کارگاه " معنویت " (بررسی مباحث مطرح شده )

[Agha sayyed]

بسم الله الرحمن الرحیم
سلام علیکم
السلام علیکِ یا بنت رسول الله یا فاطمة الزهرا

کارگاه معنویت 15

" ترک قطع رحم "

قطع رحم به معنای رسیدگی نکردن و محبت نداشتن نسبت به نزدیکان است. این امر در اسلام بسیار ناپسند شمرده شده و تاکید گردیده که از آن اجتناب نمایید.
خداوندکسانی را که با خویشاوندان خود قطع رابطه می‏کنند ، در سه جای قرآن (سوره های بقره: 27 و رعد: 25 و محمد: 23-22) مورد لعن و نفرین قرار داده است.
امام صادق(علیه السلام) از جدش امام سجاد (علیه السلام) نقل نموده که فرمود: «از معاشرت و دوستی با کسی که با بستگان خود قطع رحم کرده بپرهیز، زیرا چنین کسی را در سه جای کتاب خدا (قرآن) مورد لعن و نفرین یافته‏ام.» (1)
همچنین در جای دیگر می‏فرماید: «به خدا پناه می‏بریم از گناهانی که مایه تسریع نابودی است، مرگ‏ها را نزدیک و شهرها را از ساکنین خالی می‏سازد و آن گناهان، قطع رحم، آزردن پدر و مادر و ترک احسان و نیکی (به آنان) است» (2)
در همین راستا امام علی(علیه السلام) می‏فرمایند: « قطع رحم و عاق پدر و مادر شدن از زشت‏ترین گناهان است.» (3)

وقتی به ما دستور می دهند: «از همنشینی با کسی که ‏از خویشانش بریده است، ‏بپرهیز»(4)، وقتی پیامبر صلی الله علیه و آله به غایبان و حاضران امتش و کسانی که هنوز به دنیا نیامده‏اند، تا روز قیامت سفارش می‏کند با خویشان خود بپیوندند، هرچند میان ایشان به اندازه یک سال راه رفتن فاصله باشد؛ یعنی صله ارحام از اموری است که خدای متعال آن را بخشی از دین قرار داده است.(5)
مردی از قبیله «خثعم‏» خدمت رسول خدا صلی الله علیه و آله رسید و عرض کرد: «برترین چیز در اسلام چیست؟» حضرت فرمود: «ایمان به خداوند». مرد پرسید: «بعد از آن چیست؟» حضرت پاسخ داد:«صله رحم». مرد دوباره پرسید: «بعد از آن چیست؟» حضرت فرمود: «امر به معروف و نهی از منکر». مرد دوباره پرسید: «مبغوض ترین اعمال نزد خداوند کدام است ؟». حضرت هم پاسخ داد: «برای خدا شریک قرار دادن». عرض کرد: «پس از آن کدام است؟». حضرت فرمود: «گسستن از خویشاوندان». مرد پرسید: «پس از آن چیست؟» و حضرت پاسخ داد: «به بدی ها دستور دادن و از خوبی ها نهی کردن».(6)
داوود رقی هم در همین زمینه از امام صادق علیه السلام چنین نقل می کند و می‏گوید: خدمت امام صادق علیه السلام نشسته بودم. ناگاه فرمود: «ای داوود، روز پنج‏ شنبه که اعمال شما (شیعیان) بر من عرضه شد، در میان کارهای تو عملی مرا خوشحال ‏کرد و آن این بود که تو نسبت ‏به پسر عمویت صله رحم انجام دادی. همانا این پیوند تو، در برابر قطع ارتباط او، سبب نزدیک شدن‏ مرگ اوست»

رحم و خویشاوندان یک جلوه ای از رحمت خدا است که او بین این جمع محبت انداخته است . و یکی از عوامل آسان شدن مرگ این است که این رحمت را پس نزده و آن را قطع نکنیم .

