قبض و بسط

[محمدهادی]

هو الاول و الآخر و الظاهر و الباطن

یکی از مسائل مهمی که در ارتباط میان ما و حق تعالی با اون کمت بیش درگیریم، بحث اقبال و ادبار قلبه.

گاهی حال عبادت هست، توجه هست، حضور و معنویت ... هست

گاهی نماز واجب هم به زور خونده میشه فقط برای انجام تکلیف، قلب تاریک، اشک خشک و خلاصه دور دور.


جالبه که در روایات به این مطلب اشاره شده

در برخی از اونها گفته شده قلب خسته میشه

در برخی گفته شده قلب گرفتار ادبار میشه

در برخی گفته شده قلب کراهت پیدا می کنه

در برخی سخن از نفور (پشت کردن) قلبه.

و در روایتی هم از این حالت تعبیر به مرگ قلب شده.

اگر خداوند متعال توفیق بده، اگر ....

الف. روایات این باب

ب. سخنان بزرگان

ج. چرایی اقبال و ادبار قلب لااقل در برخی از موارد

د. راهکارهایی که در این زمینه هست

با کمک دوستان در این تاپیک ارائه میشه

[rezamohammadi]

بسم الله الرحمن الرحیم

نقل قول: یکی از مسائل مهمی که در ارتباط میان ما و حق تعالی با اون کمت بیش درگیریم، بحث اقبال و ادبار قلبه.

بی درنگ به یاد اولین حدیث الکافی افتادم. البته در موضوع اقبال و ادبار عقل
سال ها پیش نظریه اقبال و ادبار عقل به کمک آیات و روایات تفسیر و تحلیل شد ولی کسی اعتنایی به این نظریه مهم نکرد.بگذریم
کجا بودیم؟...
آهان
نظریه اقبال و ادبار قلب

نقل قول: گاهی حال عبادت هست، توجه هست، حضور و معنویت ... هست

گاهی نماز واجب هم به زور خونده میشه فقط برای انجام تکلیف، قلب تاریک، اشک خشک و خلاصه دور دور.

یه بحثی هست بحث نشاط در عبادات . مخصوصا تو مستحبات. از بزرگی شنیدم این نشاط از بالا داده میشه. و عمل و عبادتی رو تا جایی باید انجام داد که این نشاط پابرجاست. مثلا دعای ندبه صبح جمعه
ملت از شنبه تا پنجشنبه همش می دوند و روز جمعه روز استراحت هست. خب صبح زود بیدار بشی هم خسته ای و هم خوابت میاد. خب این دعای ندبه که بدرد همچین آدمایی نمی خوره. اکثر مردم همینطورند. بابا بدن خسته هست. زوری که نیست. با بدن خسته نماز واجب هم سخته.
حالا برخی از دوستان که 48 ساعته تو تالار بیداری اندیشه پلاسند، من نمیدونم امورات زندگیشون چطوری میگذره و بعضی از اینها از روی متاسفانه شکم سیری حرف می زنند و شروع به تحلیل مستحبات می کنند غافل از اینکه بابا جون این اکثریت مردم به خاطر دویدن به دنبال نون شب اصلا فرصت این نشاط بهشون داده نمیشه چه برسد به اینکه جنابعالی می خوای روش تاپیک بزنید و بحث ها کنید.
یه چیزی هم عرض کنم:
اگه نگم همه میگم اکثر برنامه های عملی و مستحبات فقط برای استفاده خواص هست. برای کسانی که بیکارند و صبح تا شب کار نمی کنند.

از زمان صدر اسلام تا حالا N تا کتاب اخلاق و سیر وسلوک نوشته شده. یه نیم نگاهی بیندازید می بینید که اکثر این برنامه های عملی برای بیکار هاست. نه برای شاغل ها.

اجرکم عند الله تبارک و تعالی
یا حق

---

(وقتی عنوان تاپیک رو دیدم فکر کردم می خواهید در مورد نظریه قبض و بسط سروش صحبت کنید)

[محمدهادی]

رضا جانم، کلی جواب نوشتم ولی پاک شد، دیگه حالش نیست، به همین جواب مختصر اکتفا می کنم:
البته لابد خسته و در حالت قبض بودید و اون پست را گذاشتید و الا حقیقتا فکر شما نیست، پس روی سخنم با ظاهر نوشته شماست نه با خودتون. به قول منورفکرهای معاصر که «فما لهم من نور»با متن صامت و خاموش، فارغ از نویسنده.


