به یاد آیت‌الله نخودکی اصفهانی(رحمة الله علیه)

[علمدار133]

تردیدی نیست که آنچه در سالهای پسین عمر به انسان ارزانی داشته می شود، منوط و مربوط به همان اتفاقاتی است که در سالهای پیشین برایش رخ داده و در آتیه همان درو می گردد که در گذشته کشت شده باشد و آیت الله نخودکی اصفهانی مظهر تام و تمامی از این حقیقت بود.

خبرگزاری حوزه/ این ایام برابر است با سالروز رحلت عالم ربانی و عارف واصل آیت‌الله نخودکی اصفهانی.

گرچه شرح قدر و بیان جلال و عظمت روحی و مجاهدت علمی و عملی این مرد بزرگ در این مقال و مجال ضیق نمی گنجد، اما تلاش می کنیم به قدر وسع خود و به اندازه انگشتانه وجودی خویش از آب دریای کمالات او جرعه هایی هرچند کوچک برگیریم و کام عطشناک خویش را به زلال مصفای آب وجود ذیجود این پیراسته مرد آسمانی میهمان کنیم.

تولد معنا

در ابتدا نگاه فشرده و موجزی داریم به حیات طیبه ایشان و مرور تاریخ پربار حضور سبزشان در دنیا و اشارتهایی به جنبه های مختلف تحصیلی و تهذیب نفس که تمرکز اصلی این مرد ربانی در حیات این جهانی اش بود و دل و دیده و ذهن و زبانش معطوف به آن.

شیخ حسنعلی اصفهانی مشهور به نخودکی در سال 1279 در اصفهان به دنیا آمد و پس از عمری ممارست و تهذیب نفس به مقامات عالیه عرفانی و مراتب والای روحانی نائل آمد.

ایشان فقیه، فیلسوف و عارف و اخلاقی بزرگ شیعه در قرن چهاردهم هجری به شمار می رود.

پدرش علی اکبر مقدادی اصفهانی فرزند رجبعلی بود.

ایشان در اصفهان و نجف دروس فقه، اصول و فلسفه را نزد برجستگانی نظیر جهانگیر خان قشقایی، آخوند خراسانی و سید محمد فشارکی آموخت.

از ملازمان و هم‌قطاران ایشان می‌توان شخصیتهای بزرگواری همچون شیخ محمد بهاری و سید حسین طباطبایی بروجردی یادکرد.

تردیدی نیست آنچه در سالهای پسین عمر به انسان ارزانی داشته می شود، منوط و مربوط به همان اتفاقاتی است که در سالهای پیشین برایش رخ داده و در آتیه همان درو می گردد که در گذشته کشت شده باشد.

هر دست که دادیم همان دست گرفتیم

هرنکته که گفتیم همان نکته شنیدیم

بدیهی است رسیدن مرحوم نخودکی اصفهانی به آن مقامات والای معنوی و موقعیت برجسته عرفانی نتیجه و محصول همه آن تلاشها و ممارستهایی است که از اوان کودکی و تحت ارشاد و هدایت و تدبیر پدر و دیگر اساتیدش به وقوع پیوست.

مرحوم ملا علی اکبر فرزند دلبند خود را از همان کودکی در هر سحرگاه که خود به تهجّد و عبادت می پرداخته، بیدار و او را با نماز و دعا و راز و نیاز و ذکر خداوند آشنا می ساخته است و از هفت سالگی او را تحت تربیت و مراقبت بزرگان قرار می‌داده است.

از امر شما اطاعت کردم

و نیز اطاعت از مقام مرشد و مراد و استاد که نتایج معجزه آسایی برای سالک طریق حقیقت به دنبال دارد.

خود مرحوم حاج شیخ حسنعلی اصفهانی نقل می‌کنند:

« بیش از هفت سال نداشتم که نزدیک غروب آفتاب یکی از روزهای ماه رمضان که با تابستانی گرم مصادف شده بود، به اتفاق پدرم، به خدمت استاد حاجی محمد صادق، مشرّف شدم.

در این اثناء کسی نباتی را برای تبرک به دست حاجی داد. استاد نبات را تبرک و به صاحبش رد نمود و مقداری خرده نبات که کف دستش مانده بود، به من داد و فرمود بخور، من بیدرنگ خوردم.

پدرم عرض کرد: حسنعلی روزه بود. حاجی به من فرمود: مگر نمی دانستی که روزه ات با خوردن نبات باطل می گردد. عرض کردم: آری، فرمود: پس چرا خوردی؟ عرضه داشتم: اطاعت امر شما را کردم.

استاد دست مبارک خود را بر شانه من زد و فرمود: با این اطاعت بهر کجا که باید می رسیدی رسیدی. »

آری؛ شاید برای ما به افسانه و اسطوره شبیه تر باشد ولی حقیقت دارد. اینکه مرحوم حاج شیخ حسنعلی از دوازده تا پانزده سالگی، تمام سال، شبها را تا صبح بیدار می ماندند و روزها همه روز، بجز ایّام محّرمه، روزه می گرفتند و از پانزده سالگی تا پایان عمر پر برکتش، هر ساله سه ماه رجب و شعبان و رمضان و ایام البیض هر ماه را صائم و روزه دار بودند و شبها تا به صبح نمی آرمیدند.

هر گنج سعادت که خدا داد به حافظ

از یمن دعای شب و ورد سحری بــــود

و همین ممارست و سلوک عارفانه و عاشقانه است که به چنین واگویه ای از فرزند برومند ایشان منتهی می شود آنجا که می گوید:

در یادداشتی از ایشان چنین دیدم:

نیست علمی که مرا نیست در آن استقصا

ای بسا گنج که خوابیده به ویرانه ما است

ایشان از جمیع علوم ظاهری و باطنی بهره فراوان داشتند و معتقد بودند که بعد از علم توحید و ولایت و احکام شریعت(فقه) که تعلّم آن واجب است، تحصیل سایر علوم نیز لازم و ممدوح و جهل به آنها مذموم و ناپسند است و مراد از حرمت برخی از علوم و فنون، استعمال آنهاست، نه تحصیل و تعلم آنها.

مرحوم پدرم فقه و تفسیر و هیأت و ریاضیات را به طّلاب علوم تدریس می‌کردند ولی در فلسفه و علوم الهی با آنکه متبحّر کامل بودند، تدریسی نداشتند و می‌گفتند طالب این علم باید که اخبار معصومین علیهم السلام را کاملاً مطالعه کرده باشد و علم طبّ را نیز بداند و در حین تحصیل، باید که به ریاضت و تزکیه نفس پردازد زیرا که:

« یزکیهم و یعلّمهم الکتاب و الحکمة - آل عمران/ 164 ».

« پیامبر، مردم را در آغاز تزکیه و تصفیه نموده، سپس کتاب و حکمت به ایشان می آموزد. »

اما یکی از جذاب ترین و خواندنی ترین و درس آموزترین بخشهای زندگی این عالم ربانی حکایات شیرین و درس آموز و حکمت خیزی است که در طول حیات طیبه ایشان به فراوانی یافت می شود.

خرمن بشکوه و پربرکتی که هرکس به قدر وسع و ظرفیت خویش می تواند از آن توشه برگیرد. البته اگر به حقیقت آن ایمان داشته و به مراتب آن ملتزم باشد.

مرحوم نخودکی اصفهانی برای تحصیل و تهذیب و عرفان متعالی خویش از اصفهان راهی نجف شد و در جوار مولا و مقتدایش بیتوته کرد. بار دیگر به اصفهان مراجعت و بعد عزم شیراز کرد.