تجمّل گرایی در نظر اسلام(بحث پیرامون تجمّل)

[faateme-313]

1ـ تباهي سرمايه‌هاي مادي
تجمل‌گرايي سبب مي‌شود فرد بيشتر از آن چه توليد مي‌كند، مصرف كند. بدين ترتيب، در سطح وسيع‌تر، جامعه‌أي كه به كج راهه تجمل‌طلبي گام نهاده است، جامعه‌أي مصرف زده خواهد بود؛ يعني با مصرف شدن بيشتر منابع و امكانات آن، ديگر در توليد و سرمايه‌گذاري قدرت كافي نخواهد داشت.

بايددانست اسلام از گرايش فطري بشر به زيبايي آگاه است. به همين دليل برآوردن اين نياز طبيعي و فطري را در محدوده شريعت و عقل مورد تأييد قرار مي‌دهد، ولي فراتر از اين محدوده را نهي كرده است؛ زيرا هدر دادن ثروت و اموال براي امور واهي مانند تجمل‌گرايي مجاز نيست.

امام رضا(عليه‌السلام) در روايتي فرموده است:

«ان الله يبغض القيل و القال و اضاعة المال و اكثرة السؤال»

خداوند قيل و قال (گفتار بيهوده) و تباه سازي اموال و درخاست كردن فراوان را دوست نمي‌دارد.[1]

[/b]

تباه كردن و تضييع اموال كه در اين روايت بدان تصريح شده است، مفهوم و گستردگي ويژه‌أي دارد. به همين دليل، هرگونه تباهي، نابودي و فساد در اموال را دربرمي‌گيرد.

تباهي و تضييع ممكن است در اثر عوامل زير پديد آيد، اسراف كاري، مصرف بيش از اندازه، پرداختن به تجملات، ناآگاهي، نبود تخصص و مهارت در مديريت مالي بي‌توجهي به مسايل زندگي گرايش به صوفي منشي، سهل انگاري در به كارگيري اموال و امثال آن. چنين پديده‌أي به تباهي سرمايه‌هاي زندگي، اختلال در انجام دادن مسؤوليت‌هاي خانوادگي و اجتماعي و تزلزل در حركت معنوي انسان انجامد؛ زيرا سير و عروج معنوي در اين جهان با ابزار مادي و شرايط طبيعي صورت مي‌گيرد.

در حديث مشهور نبوي آمده است: «... فلولا الخبز ما صلينا و لا صمنا...»

اگر نان نباشد؛ نه مي‌توانيم نماز بخوانيم و نه مي‌‌توانيم روزه بگيريم».[2]

قرآن كريم نيز درباره حفظ امال و تباه نكردن آن مي‌فرمايد: «وَلاَ تُؤْتُواْ السُّفَهَاء أَمْوَالَكُمُ الَّتِي جَعَلَ اللّهُ لَكُمْ قِيَاماً »

اموال خود را كه خدا آن را مايه پايداري و برپا بودن شما قرار داده است، به دست سفيهان نسپاريد.

خداوند در جمله « الَّتِي جَعَلَ اللّهُ لَكُمْ قِيَاماً»مي‌فرمايد قوام زندگاني و اجتماعتان به سرمايه‌هاي شما است و بدون آن نمي‌توانيد كمر راست كنيد. پس آن را به دست سفيهان نسپاريد.

از اين تعبير، اهميتي كه اسلام براي مال و حفظ آن قايل است، به خوبي روشن مي‌شود.

2-زمينه‌سازي براي گناهان

تجمل‌گرايي، زمينه را براي انجام بسياري از گناهان مانند: غرور، حسد، طمع، شهوت پرستي و كينه‌توزي آماده مي‌سازد. خداي متعال مي‌فرمايد:

«همانا بدانيد كه زندگاني دنيا، بازيچه و سرگرمي كودكانه است و آرايش و تفاخر و خودستايي با يكديگر و حرص افزودن بر مال و فرزندان است... دنيا جز متاع فريب و غرور چيزي نيست».[3]

آدمي هنگام سرگرم شدن به تجملات با بسياري از وسوسه‌هاي شيطاني رو به رو مي‌شود.

اسلام، مصرف هر كالايي را به انگيزه‌هاي فخرفروشي و خودنمايي به ديگران يا براي رقابت و چشم و هم چشمي، ناپسند مي‌داند. داشتن چنين انگيزه‌هايي در مصرف تا آنجا محكوم است كه پيشوايان الهي، مردم را از مصداق‌هاي پيش پا افتاده و ساده آن نيز نهي كرده‌اند.