وقتی یکی از برترین چیزها در اسلام صله رحم و دیدار با خویشاوندان و یکی از مبغوض ترین ها هم گسستن از اقوام و خویشان است، پس چرا به دلایل واهی و کوچکی که می توان با بزرگواری و کرم از آن ها چشم پوشی مرد، این گونه نسبت به هم بی مهری کنیم و گاه سال ها هم به دیدار یکدیگر نرویم؟ ... چرا بگذاریم فاصله های میان مان آنقدر زیاد شود که فقط سالی یک بار، نوروز که می شود به یکدیگر سری بزنیم و دیداری تازه کنیم؟ ... .
اسلام برای چیزهایی که سبب پیوند با خویشان می ‏شود، حد خاصی ‏تعیین نشده؛ بلکه آن را به فهم عمومی واگذار مرده است. در عادات و سنت های ‏مردم، نزدیک یا دور بودن بستگان تفاوت دارد. ممکن است عملی‏ نسبت ‏به یکی از نزدیکان پیوند به شمار آید، اما نسبت ‏به دیگری که نزدیکتر است، قطع رابطه باشد. در موارد تردید، باید جانب ‏احتیاط را مراعات کنیم تا مبادا مرتکب گناه کبیره قطع رحم‏ شویم . وقتی کمترین چیزی که به وسیله آن‏، این پیوند بر قرار می‏ شود، رفت و آمد و سلام کردن است، چرا از همدیگر دریغ کنیم؟ ...
در بعضی از موارد اکتفا به این مقدار کافی نیست. اگر یکی از اقوام مان فقیر باشد و دیگری ثروتمند، صله رحم به وسیله ‏کمک‏های مالی و دفع ضرر از آن ها هم تحقق پیدا می کند ... اگر هیچ توجهی ‏به مشکلات اقوام نداشته باشیم؛ قطع رحم کردیم ... تحقق ‏صله رحم به اوضاع و احوال و موقعیت و زمان بستگی دارد. هدیه‏دادن، دلجویی کردن، دید و باز دید، خود داری از آزار، تمسخر و تحقیر نکردن، عیادت هنگام بیماری، شرکت در مجالس شادی و غم،پذیرفتن دعوت در اعیاد و میهمانی ها و هر کاری که سبب می ‏شو،د مردم بگویند اینان ارتباط خانوادگی شایسته ‏ای دارند، سبب تحقق صله رحم است.
این ها چقدر زمان می برند یا چقدر سخت و طاقت فرسا هستند، که نسبت به آن بخل می ورزیم؟ ... با قهر کردن، جواب سلام ندادن، ترش رویی، شرکت نکردن در محافل، کمک نکردن در گرفتاری ها، گله‏ های نا به جا و امثال آن، قطع ‏رحم می کنیم و پیوند های مان را از هم می گسلیم ... .
می گویند مردی در محضر امام صادق علیه السلام از بستگانش شکوه کرد. حضرت فرمود: «خشم خود را فرو ببر و به آن ها نیکی کن». مرد عرض کرد: «آن ها با من‏چنین و چنان می‏کنند و رعایت‏حالم را نمی‏کنند». حضرت فرمود: «آیا تو هم می‏خواهی مثل آن ها قطع رحم کنی و به آن ها احسان نکنی؟! اگر چنین کنی، خداوند متعال در دنیا و آخرت، نظر لطفش ‏را از شما بر می‏دارد.(7)

صله ارحام در قرآن
خداوند ما را به صله ارحام بسیار سفارش كرده است. در قرآن‏ كریم مى‏خوانیم:
«... واتقوا الله الذى تساء لون به والارحام ان الله كان علیكم ‏رقیبا.» (نساء/1)؛ و بترسید از خدایى كه به نام او از یكدیگر مى‏پرسید.(همگى به عظمت او اعتراف مى‏كنید و هرگاه مى‏خواهید از یكدیگرچیزى بپرسید و بگیرید، نام مقدس او را مطرح مى‏كنید و مى‏گویید تو را به خدا...) و از خویشاوندان بهراسید. - كه مبادا قطع ‏رابطه كنید- همانا خداوند رقیب (و مراقب) شماست.
«والذین ‏یصلون ما امرالله به ان یوصل و یخشون ربهم و یخافون الحساب... اولئك لهم عقبى الدار.» (رعد/21 و22)؛ - عاقلان كسانى هستند- كه آنچه ‏خداوند متعال امر به پیوند آن كرده (مانند صله رحم و دوستى ‏پدر و مادر و محبت اهل ایمان) اطاعت مى‏كنند و از خدا مى‏ترسند و به سختى هنگام حساب مى‏اندیشند ... اینها در عاقبت جایگاهى ‏نیكو دارند.
«فهل عسیتم ان تولیتم ان تفسدوا فى‏الارض و تقطعوا ارحامكم. ‏اولئك الذین لعنهم الله فاصمهم و اعمى ابصار هم‏» (محمد/22- 23)؛ آیا شما(منافقان) اگر از فرمان خدا و اطاعت قرآن روى بگردانید، یا در زمین فساد و قطع رحم كنید، بازهم امید (نجات) دارید. همین‏ منافقان هستند كه خدا آنها را لعن كرده، گوش و چشمشان را كر و كور گردانیده است.