رجال لا تلهیهم تجاره و لا بیع عن ذکر الله

به منزله الگو و غایتیست که خداوند برای شاغلان ترسیم کرده.

کسانی که اهل سیر و سلوکند در کارند و بقیه بیکار، شغل هم در ادبیات دینی جزئی از سیر و سلوکه.
یکی از همین حالاتش که بارها و بارها در روایات بهش اشاره شده، بحث اقبال و ادبار قلب (نه صرف تحلیل مستحبات) قرار هم نیست که تو این تالار کلا بیایم کارهای گلشیفته فراهانی و مردکه وزغ آدم نما (شاهین نجفی) و امثال این مزخرفات رو (به اسم آگاهی از امور عصر) تحلیل کنیم، و آخر اسمشو بذاریم بیداری اندیشه.

امیرالمومنین روحی فداه، به عقیده بنده، اندیشه بیدار رو اینطور ترسیم فرموده:

خداوند را- كه گرامى است نعمتهاى او- همواره، در هر زمانى، و در فاصله ‏هاى طلوع پيامبران، بندگانى بوده و هست كه در فكر و باطن با آنان مناجات مى‏كند، و در ژرفناى خردهاشان با ايشان به سخن گفتن مى‏پردازد.

اين گونه بندگان چشم و گوش و دل خويش با نور بيدارى‏ روشن مى‏دارند، و روزهاى خدا (ايّام اللَّه) را، پيوسته به ياد مردمان مى ‏آورند ...

حالا اینکه آدم شکم سیر میشه مصداق این روایت یا نه رو نمیدونم، ولی کسیکه این رو فرمود، از شکم سیری این مطلب رو نفرمود، چون میدونم که شکم سیر بر زمین نگذاشته.
هدف این تالار هم لا اقل بخشیش مربوط به این حوزه است، که چطور میشه چنین آدمی شد که ممدوح حضرت امیره.
اونچیزی که اسمش رو تحلیل مستحبات گذاشتید، که بخش اندکی از کل مطالب این تالار هست، بر بخش اکثری این تالار -غیر از مسایل اخلاق و عقایدش- شرافت داره و بیشتر در بیداری اندیشه کمک می کنه.

----------------
بحث قلب، شناخت قلب و اطوار و حالاتش به قدری اهمیت داره که در آیات قرآن بارها و بارها از قلب و حالاتش یاد شده:

ختم الله علی قلوبهم
لهم قلوب لا یفقهون بها
لمن کان له قلب او القی السمع
الا من اتی الله بقلب سلیم
ام علی قلوبهم اقفالها
------------------------------------
فعلا هم حال و حوصله، بحث از حرفهای امثال این مردکی که آخر سری اسم بردید نیست و این تالار هم جای بحثش نیست:
إِذا رَأَيْتَ الَّذِينَ يَخُوضُونَ فِي آياتِنا فَأَعْرِضْ عَنْهُمْ حَتَّى يَخُوضُوا فِي حَدِيثٍ غَيْرِهِ وَ إِمَّا يُنْسِيَنَّكَ الشَّيْطانُ فَلا تَقْعُدْ بَعْدَ الذِّكْرى‏ مَعَ الْقَوْمِ الظَّالِمِين
فعلا تو این تاپیک می خوایم راهکاری بیابیم که عبدالکریم دباغ نشیم
--------------------

[غریب]

(۲۸/تیر/۹۴ ۰:۵۳)rezamohammadi نوشته است:  
از زمان صدر اسلام تا حالا N تا کتاب اخلاق و سیر وسلوک نوشته شده. یه نیم نگاهی بیندازید می بینید که اکثر این برنامه های عملی برای بیکار هاست. نه برای شاغل ها.

---

(وقتی عنوان تاپیک رو دیدم فکر کردم می خواهید در مورد نظریه قبض و بسط سروش صحبت کنید)

شما مطمئنی این چیزا برای بیکارهاست؟
کار کردن برای زن و بچه و نون حلال دراوردن هم کم از خیلی عبادات نداره و ثوابش از خیلی چیزا بیشتره.
اما شما مطمئنی اگه کسی دنبال این چیزا بره بیکاره؟
شما از کجا می دونین؟...شاید یه مطلب (حتی خیلی کوچیک) یه جای تالار جواب یکی از سوالای بزرگ ذهن و دل یه نفر باشه....که مطمئن باشین همین هم هست و بارها کسایی عضو نیستن و گذرشون به این تالار می خوره خیلی استفاده ها کرده ان از مطالب تالار....