اميرالمؤمنين علي(عليه‌السلام) در تفسير آيه 83 سوره قصص

« تِلْكَ الدَّارُ الْآخِرَةُ نَجْعَلُهَا لِلَّذِينَ لَا يُرِيدُونَ عُلُوًّا فِي الْأَرْضِ وَلَا فَسَادًا »[4]

آن خانه آخرت را براي كساني قرار مي‌دهيم كه نمي‌خواهند در زمين برتري جويي و تبه‌كاري كنند.

فرموده است: اگر كسي از اين كه بند كفش او بهتر از بند كفش دوستش باشد، خرسند شود، داخل عنوان اين آيه مي‌شود. (او از كساني به شمار مي‌رود كه خواهان برتري‌اند).[5]

در روايت ديگري از پيامبر اكرم(صلي الله عليه و آله) آمده است: «هر كس لباسي بپوشد و در آن اظهار بزرگي كند، خداوند به وسيله آن او را از لب دوزخ فرو مي‌كشد و او همراه قارون خواهد بود».[6]

اين دو روايت، افرادي را دربرمي‌گيرد كه به انگيزه تفاخر يا تجمل، چنين كنند.

3ـ گسترش فقر در جامعه

بي‌توجهي به ميانه‌روي در دخل و خرج زندگي و پرداختن به تجملات، زمينه‌هاي پيدايش فقر را فراهم مي‌آورد. در يك زندگي اقتصادي و سالم، درآمد شخص يا جامعه از هزينه آن كمتر نيست يا دست كم با آن برابر است.

امام علي(عليه‌السلام) درباره اندازه نگه‌داشتن خرج زندگي و زياده روي در مصرف مي‌فرمايد: اندازه نگه‌داشتن در معيشت، سبب فقر و نيازمندي انسان مي‌شود.[7]

چه بسيارند افرادي كه با رنج و زحمت، اشرافي گري پيشه مي‌كنند و به زياده روي در مصرف روي مي‌آورند. چنين افرادي پس از مدتي به سبب اين زياده‌روي و ترك اندازه در معيشت، محتاج ديگران گشته، به فقر مبتلا مي‌شوند.

اميرالمؤمنين علي(عليه‌السلام) براي جلوگيري از پديد آمدن چنين وضعيتي مي‌فرمايد: «خداي سبحان، روزي فقيران را در مال و توانگري قرار داده است. پس هر جا بينوايي گرسنه است، حق او در سفره رنگين اغنيا است و خداي متعال از توانگران بازخواست خواهد كرد».[8]

امام صادق(عليه‌السلام) نيز در اين باره مي‌فرمايد: «... مردم فقير و محتاج و گرسنه و برهنه نمي‌شوند مگر به دليل گناهان و ستم‌كاري توانگران».[9]

4ـ تبديل ارزش به ضد ارزش

تبديل باورها و ارزش‌هاي ديني و مذهبي به ضد ارزش، يكي ديگر از پي‌آمدهاي تجمل‌گرايي است. با گسترش تجمل‌گرايي، ارزش‌هايي كه دين بر آن تأكيد كرده و هر انسان عاقلي آن را مي‌پذيرد و حتي تجربه پيشينيان آن را به اثبات رسانده و در تار و پود جامعه ديني و مذهبي، ريشه دوانده است، دستخوش نابودي مي‌شود و به عنوان ضد ارزش قلمداد مي‌گردد.

در جامعه‌أي كه تمام تلاش اعضاي آن، دست‌يابي به تجملات بي‌حد و حصر باشد، ديگر مفاهيمي چون زهد، قناعت، انفاق وايثار هيچ جايگاهي نخواهد داشت؛ زيرا همه اين ارزش‌ها مخالف خاست و ميل آنان است و هيچ كدام براي آن‌ها ارشي ندارند. تجمل پرستي در ميل دروني انسان به اندوختن مال و زينت‌هاي مادي ريشه دارد.

خداوند در قرآن مي‌فرمايد: «موسي(عليه‌السلام) گفت: پروردگار ما! تو فرعون و اشراف وابسته او را در زندگي دنيا، زيور و دارايي داده‌اي كه با آن، مردمان ما را از راه تو گمراه كنند. خدايا! دارايي آنان را نابود ساز».[10]

امام رضا(عليه‌السلام) درباره اين گونه افراد فرموده است: «مال دنيا جمع نمي‌شود مگر با پنج خصلت، بخل بسيار و آرزوهاي دراز و چيرگي آزمندي (برانسان) و ترك صله رحم (و رسيدگي به بستگان تنگ دست) و دنيا پرستي و فراموش كردن آخرت».[11]

ادامه دارد...