من خداي رحمانم و رحِم را از نام خود اشتقاق نموده‌ام
در حديث قدسي آمده است كه خداوند فرمود: انا الرحمن و هذه الرحم، ششقت لها من اسمي فمن وصلته و من قطعها قطعته. (8) خداوند سبحان فرمود: من رحمان هستم و نام رحم را از اسم خود مشتق نموده ام، پس هر كس صله رحم كند و با بستگان خود پيوند نمايد من او را با رحمت صله خواهم كرد، و هر كس قطع رحم كند من رحمت خود را از او قطع خواهم نمود.

صله ارحام در روایات
صله رحم حساب را آسان و شما را از گناه نگه مي‌دارد
امام صادق عليه السلام فرمود:
ان صلة الرحم و البر ليهونان الحساب و يعصمان من الذنوب فصلوا ارحامكم و يعصمان من الذنوب فصلوا ارحامكم و بروا باخوانكم و لو بحسن السلام و رد الجواب. (9)
صله رحم و نيكي كردن به برادران حساب را در قيامت آسان مي‌كند، و آن دو، آدمي را از گناه محافظت مي‌نمايد پس شما با ارحام خود صله كنيد و به برادران خود نيكي نماييد، اگر چه به سلام كردن و نيكو جواب دادن باشد.
امير مؤ منان صلي الله عليه و آله مي‌فرمايد:
زكوة اليسار بر الجيران و صلة الارحام. (10)
زكات كساني كه از تسهيلات مالي برخوردارند نيكي به همسايگان و صله ارحام است.

با رحِمتان صله كنيد اگرچه مسافت يكسال راه باشد
از توصيه‌هاي اكيد پيامبر بزرگ اسلام صلي الله عليه و آله در صله رحم مي‌خوانيم: كه فرمود:
اوصي الشاهد من امتي و الغائب منهم و من في اصلاب الرجال و ارحام النسأ الي يوم القيامة ان يصل الرحم و ان كانت منه علي مسيرة السنة فان ذالك من الدين. (11)
فرمود: آنان كه حاضرند از امت من، و آنانكه غايب‌اند و آنان كه از اصلاب پدران و ارحام مادران تا روز قيامت به دنيا مي‌آيند سفارش مي‌كنم كه صله رحم نمايند، اگر چه فاصله آن تا ارحامشان به مسافت يك سال باشد، چه آنكه صله رحم از مسائل مهم دين است. امام سجاد عليه السلام در دعاي مكارم الاخلاق مي‌فرمايد: و من عقوق ذوي الارحام المبره و من خذلان الاقربين النصره. (12) بار الها جدائي از ارحام را به نيكي و پيوستگي مبدل فرما و ترك ياري بستگان را به حمايت و نصرت تبديل فرما، يعني خدايا توفيقم بده كه ارحام خدمت و احسان نمايم.

قطع رحم حساب آخرت را دشوار مي‌نمايد
قرآن شريف تسهيلات حسابرسي اعمال آدمي را مرهون صله رحم مي‌داند و مي‌فرمايد: و الذين يصلون ما امر الله به ان يوصل و يخشعون ربهم و يخافون سوء الحساب. (13) خردمندان با ايمان كساني هستند كه دستور باريتعالي را در مورد اشخاصي كه امر به صله رحم آنها فرموده اطاعت مي‌كنند و از خداوند و حسابرسي او بيم دارند.