دغدغه های معیشتی هیچ وقت نمی تونه جلوی دغدغه های روحی و فکری و عبادی آدم رو بگیره مگه اینکه خود آدم بخواد این چیزا رو بهانه کنه..

اتفاقا تاپیک رو که دیدم خیلی دلم روشن شد....خیلی هم عالیه....

خیلی ها هستن مثل خود من که فعالیت ندارن تو تالار اما از مطالبی که بقیه زحمت کشیدن و جمع کردن استفاده می کنن...
اتفاقا بد به حال اونایی که فکر می کنن می تونن خودشون رو پشت بهانه های کار و زن و زندگی مخفی کنن.
محمد هادی عزیز حتما در اسرع وقت مطالبتون رو بزارین....درسته امثال ماها توی تالار نیستیم اما همیشه سر می زنیم و از مطالب استفاده می کنیم....

اجرکم عند الله....

[rezamohammadi]

بسم الله الرحمن الرحیم

(باز هم که تاپیک منحرف شد.)
محمد هادی عزیز
شب چو عقد نماز بر بندم
چه خورد بامداد فرزندم

منظور بنده بیشتر از این قراره.
(سربسته میگم اگر در احوال و معاش علمای ربانی مطلع باشید و از بیت ایشان پرس و جو کنید شخصا، قضیه دستتون میاد)
...
بگذریم حالا این قلبی که شما مد نظرتونه
آیا همون قلب ابراهیم علیه السلام رو هم شامل میشه که با وجود مقام عصمت و اولوالعزمی به اطمینان نرسیده بود؟

[محمدهادی]

همین قلب خودمونه
منظورتون رو از بحث علمای ربانی نفهمیدم، ولی
ما کاری به کسی نداریم که چه می کنه و چه هست و چه نیست! ظاهر و باطنش با هم همخوانی داره یا نداره؟
بچه اش اختلاس می کنه یا نمیکنه؟
قلب حضرت ابراهیم که سلیمه و به تعبیر معصوم لیس فیه سوی الله، چه ادباری می تونه داشته؟؟؟؟

خدا رحمت کنه آقای خوشوقت رو، چند سال پیش رفتم خدمتش و محضر نورانیش، گفت عرفا رفتند بالا تو حضرات خمس، در حالیکه باید پایین رو درست کرد.

البته بنده کمتر از انم که بخوام خدشه ای در حرف ایشون وارد کنم ولو اینکه قلبا به حرفشون راضی نباشم، به قولی رحم الله من عرف قدره و لم یتعد طوره. ولی حرفشون واقعیتیه که الان گریبانگیر جامعه علمی ما هست (برخی از مدرسان کتب عرفان و فلسفه اش که با طمطراق از احدیت و واحدیت میگن و اقبال و ادبار عقل و خلاصه تو عقل اول و دوم و سیر می کنند، اهل عرفان عملی نیستند) نمیدونم حالا برای ما ها که تو عبادات معمولی گیر داریم، تحلیل و تدقیق در تجلیات وارده بر قلب نبوی و اینکه بالاخره شیطان چطوری از بهشت بیرون افتاد و امثال این حرفها به چه درد می خوره؟؟؟گرچه به طور مطلق فایده اش رو نفی نمی کنم.به هر حال گاهی شبهاتی طرح یشه و باید پاسخ داد،آدمی حقیقت جوست و بالاخره باید خودش رو به چیزهایی مشغول کنه.

یادم نیست شاید قبلا تو تالار عرض کردم که:
به مولانا گفتند که نظر درباره فتوحات مکی چیه؟
فرمود بر تو باد به فتوحات زکی

در مورد پستهای بی ربط بنده هم که البته اجبارا اینطور شد، ان شاءالله مسئولین اصلاح میکنند.

[شیدا]

بسم الله

امام علی (علیه السلام) فرموده‌اند:

إن هذه القلوب تمل كما تمل الأبدان فابتغوا لها طرائف الحكمة

همان گونه که جسم انسان‌ها خسته و ملول می‌گردد، این جان‌ها نیز خسته و ملول می‌گردد، پس (برای رفع خستگی) حکمت‌های تازه برای آن بجویید.

