ملل،دفتر امور جرم و مواد مخدر در سازمان ملل (UNODC) در گزارشی اعلام کرده است که بیش از 437 هزار نفر در سال 2012 در دنیا در نتیجه جرائم منجر به قتل کشته شده اند،که بیشترین میزان آن ابتدا در آمریکا سپس در آفریقا و کمترین میزان آن نیز در اروپا،آسیا و اقیانوسیه بوده است.
لازم به ذکر است که در ایالات متحده آمریکا،مجازات قصاص وجود ندارد.
شاید این موضوع برای شما هم سوال انگیز باشد که چرا در اصول حقوقی اسلامی،بیش از هر چیزی بر پیشگیری از وقوع جرم یا «بازدارندگی» جرم تاکید شده است.
مفهوم بازدارندگی
در علم حقوق بازدارندگی عبارت است از هراس برآمده از مجازات که سبب میگردد مجرم بالفعلی که تحت مجازات قرار میگیرد و مجرم بالقوّه ای که شاهد اجرای آن نسبت به مرتکب است از جرم دوری کند.
چرا اعدام به عنوان یک عامل بازدارنده لازم و ضروری است؟
باید دانست که اغلب مردم و حتی خود مجرمان از مرگ می هراسند.به خصوص وقتی که مرگ با حتمیت قابل ملاحظه ای روی دهد.
دیوید هیوم،فیلسوف آتئیست اسکاتلندی معتقد است: «هیچ انسانی به آن زندگی که ارزش زیستن داشته باشد،خاتمه نداده است،زیرا هراس غریزی آدمیان از مرگ بسیار زیاد است».
مقاومت تبهکاران در مقابل دستگیری نیز خود نشانه ای است از آن که جنایتکاران از مجازات اعدام می هراسند.
گری بکر نیز معتقد است که «هر چند سلب حیات از هر انسانی بسیار ناراحت کننده است،اما گاهی اقداماتی که شدیدا ناخوشایند هستند،برای پیشگیری از رفتارهای ناخوشایند تر ضرورت می یابند».
از سوی دیگر نباید از یاد برد که که هر چند ممکن است افرادی با وجود اعدام دیگران پند نگیرند،اما در مقابل تعداد کسانی که بر اثر اعدام مجرمان از بزهکاری رویگردان شده اند نیز فراوان است.
اهمیت بهره برداری از زبان اعدام برای گویشی عبرت آموز در طول تاریخ تا بدان جا بوده که حتی بکاریا-که خود از سردمداران مخالفت با مجازات اعدام است-همگام با بنتام مجازات مزبور را در شرایطی که تنها مانع نیرومند در زمینه منصرف نمودن دیگران از ارتکاب جرم است،ضروری میشمارد!
بدین معنا که وی در گام نهایی و هنگام ناامیدی از ثمربخشی پیشگیرانه ی سایر کیفرها توسل به اعدام را میپذیرد.
البته در علم حقوق (و همچنین در شریعت اسلام) گسترش و تکرار پذیری بیش از حد مجازات اعدام برای جرائمی که از شدت لازم برخوردار نیستند نیز پذیرفته شده نیست و نه تنها موجب گسترش فرهنگ مرگ خواهی و خشونت در جامعه،بلکه باعث تضعیف اثر ترس و عبرت آموزی خود مجازات نیز میگردد.
اجرای علنی حکم اعدام
آنچه که امروز در عرصه حقوق کشورهای مختلف پذیرفته شده است،آن است که اجرای مجازات مجرمین در ملا عام و تکرار کردن این موضوع،به لحاظ نتایج منفی برخاسته از آن امری غیر معقول و نکوهیده تلقی میشود.
همچنین در شریعت اسلام و قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران نیز تاکیدی بر وجوب اجرای علنی این نوع مجازات ها وجود ندارد.البته اگر روایت عمربن خطاب از آیه گمشده سنگسار در قرآن را نشانه ای از تایید اجرای علنی احکام مجازات در شریعت اسلام در نظر نگیریم!
همچنین بر اساس بخشنامه نهم بهمن ماه 1386 «اجرای احکام اعدام به صورت علنی تنها با موافقت رییس قوه قضائیه و بنابر ضرورت های اجتماعی امکان پذیر خواهد بود.» و انتشار عکس ها و تصاویر مربوط به اعدام در رسانه ها طبق مفاد این بخشنامه ممنوع است.
آیا حکم اعدام تاثیر عینی نیز در کاهش آمار وقوع جرم داشته است؟
در این مورد کافیست تا بدانیم،بنابر گزارش پایگاه خبری سازمان ملل،دفتر امور جرم و مواد مخدر در سازمان ملل (UNODC) در گزارشی اعلام کرده است که بیش از 437 هزار نفر در سال 2012 در دنیا در نتیجه جرائم منجر به قتل کشته شده اند،که بیشترین میزان آن ابتدا در آمریکا سپس در آفریقا و کمترین میزان آن نیز در اروپا،آسیا و اقیانوسیه بوده است.
لازم به ذکر است که در ایالات متحده آمریکا،مجازات قصاص وجود ندارد.