قطع رحم موجب قطع فيض الهي مي‌گردد
ارحام در صله با هم موجب خدمت و احسان به همديگرند، هر گاه يكي نسبت به ديگري موجبات ايذأ را فراهم نمايد، فيض الهي نسبت به هر دو قطع مي‌گردد، و اين داستان مردي است كه به محضر رسول خدا عليه السلام رسيد، فقال يا رسول الله: ان لي اهلا قد كنت اصلهم و هم يوذوني و قد اردت رفضهم فقال له رسول الله: اذا يرفضكم الله جميعا. (14) آن مرد گفت: يا رسول الله من ارحامي دارم و آنها را صله مي‌كنم ولي آنان مرا آزار مي‌دهند مي‌خواهم تركشان كنم. حضرت فرمود: در اين صورت خداوند هر دو شما را ترك خواهد كرد، يعني خدا فيض و رحمت خود را از شما خواهد بريد.

بهترين صله ارحام بازداشتن اذيت از ارحام است
در صله ارحام از پيشوايان معصوم عليه السلام سفارش شديم به هديه و چيزي براي خويشاوندان خويش ببريم و هديه كنيم، يعني بهترين صله رحم هديه، معتني به چيز قابل توجهي است كه خويشاوندان اعلي به ادني، و مالدار نسبت به مستضعف تأمين خواهد شد. خلاصه اينكه بهتر است صله رحم به هديه‌اي تحقق يابد اگر چه به يك شربت آب باشد، ولي بهترين صله (كف الاذي عن الرحم ) مي‌باشد كه انسان آزار و اذيت خويش را از خويشاوندان خود باز دارد و اين حديث حضرت ابي الحسن الرضا عليه السلام از جد بزرگوارشان حضرت صادق عليه السلام است فرمود: صل رحمك ولو بشربه من المأ و افضل ما توصل به الرحم كف الذي عنها (15) صله رحم نما اگر چه به شربت آبي باشد، بهترين صله رحم خوداري ار ايذأ و اذيت ار ارحام است. حضرت اميرالمؤ منين عليه السلام صله رحم را كه نقش مهمي در تأمين نيازمنديهاي جوامع بشري دارد از اوصاف شريف‌ترين و گرامي‌ترين انسانها مي‌داند، و مي‌فرمايد: صله الارحام من افضل شيم الكرام. (16) صله رحم از بزرگترين خوي و منش مردمان كريم النفس و بزرگوار است.

صله رحم موجب محبت ميان خويشاوندان و خواري دشمن است
حضرت اميرالمؤ منين عليه السلام در سخن حكيمانه خويش صله رحم را موجب مهر و محبت در بين خويشاوندان دانسته و موجب ذلت و خواري دشمنان دين و اسلام و مسلمين معرفي فرموده است در اين مورد است بيان آن حضرت كه فرمود: صله الرحم توجت المحبه و تكبت العدو. صله رحم محبوبيت ببار مي‌اورد، و موجب خواري و ذلت دشمن است. تحليل اين بيان اين است كه صله و پيوند خويشاوندي با هدايا و تحف موجبات صفا و صميميت و محبت و هماهنگي و وحدت را در بين امت فراهم مي‌سازد. و ايجاد اين تفاهم و تراحم و خدمات متقابل در بين ارحام مسلمين موجب خشم و غيظ دشمن مي‌گردد، چرا كه آنان وحدت و همبستگي و پيوند مسلمين را هرگز به صلاح خود و آرمان خود نمي‌دانند. فلذا از صله ارحام مسلمانان و خاصه شيعه بشدت عصباني و پريشانند. بلي اميرالمؤ منين عليه السلام خذلان در بين ارحام را تضييع حقوق خويشاوندان معرفي نموده و مي‌فرمايد: من دلائل الخذلان الا ستهانه بحقوق الاخوان. (17) يكي از موجبات خذلان و محروم ماندن از نصرت دگران ناچيز شمردن حقوق برادران است. بنابراين از صله رحم با ابعاد وسيعش استقبال نمائيم.

با رحمت اگر چه به يك جرعه آب، صله كن
صل رحمتك ولو بشربه من المأ. (18) امام رضا عليه السلام فرمود: با ارحامتان صله كنيد اگر چه به يك شربت آبي باشد. بنابراين صله رحم متضمن ديدار از رحم و اعطأ هديه‌اي مي‌باشد خاصه اگر در راستاي خانواده‌هاي متنفذ و مالدار شايسته است با اهدأ يك قطعه فرش يا يك دستگاه يخچال، و وسائل رفاهي ديگر كه فاقد آنند هديه برند و تا بدينوسيله صله رحم آنان از ارزش والاي معنوي و رضا و خشنودي پروردگار مهربان برخوردار باشد.