روضةالواعظین، ج2، ص414

[محمدهادی]

همونجور که تو فهرست اجمالی عرض شد، اول سعی می کنیم، روایاتی که صرفا به این حالت قلب اشاره کردند رو جمع آوری کنیم، که روایت اول را خواهر بزرگوار در پست قبلی زحمتش رو کشیدند، که حاوی راهکار هم بود (که البته خود چیستی طرایف الحکم، نیاز به یه بررسی داره که ترجیحا توسط دوستان عزیز در بحث از راهکارها که بخش سوم یا چهارمه ارائه میشه)

روایت معروف در نهج البلاغه و همینطور در غرر الحکم هست که، قبله قلب عارفان و حیات قلب زنده دلان، امیرالمومنین ارواحنا فداه فرمودند:

إِنَّ لِلْقُلُوبِ إِقْبَالًا وَ إِدْبَاراً فَإِذَا أَقْبَلَتْ فَاحْمِلُوهَا عَلَى النَّوَافِلِ وَ إِذَا أَدْبَرَتْ فَاقْتَصِرُوا بِهَا عَلَى الْفَرَائِضِ

دلها را روى آوردن و روى برگرداندنى است اگر دل ‏روى آرد آن را به مستحبات واداريد، و اگر روى برگرداند، بر انجام واجبهاش بسنده داريد.

نهج البلاغة / ترجمه شهيدى، ص: 418

[شیدا]

بسم الله

قال رسول الله (صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم) : إِنَ‏ لِلْقُلُوبِ ‏إِقْبَالًا وَ إِدْبَاراً فَإِذَا أَقْبَلَتْ فَتَنَفَّلُوا وَ إِذَا أَدْبَرَتْ فَعَلَيْكُمْ بِالْفَرِيضَة[1]

رسول مکرم اسلام(صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم) فرمودند: برای این قلوب، اقبال و ادباری است، هنگامی که اقبال دارد، به نوافل و مستحبات هم بپردازید و هنگامی که ادبار و پشت کردن دارد، فقط به واجبات اکتفا کنید

۞ ۞ ۞

روایت از امام صادق(علیه‌السلام) است:

إِنَّ الْقَلْبَ يَحْيَا وَ يَمُوتُ فَإِذَا حَيَّ فَأَدِّبْهُ بِالتَّطَوُّعِ وَ إِذَا مَاتَ فَاقْصُرْهُ عَلَى الْفَرَائِضِ[2]

قلب زنده میشود و میمیرد. وقتی که زنده بود آن را با مستحبّات ادب کن و اگر قلبت مرده است، فقط واجباتت را انجام بده

۞ ۞ ۞

امام رضا (علیه السلام) نيز مي فرمايند:

إِنَّ لِلْقُلُوبِ إِقْبَالًا وَ إِدْبَاراً وَ نَشَاطاً وَ فُتُوراً فَإِذَا أَقْبَلَتْ بَصُرَتْ وَ فَهِمَتْ وَ إِذَا أَدْبَرَتْ كَلَّتْ وَ مَلَّتْ فَخُذُوهَا عِنْدَ إِقْبَالِهَا وَ نَشَاطِهَا وَ اتْرُكُوهَا عِنْدَ إِدْبَارِهَا وَ فُتُورِهَا [3]

همانا قلبها گاهي رو مي آورند و گاهي پشت مي كنند و گاهي نشاط و گاهي سستي دارند پس هر گاه قلب رو آورد، بصير است و مي فهمد و هر گاه پشت كرد، ملول و خسته است، پس قلبها را هنگام نشاط و رو آوردنشان به كار گيريد و هنگام سستي و پشت كردنشان رها كنيد

۞ ۞ ۞

قَالَ الْحَسَنُ بْنُ عَلِیٍّ الْعَسْکَرِیُّ (علیه السّلام):

إِنَّ لِلْقُلُوبِ إِقْبَالًا وَ إِدْبَاراً فَإِذَا أَقْبَلَتْ فَاحْمِلُوهَا عَلَى النَّوَافِلِ وَ إِذَا أَدْبَرَتْ فَاقْصُرُوهَا عَلَى الْفَرَائِض‏.[4]
دل ها حالت اقبال و ادبار دارند. پس آنگاه که دل روی آورد و آمادگی داشت،آنها را بر مستحبّات وادارید و آنگاه که پشت کرد و بی میل بود، آن ها را به واجبات بسنده کنید.