مؤ من با رحم خويش حتما صله مي‌نمايد
در قضأ حوائج مؤ من خاصه رحم باشد از رسول خدا عليه السلام است كه فرمود:
من كان يومن بالله و اليوم الاخر فليصل رحمه. (19) هر كس ايمان به خدا و روز قيامت دارد، پس با رحمتش صله كند. يعني خويشاوندان خود را دوست بدارد و به آنان احساس لازم را بنمايد.
ايضا از پيامبر است كه فرمود: من احب ان يبسط له في رزقه، و يوخر له في اجله فليصل رحمه. اگر كسي دوست دارد كه روزيش زياد گردد و فراوان شود، و اجلش تأخير بيفتد پس بايد با رحمتش صله كند.
يعني صله ارحام روزي را فراوان سازد و عمر را طولاني كند، و در رأس كارهاي خير انسان است، خاصه كه توأم با حل مشكل رحم و تأمين نيازمنديهايشان بوده باشد.

---

ادامه مبحث:

نیكى به خویشان در مقابل بدى آنها
چنانچه بعضى از اقوام قطع رابطه كنند، باز هم جدا شدن و قطع‏ ارتباط با آنها جایز نیست. امیرمومنان(علیه السلام) مى‏فرماید: «صلوا ارحامكم و ان قطعوكم‏.» (20) با ارحام ارتباط داشته باشید، هرچند آنها از شما بریده باشند.
مردى در محضر امام صادق(علیه السلام) از بستگانش شكوه كرد. حضرت فرمود: خشم خود را فرو ببر. - و به آنها نیكى كن-
عرض كرد: آنها با من ‏چنین و چنان مى‏كنند. (و رعایت‏حالم را نمى‏كنند) حضرت فرمود: آیا تو هم مى‏خواهى مثل آنها قطع رحم كنى و به آنها احسان ‏نكنى؟! اگر چنین كنى، خداوند متعال (در دنیا و آخرت) نظرلطفش ‏را از شما بر مى‏دارد. (21)
داود رقى مى‏گوید: خدمت امام صادق(علیه السلام) نشسته بودم. ناگاه فرمود: اى داود، روز پنج ‏شنبه كه اعمال شما(شیعیان) بر من عرضه شد، در میان كارهاى تو عملى مرا خوشحال ‏كرد و آن این بود كه تو نسبت‏ به پسرعمویت صله رحم انجام دادى. همانا این پیوند تو، در برابر قطع ارتباط او، سبب نزدیك شدن ‏مرگ اوست.
داود رقى مى‏گوید: پسر عمویى داشتم كه معاند و خبیث ‏بود. متوجه شدم در گرفتارى و پریشانى است. پیش از آن كه به سوى ‏مكه حركت كنم، مقدارى پول برایش فرستادم تا زندگى‏اش تامین ‏شود. چون به مدینه آمدم، امام صادق(علیه السلام) این چنین مرا با خبر ساخت. (22)

آثار صله رحم
پیامبر گرامى اسلام(صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم) و امامان معصوم علیهم السلام براى ‏صله رحم آثار و فواید بسیار ذكر كرده‏اند. بخشى از آن عبارت‏است از:
1- محبوبیت نزد خداوند.
2- بهره ‏مند شدن از پشتیبانى خداوند.
3- افزایش روزى.
4- طول عمر.
5- ورود به بهشت.
6- برطرف شدن فقر و بیچارگى.
7- آباد شدن شهرها.
8- آسان شدن حساب در قیامت و پاك شدن از گناه.
9- نجات از مرگهاى ناهنجار.
10- محبوبیت در خانواده و... .

بعضى از روایاتى كه در آنها به‏ این آثار اشاره شده را در اینجا می آوریم:
1- پیامبر گرامى اسلام(صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم) فرمود: هر كس براى من یك چیز را ضمانت كند من براى او چهار چیز را ضمانت ‏خواهم كرد. صله رحم ‏انجام دهد. خداوند او را دوست دارد؛ روزى‏اش را توسعه مى‏دهد؛عمرش را طولانى مى‏سازد و او را در بهشتى كه وعده داده وارد مى‏كند. (23)
2- پیامبراسلام(صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم) فرمود: صله رحم شهرها را آباد مى‏سازد وعمرها را طولانى مى‏كند، هر چند اهلش از نیكان نباشند. (24)
3- عبدالله بن طلحه مى‏گوید: از امام صادق(علیه السلام) شنیدم كه فرمود: شخصى خدمت پیامبراكرم(صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم) آمد و عرض كرد: خویشانى دارم كه من‏ با آنها ارتباط دارم، ولى آنها مرا مى‏آزارند؛ قصد دارم ازآنها جدا شوم.
حضرت فرمود: هركس تو را محروم ساخت، تو او را محروم نكن؛ هركس ‏از تو برید و جدا شد، تو با او قطع رابطه نكن و هر كس به تو ستم كرد، عفوش كن. اگر چنین كردى، خداوند عزوجل پشتیبانت‏ خواهد بود. (25)
امام ‏صادق(علیه السلام) فرمود: صله رحم، خلق را نیكو، آدم را سخاوتمند و نفس‏ را پاكیزه مى‏سازد. (26)
آن حضرت همچنین فرمود: صله رحم، مرگ را به ‏تاخیر مى‏اندازد؛ سبب دوستى درخانواده مى‏گردد؛ حساب قیامت را آسان مى‏كند و از گناهان آدمى مى‏كاهد. پس با خویشان خود پیوند بر قرار كنید و به برادرانتان نیكى كنید، هرچند با خوب سلام ‏كردن و جواب سلام دادن باشد. (27)

آن‌چه که اجل معلّق را، دور می‌کند
1ـ ترک گناه
ـ امام صادق (علیه السّلام) می‌فرماید:
مردم بیش از آن که به سبب فرا رسیدن اجل (طبیعی) خود بمیرند، بر اثر گناهان خویش در می‌گذرند.(28)
2ـ صدقه
ـ امـام عـلی (علیه السّلام) می‌فـرمایند:
با صـدقه دادن،عـمـرها طـولانی می‌شود.(29)
3ـ صله‌ی ارحام

اگر بخواهیم علل و عواملی که زمینه ساز تاخیر در اجل معلق است دسته بندی کنیم می توانیم آن را در چهار چیز اصلی سامان دهیم که عبارتند از:
1- اجابت دعوت الهی و پذیرش اسلام و ایمان 2- اطاعت از پیامبران 3- عبادت الهی 4- تقوا

امام رضا (علیه السّلام) می‌فرمایند:
ما برای زیاد شدن عمر، وسیله‌ای جز صله‌ی ارحام نمی‌شناسیم. چه بسا مردی که 3 سال از عمرش باقی مانده، امّا به خاطر صله‌ی رحم، خداوند آن باقی مانده را سی سال اضافه می‌کند.(یعنی 33سال)
و خداوند آن‌چه راکه می‌خواهد انجام می‌دهد و کسی که از عمرش 33 سال باقی مانده است و به واسطه‌ی قطع رحم خداوند سی سال از عمرش برمی‌دارد وآن را به 3 سال کاهش می‌دهد
.(30)
ـ امام باقر یا امام صادق (علیه السّلام) (تردید از راوی است) به میسر فرمود: گمان می‌کنم به خویشاوندان خود نیکی می‌کنی؟
عرض کرد: آری
من در نوجوانی در بازار برای کسی کار می‌کردم و تنها دو درهم مزد می‌گرفتم.یک درهم را به ‌عمّه‌ام و یک ‌درهم‌ را به ‌خاله‌ام می‌دادم.
امام (علیه السّلام) فرمود: به خدا سوگـند دوبار مرگـت نزدیک شـد، ولی به خاطر این صله‌ی رحم به تأخیر افتاد.(31)
اگر بخواهیم علل و عواملی که زمینه ساز تاخیر در اجل معلق است دسته بندی کنیم می توانیم آن را در چهار چیز اصلی سامان دهیم که عبارتند از: 1- اجابت دعوت الهی و پذیرش اسلام و ایمان 2- اطاعت از پیامبران 3- عبادت الهی 4- تقوا.