----------------------------------------------------

[1] .الكافي (ط - الإسلامية) ؛ ج‏3 ؛ ص454

[2] .مستدرك الوسائل و مستنبط المسائل، ج‏3، ص: 54و ص 55

[3] . همان

[4] . همان

[شیدا]

بسم الله


وَ قَالَ علی (علیه السلام) : قَلِيلٌ تَدُومُ عَلَيْهِ أَرْجَى مِنْ كَثِيرٍ مَمْلُولٍ‏[1]
كار اندكى كه در آن مداومت كنى، اميد بخش تر از كار زيادى است كه از آن خسته و ملول گردى.

۞ ۞ ۞

وَ قَالَ علی (علیه السلام)‏ : فِيمَا كَتَبَ إِلَى الْحَارِثِ الْهَمْدَانِيِ‏: وَ أَطِعِ اللَّهَ فِي جُلِ‏ أُمُورِكَ فَإِنَّ طَاعَةَ اللَّهِ فَاضِلَةٌ عَلَى مَا سِوَاهَا وَ خَادِعْ نَفْسَكَ فِي الْعِبَادَةِ وَ ارْفُقْ بِهَا وَ لَا تَقْهَرْهَا وَ خُذْ عَفْوَهَا وَ نَشَاطَهَا إِلَّا مَا كَانَ‏ مَكْتُوباً عَلَيْكَ مِنَ الْفَرِيضَةِ فَإِنَّهُ لَا بُدَّ مِنْ قَضَائِهَا وَ تَعَاهُدِهَا عِنْدَ مَحَلِّهَا [2]



امام علي عليه السلام در نامه خود ره حارث همداني مي فرمايد:
در همه كارها خدا را اطاعت كن ، زيرا اطاعت حق از هر كار ديگر برتر است . نفس را در عبادت بفريب و با او مدارا كن و بر او قهر منماى . و به هنگام فراغت و آسايشش او را درياب ، مگر در آنچه بر تو واجب است كه از به جاى آوردن و مراعات آن در وقت مقرر ، چاره‏اى نيست .

۞ ۞ ۞

امام علی ع :لِلقُلُوبِ خَواطِرُ سُوءٍ و العُقُولُ تَزْجُرُ عَنْها؛ [3]
معمولاً برای دل وسوسه هایی پیش می آید که عقل از آن باز می دارد

۞ ۞ ۞

قال علی (علیه السلام) :ان للقلوب شهوة و اقبالا و ادبارا، فاتوها من قبل شهوتها و اقبالها، فان القلب اذا اكره عمي . [4]

به راستي كه براي دل ها خواهش و پيش آمدن و پس رفتني است، از همان جايي كه درخواست و اقبال آن ها است با آن ها درآييد؛ زيرا اگر بر دل فشار آورده شود و با اكراه از او چيزي خواسته شود كور و بي نور شود و از كار مي ماند

۞ ۞ ۞

قال علی (علیه السلام) :
ان للقلوب اقبالا و ادبارا؛ فاذا اقبلت فاحملوها علي النوافل، و اذا ادبرت فاقتصروا بها علي الفرائض . [5]
همانا دل ها را در كار خير و عبادت، اقبال و ادباري است، هرگاه اقبال بدان دارند به كارهاي مستحب واداريد و هرگاه خسته و بدان پشت كرده اند به فرايض اكتفا كنيد

۞ ۞ ۞

الْحُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّى بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَسْبَاطٍ عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا أَنَّ أَبَا الْحَسَنِ الْأَوَّلَ ع كَانَ إِذَا اهْتَمَ‏ تَرَكَ النَّافِلَة [6]

امام موسی بن جعفر هرگاه مهموم و غمگین می شدند نافله را ترک می نمودند

۞ ۞ ۞

وَ قَالَ الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْعَسْكَرِيُّ (علیه السلام)‏:


إِذَا نَشِطَتِ الْقُلُوبُ فَأَوْدِعُوهَا وَ إِذَا نَفَرَتْ فَوَدِّعُوهَا [7]

وقتی که دلها شاداب و با نشاط هستند علم را در آن جای دهید، و هنگامی که روی گردان می شوند آنها را واگذارید


--------------------------------------------------------------------------------

[1] . مستدرك الوسائل و مستنبط المسائل، ج‏3، ص: 54و ص 55
[2] . همان
[3] . تصنيف غرر الحكم و درر الكلم ؛ ص66
[4] . همان
[5] . همان
[6] . بحار الأنوار (ط - بيروت) ؛ ج‏67 ؛ ص60
[7] . همان
پ.ن : تشکر از جناب محمد هادی گرامی