پیوند خویشاوندى را استوار سازید

انظروا ذوى ارحامكم، فصلوهم یهون الله علیكم الحساب»؛ خویشاوندانتان را دریابید و پیوند خویش با آنان را استوار گردانید تا خداوند روز قیامت حسابرسى را بر شما سبك و آسان گیرد. (32)
و در راستاى همان استوار ساختن پیوند برادرى و نیز دورى از قهر و تفرقه، نخست پیوند با خویشاوندان مورد تاكید قرار گرفته است. خداوند درباره "صله رحم" یعنى پیوستن به خویشاوندان، چنین مى‌فرماید: "انما یتذكر اولوالالباب الذین یوفون بعهدالله ولا ینقضون المیثاق. و الذین یصلون ما امر الله به ان یوصل و یخشون ربهم و یخافون سوء الحساب"(رعد/ 21- 19)؛ خداوند فقط به خردمندان تذكر مى‌دهد و هشیارشان مى‌سازد، همان كسانى كه به عهد الهى وفادار مى‌مانند و پیمان خویش با خدا را نمى‌شكنند. آنان كه به آنچه خداوند فرمان داده است كه بپیوندند، مى‌پیوندند و از پروردگارشان مى‌ترسند از بدی حساب در روز قیامت هراس دارند . و پس از بیان ویژگی‌هاى دیگرى از این گروه خردمندان، ادامه مى‌دهد: "و الذین ینقضون عهدالله من بعد میثاقه و یقطعوا ما امر الله به ان یوصل و یفسدون فى الارض اولئك لهم اللعنة و لهم سوء الدار(رعد/ 25)؛ و كسانى كه پس از پیمان بستن با خداوند، پیمان مى‌شكنند و پیوند خویش با خویشاوند مى‌گسلند و در زمین فساد و تباهى مى‌كنند، لعنت و نفرین خدا بر آنان باد و جایگاهى دردناك بهره و نصیبشان!
حضرت امیرالمومنین در یكى از سخنان خود، به یكى از ثمرات صله رحم اشاره فرموده است، به همان مطلبى كه از رسول خدا شنیده است. امام صادق از پدران خویش، از حضرت على علیه السلام نقل مى‌كند كه آن جناب از قول پیامبر فرمود: صله رحم حسابرسى روز قیامت را آسان مى‌كند و از مرگ دلخراش پیشگیرى مى‌نماید. «عن ابى عبدالله، عن آبائه، عن على - علیهم السلام - قال: قال رسول الله صلى الله علیه و آله: صلة الرحم تهون الحساب و تقى میتة السوء.»(33)
مضمون فوق اینگونه هم نقل شده است: عن ابى جعفر علیه السلام قال: قال رسول الله صلى الله علیه و آله بر ّالوالدین و صلة الرحم یهونان الحساب. ثم تلا هذه الایه: "والذین یصلون ما امر الله به ان یوصل و یخشون ربهم و یخافون و الحساب."(34) سفارش به صله رحم آنقدر فراوان است و روایات نقل شده در این زمینه چنان زیاد، كه در این مختصر جز به برخى از آن بیانات راهگشا نمى‌توان اشاره كرد: پیامبر درباره تاثیر صله رحم بر فراوانى و تاخیر اجل فرمود: هر كس كه شادمان و مسرور مى‌شود از این كه روزى‌اش فراوان شود و اجلش دیر فرارسد پس باید كه صله رحم كند. «من سره ان یبسط له فى رزقه، و ینسا له فى اجله فلیصل رحمه.»(35)
امام باقر علیه السلام نیز درباره تاثیرات صله رحم فرمود: صله ارحام اعمال دینى آدمى را پاكیره مى‌سازد و دارایى را فزونى مى‌بخشد و بلا را برطرف مى‌سازد و حساب روز قیامت را آسان مى‌كند و مرگ را به تأخیر مى‌اندازد. (قال ابوجعفر علیه السلام، صلة الارحام تزكى الاعمال و تنمى الاعمال، و تدفع البلوى، و تیسر الحساب و تنسى ء فى الرزق.) (36)
صله رحم داراى مراتبى است. پیامبر صلى الله علیه و آله در این باره فرمود: صله رحم كن، هر چند به شربتى از آب، برترین چیزى كه مى‌توان به وسیله آن صله رحم كرد بازداشتن دیگران از آزار اوست. در دنیا صله رحم كنید، هر چند به یك سلام. (قال رسول الله صلى الله علیه و آله: صل رحمك و لو بشربه من ماء و افضل ما یوصل به الرحم كف الاذى عنها. و قال صلى الله علیه و آله: صلوا ارحامكم فى الدنیا و لو بسلام.)(37)
آثار صله رحم چنان است كه همه را در برمى‌گیرد. چنانچه حضرت على علیه السلام از پیامبر اکرم نقل مى‌كند كه فرمود: صله رحم سرزمین‌ها را آباد مى‌كند و عمرها را طولانى مى‌سازد، هر چند كه اهل آن سرزمین خوبان نباشند. (عن على علیه السلام قال: قال رسول الله صلى الله علیه و آله: صله الرحم تعمر الدیار و تزید فى الاعمار، و ان كان اهلها غیر اخیار.) (38)
همچنین از پیامبر نقل است كه فرمود: ان القوم لیكونون فجره ولا یكونون برره. فیصلون ارحامهم فتنمى اموالهم و تطول اعمارهم"؛ شرط صله رحم عمل متقابل نیست. یعنى ما وظیفه داریم صله رحم كنیم، هر چند متقابلا این امر صورت نگیرد.
دستور صریح در این مورد این است كه امیرالمومنین فرمود: به خویشاوندان بپیوندید، هر چند آنها از شما بگسلند.
(صلوا ارحامكم و ان قطعوكم. و قال ابوذر: اوصانى رسول الله صلى الله علیه و آله ان اصل رحمى و ان ادبرت.)(39)
به همان شدت و اهمیت كه درباره صله رحم سخن گفته‌اند، درباره قطع رحم نهى اكید فرموده، و آثار سوئى براى آن برشمرده‌اند. از جمله آن كه:
- قاطع رحم به بهشت نمی‌رود. (40)
- قطع رحم موجب سرعت مرگ و كوتاهى عمر مى‌شود. (41)
- قطع رحم دارایی‌ها را به باد مى‌دهد. (42)
- سرزمین‌ها را ویران مى‌سازد. (43)
- نسل آدمى را منقطع مى‌كند. (44)

پی‌نوشت‌ها:
1.سفینه‏البحار، ج1، ماده رحم
2.اصول کافی، ج 2، ص 448
3.میزان الحکمه، ج 4، ص 89
4.اصول کافی، ج 4، ص 46
5.همان، ج 2، ص 120
6.شیخ حر عاملی، وسایل الشیعه، ج 11، ص 396، ح 11
7.اصول کافی، ج 4، ص 48
8.جامع السادات، ج 2، ص 252
9.كافي، ج 2، ص 157
10.فهرست موضوعي غرر، ص 133
11.كافي، ج 2، ص 151
12.مكارم الاخلاق، ص 361، 364
13.سوره 13، ايه 21
14.ميزان الحكمه، ص 87
15.كافي، ج 2 ص 151
16.فهرست غررالحكم، ص 134
17.فهرست موضوعي غررت ص 89
18.مشكوه الانوار، ص 52
19.الترغيب و الترهيب، ج 3
20.وسائل الشیعه، ج 11، ص 75
21.ترجمه اصول كافى، ج 4، ص 48
22.بحارالانوار، ج 74، ص 93
23.همان، ص 94
24.همان
25.همان، ص 100
26.همان، ص 114
27.همان، ص 94
28.همان مدرک، ج1، باب الاجل
29.همان مدرک
30.اخلاق عملی، ص 544، اصول کافی، ج2، ص 150
31.همان مدرک
32.نهج البلاغه، وصیت حضرت به امام حسن علیه السلام
33.بحارالانوار، ج 71، ص 94
34.تفسیر عیاشى، ج 2، ص 223
35.بحار الانوار، ج 71، ص 9
36.اصول كافى، ج 2، ص 150
37.بحارالانوار، ج 71، صص 103 و 104
38.بحارالانوار، ج 71، ص 94
39.بحارالانوار، ج 72، صص 91 و 92
40.بحارالانوار، ج 71، ص 91
41.بحارالانوار، ج 71، ص 94 و 138
42.بحارالانوار، ج 71، ص 138
43.بحارالانوار، ج 71، ص 134
44.بحارالانوار، ج 71، ص 134

منبع:
سایت تبیان

ربّنا ! حوّل حالنا الی احسن الحال

اللهم عجل لولیک الفرج
موفق باشید و خدایی .